Bilirkişi Ne İş Yapar? Görev ve Sorumlulukları

Bilirkişi ne iş yapar sorusunun kısa yanıtı şudur: bilirkişi, bir davanın çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren noktalarında mahkemeye görüş bildiren kişidir. Hâkim hukuku bilir; ancak bir yangının çıkış nedeni, bir binanın statik durumu, bir imzanın sahteliği ya da bir muhasebe kaydının doğruluğu gibi teknik konularda uzman görüşüne ihtiyaç duyulur. İşte bu görüşü sözlü veya yazılı olarak veren gerçek ya da özel hukuk tüzel kişisine bilirkişi denir.

Bilirkişinin Yasal Tanımı

Bilirkişinin tanımı 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu’nda yapılır. Kanuna göre bilirkişi, çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde oy ve görüşünü sözlü veya yazılı olarak vermesi için başvurulan gerçek veya özel hukuk tüzel kişisidir. Bu Kanun, adli ve idari yargı alanında yürütülen her türlü bilirkişilik faaliyetini kapsar. İlgili düzenlemeye 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu üzerinden ulaşabilirsiniz.

Kanunun temel ilkeler maddesine göre bilirkişi, görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yerine getirmek zorundadır. Bilirkişinin görevi, tarafların yararına değil, dosyadaki teknik sorunun aydınlatılmasına yöneliktir.

Bilirkişiye Ne Zaman Başvurulur, Ne Zaman Başvurulamaz?

Bilirkişilik kurumunun sınırları da açıkça çizilmiştir. Kanun uyarınca genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. Yani mahkeme, hukuki bir değerlendirmeyi bilirkişiye devredemez; hukuku uygulamak hâkimin görevidir.

Bunun yanında, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) veya bu sisteme entegre yazılımlar aracılığıyla ulaşılabilen bilgiler ya da çözülebilen sorunlar için de bilirkişiye başvurulamaz. Görevlendirme yapılırken, çözümü teknik bilgi gerektiren sorunun açıkça belirtilmesi ve incelenecek konunun kapsamı ile sınırlarının net biçimde gösterilmesi zorunludur. Bu ilkeler sayesinde bilirkişinin görev alanı, dosyadaki somut teknik soruyla sınırlı kalır.

Hukuk Davalarında Bilirkişinin Görevleri

Hukuk yargılamasında bilirkişinin görev ve yükümlülükleri 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenmiştir. Sürecin işleyişini Hukuk Muhakemeleri Kanunu metninde ayrıntılı olarak görebilirsiniz.

Görevlendirme ve inceleme konusu

Mahkeme, tarafların görüşünü de alarak bir görevlendirme kararı verir. Bu kararda inceleme konusunun bütün sınırlarıyla ve açıkça belirlenmesi gerekir. Böylece bilirkişi, hangi soruya cevap arayacağını baştan bilir.

Rapor için verilen süre

Bilirkişi raporunun hazırlanması için verilecek süre üç ayı geçemez. Bilirkişinin talebi üzerine mahkeme, gerekçe göstererek bu süreyi yeniden üç ayı geçmemek üzere uzatabilir. Bu düzenleme, yargılamanın makul sürede tamamlanmasını amaçlar.

Görevin bizzat yapılması ve sır saklama

Bilirkişi, kendisine verilen görevi bizzat yerine getirmekle yükümlüdür; görevini kısmen ya da tamamen başka birine bırakamaz. Ayrıca görevi sebebiyle veya görevini yaparken öğrendiği sırları saklamak zorundadır.

Raporun içeriği

Bilirkişi raporunda şu unsurların bulunması gerekir: tarafların ad ve soyadları, bilirkişinin görevlendirildiği hususlar, gözlem ve inceleme konusu yapılan maddi vakıalar, gerekçe ve varılan sonuçlar, birden fazla bilirkişi varsa aralarındaki görüş ayrılığının sebebi, düzenlenme tarihi ve imzalar. Rapor, hâkimin teknik konuyu anlamasını sağlayacak biçimde gerekçeli olmalıdır.

