Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Beraat Yargıtay Kararları

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma beraat yargıtay kararları aranırken temel merak, bu suçtan yargılanan kişinin hangi durumlarda beraat edebileceği ve yüksek mahkeme incelemesinin bu kararları nasıl etkilediğidir. Kısaca söylemek gerekirse beraat; fiilin suç olarak tanımlanmamış olması, sanığın fiili işlediğinin sabit olmaması, kast veya taksirin bulunmaması ya da bir hukuka uygunluk nedeninin varlığı hallerinde gündeme gelir. Bu yazıda suçun kanuni çerçevesini, beraat nedenlerini ve Yargıtay incelemesinin usuli sonuçlarını doğrulanmış kaynaklara dayanarak açıklıyoruz.

Suçun Kanuni Dayanağı: TCK m. 109

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 109. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin başlığı doğrudan “Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma” olup, hemen ardından gelen 110. madde “Etkin pişmanlık” başlığını taşır. Suçun temel biçimi yanında, maddenin devamında ceza artırımı gerektiren nitelikli haller de yer alır.

Adalet Bakanlığı bünyesinde hazırlanan bir istinaf rehberine göre, kişiyi hürriyetinden yoksun kılmada nitelikli hallere ilişkin sabit oranlı ceza artırımı TCK m. 109/3‘te düzenlenir; bu sistematik, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, cinsel taciz ve konut dokunulmazlığının ihlali gibi suçlardaki artırım mantığıyla benzerdir; yani birden fazla nitelikli hal bulunsa dahi tek bir sabit oranda artırım uygulanır (rayp.adalet.gov.tr istinaf incelemesi belgesi).

Madde metninin tam fıkraları, ceza miktarları ve nitelikli hallerin listesi bakımından somut dosyanızda güncel metnin mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmesi yerinde olur, çünkü kanun maddeleri zaman içinde değişebilir.

Suçun Unsurları ve Beraatle İlişkisi

Bir fiilin kişiyi hürriyetinden yoksun kılma sayılabilmesi için hareket serbestisinin fiziki olarak sınırlandırılmış olması gerekir. Anayasa Mahkemesi, hürriyetten yoksun bırakmayı iki unsurla açıklamaktadır: kişinin “kısıtlı bir alanda ihmal edilemeyecek bir süre için tutulması” ve “bu kişinin söz konusu tutmaya rıza göstermemiş olması”. Ayrıca kişi hürriyetine yönelik bir müdahaleden söz edilebilmesi için “kişinin hareket serbestisinin maddi olarak sınırlandırılmış olması” aranır (Anayasa Mahkemesi emsal kararları).

Bu unsurlar beraat değerlendirmesi açısından önemlidir. Örneğin mağdurun tutmaya rıza gösterdiği, hareket serbestisinin gerçekte kısıtlanmadığı ya da sürenin “ihmal edilebilir” nitelikte kaldığı durumlarda suçun maddi unsurunun oluşmadığı tartışılabilir. Aynı şekilde failin hürriyeti kısıtlama kastının bulunmaması da suçun manevi unsuru bakımından değerlendirilir.

Beraat Nedenleri: CMK m. 223 Çerçevesi

Ceza yargılamasında beraat kararının verilebileceği haller, kişiyi hürriyetinden yoksun kılma dosyalarında da geçerli olan genel kurallara tabidir. Adalet Bakanlığı’na bağlı bir rehber dokümanda bu haller şu şekilde sıralanmaktadır:

• Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması veya unsurlarının oluşmaması,
• Sanığın fiili gerçekleştirdiğinin sabit olmaması (uygulamada delil yetersizliğinden beraat de bu kapsamdadır),
• Yüklenen suç açısından failin kast veya taksirinin bulunmaması,
• Olayda bir hukuka uygunluk nedeninin bulunması.

Aynı doküman, yağma ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma gibi suçları içeren şikâyetlerde soruşturma makamlarının bazen yalnızca yaralama suçundan iddianame düzenleyip diğer isnatları eksik bıraktığına ve bu eksikliğin giderilmesi gerektiğine dikkat çekmektedir (rayp.adalet.gov.tr, Soruşturmadan İnfaza Özellik Arz Eden Hususlar).

Beraatle karıştırılmaması gereken bir hüküm türü de kusur yeteneğine ilişkindir. Akıl hastalığı nedeniyle kusur yeteneği bulunmayan failler için verilecek karar beraat değil, “kusurunun bulunmaması nedeniyle ceza verilmesine yer olmadığına” biçimindedir. Bu ayrım için anılan rehberde Yargıtay 2. Ceza Dairesi’nin 2007/5066 E., 2007/10887 K. sayılı kararına atıf yapılmıştır. Beraat nedenlerinin bu kapsamı, Anayasa Mahkemesi’nin norm denetimi kararlarında da tekrar teyit edilmektedir (K.2025-149).