Bilirkişi seçiminde de bir öncelik sırası vardır. Kanunların görüş bildirmekle yükümlü kıldığı kişi ve kuruluşlara, görevlendirildikleri konularda öncelikle başvurulur. Ancak kamu görevlilerine, bağlı bulundukları kurumlarla ilgili dava ve işlerde bilirkişilik görevi verilemez.

Ceza Davalarında Bilirkişinin Rolü

Ceza yargılamasında bilirkişilik, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenmiştir. Buna göre çözümü uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde bilirkişinin görüşü, mahkemece re’sen veya Cumhuriyet savcısının, katılanın, vekilinin, şüphelinin, sanığın, müdafiin ya da kanuni temsilcinin istemi üzerine alınabilir. Burada da genel bilgi veya hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulamayacağı kuralı geçerlidir. İlgili maddeye Ceza Muhakemesi Kanunu düzenlemesi üzerinden ulaşabilirsiniz.

Bilirkişinin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu

Bilirkişinin görevi, önemli sorumluluklar getirir. Bilirkişilik Yönetmeliği uyarınca bilirkişi, Türk Ceza Kanunu anlamında kamu görevlisi sayılır. Kasten gerçeğe aykırı görüş bildiren bilirkişi, Türk Ceza Kanunu’nun 276’ncı maddesi uyarınca sorumlu tutulur.

Bunun yanında, bilirkişinin kasten veya ağır ihmalle düzenlediği gerçeğe aykırı raporun hükme esas alınması nedeniyle zarar görenler, bu zararın tazmini için Devlete başvurabilir. Bu düzenlemeler, raporun tarafsız ve özenli hazırlanmasını güvence altına almayı amaçlar.

Bilirkişilik aynı zamanda bir kamu hizmetidir. Bilirkişilik listesine kayıtlı olan kişiler, haklı bir mazeretleri olmadıkça kendilerine verilen görevi kabul etmekten kaçınamaz.

Bilirkişilik Kurumunun Denetimi

Bilirkişilik hizmetlerinin düzenli ve verimli yürütülmesi için Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde Bilirkişilik Daire Başkanlığı kurulmuştur. Bölge kurulları da bilirkişilerin seçimi, listeye kaydı ve denetimiyle ilgilenir.

Ancak denetimin de bir sınırı vardır. Bölge kurulları, bilirkişi raporlarını özel veya teknik bilgi yönünden denetleyemez. Raporun teknik içeriğine yönelik itirazlar bölge kuruluna değil, davayı gören mahkemeye yapılır. Rapordaki maddi hataya, eksikliğe veya çelişkiye ilişkin itirazlarınızı yargılama sürecinde ileri sürmeniz gerekir. Rapora karşı hangi hukuki yolların açık olduğu, dosyanın aşamasına göre değişebilir.

Bilirkişi Ücretleri

Bilirkişilere ödenecek asgari ücretler her yıl Adalet Bakanlığı tarafından tebliğ olarak belirlenir. 2026 Yılı Bilirkişilik Asgari Ücret Tarifesi, 26 Aralık 2025 tarihli ve 33119 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Ücretler görevin niteliğine ve inceleme türüne göre değişebildiğinden, güncel tutarları resmî tarifeden takip etmek doğru olur.

Özet

Bilirkişi, mahkemeye teknik ve özel bilgi konularında ışık tutan bir yardımcıdır. Görevlendirme kararında belirlenen sınırlar içinde inceleme yapar, kural olarak üç aylık süre içinde gerekçeli raporunu sunar ve görüşünü bağımsız, tarafsız ve objektif biçimde bildirir. Hukuki değerlendirme yapmaz; hukuku uygulamak hâkime aittir. Bir yargılama sürecinde bilirkişi raporuyla karşılaştığınızda, raporun kapsamını ve itiraz olanaklarını değerlendirmek için hukuki destek almanız yararlı olabilir.