Yargıtay İncelemesi: Beraatin İstinafta Bozulması ve Temyiz

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma dosyalarında beraat kararı verilse dahi süreç orada bitmeyebilir. İlk derece mahkemesinin beraat hükmü, istinaf incelemesi sonucunda hukuka aykırı bulunarak mahkûmiyet yönünde bozulabilir. Bu durumda ilk derece mahkemesi bozmaya uyarak yeni bir karar verir ve süreç temyiz aşamasına taşınabilir.

Anayasa Mahkemesi’ne sunulmuş bir norm denetimi dilekçesinde aktarılan somut bir dosyada, sanık hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan 25.07.2018 ve bir başka mağdur yönünden 07.03.2017 tarihli beraat kararları verilmiştir. Bu beraat hükümleri Bölge Adliye Mahkemesi tarafından hukuka aykırı bulunarak bozulmuş, ilk derece mahkemesi bozmaya uyarak mahkûmiyet kararı vermiştir. Mahkûmiyet hükmünün temyiz incelemesini yapan Yargıtay 14. Ceza Dairesi, 04.03.2021 tarihli 2018/6371 E., 2021/1851 K. sayılı kararıyla, çocuğun cinsel istismarı ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçlarından kurulan hükümleri değerlendirmiş ve temyiz istemlerini CMK’nın 302/1. maddesi gereğince esastan reddetmiştir (Anayasa Mahkemesi Norm Kararları Bilgi Bankası, 2025/110 esas dilekçesi).

Bu örnek, beraat kararlarının kesin olmadığını ve istinaf ile temyiz yolları sonucunda değişebileceğini göstermesi bakımından önemlidir. Buradaki karar numaraları gerçek görünmekle birlikte, kararın tam gerekçesine ve beraatin somut olgusal dayanağına bu dilekçe üzerinden ulaşılamamaktadır; bu nedenle karar metninin karararama.yargitay.gov.tr üzerinden ayrıca teyit edilmesi gerekir.

İstinaf Bozmasının Usuli Sonuçları

Aynı dilekçede, ilk derece mahkemesinin istinaf bozmasına uyarak verdiği yeni mahkûmiyet hükmünün de temyize tabi olması gerektiği, aksi halde tarafların temyiz haklarının ortadan kalkacağı görüşü savunulmuştur. Bu usuli tartışmalar bağlamında Yargıtay 1. Ceza Dairesi’nin 24.09.2019 tarihli 2019/2249 E., 2019/3889 K. ve Yargıtay 5. Ceza Dairesi’nin 09.06.2022 tarihli 2022/599 E. sayılı kararlarına atıf yapılmıştır. Bu iki karar doğrudan kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin değildir; istinaf bozma kararlarının usuli sonuçlarına dairdir. Süreçle ilgili ayrıntılar için istinaf başvurusu, Yargıtay bozma kararı ve temyiz süresi başlıklı yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Emsal Karar Ararken Nelere Dikkat Etmeli

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda emsal karar ararken şu noktaları göz önünde bulundurmak gerekir:

1. Emsal kararın somut olayınızla unsurlar bakımından benzeşip benzeşmediğini değerlendirin; beraatin dayandığı olgular her dosyada farklıdır.
2. Kararın hangi mahkeme ve daire tarafından, hangi tarihte verildiğini kontrol edin; içtihatlar zaman içinde değişebilir.
3. Beraat ile “ceza verilmesine yer olmadığı” gibi diğer hüküm türlerini karıştırmayın.
4. İlk derece beraatinin istinaf veya temyizde kesinleşip kesinleşmediğine bakın; bir beraat kararı üst mercide bozulmuş olabilir.

Karar sonuçlarının hukuki niteliği için Yargıtay onama kararı yazımız da faydalı olabilir. Her dosya kendine özgü delil durumuna sahip olduğundan, genel açıklamalar somut bir hukuki görüşün yerini tutmaz.

Özet

Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunda beraat, fiilin suç oluşturmaması, isnadın sabit olmaması, kastın bulunmaması veya hukuka uygunluk nedeninin varlığı hallerinde verilebilir. Suçun unsurları arasında hareket serbestisinin fiziki olarak sınırlandırılması ve mağdurun rızasının bulunmaması yer alır. Yargıtay kararları, ilk derecede verilen beraatin her zaman kesin olmadığını, istinaf ve temyiz süreçlerinde değişebileceğini ortaya koyar. Bu nedenle emsal kararlar, somut olayın koşullarıyla birlikte ve karar metinleri resmî kaynaklardan doğrulanarak değerlendirilmelidir.