Çocukla Kişisel İlişki Günleri Nasıl Belirlenir?

Çocukla kişisel ilişki günleri, velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğuyla belirli gün, saat ve sürelerde görüşebilmesi için mahkeme tarafından karara bağlanan düzenlemedir. Görüş günleri kural olarak boşanma veya ayrılık davasında hâkim tarafından, tarafların talepleri ve çocuğun yararı dikkate alınarak belirlenir. Anlaşmalı boşanmada eşler görüş takvimini kendileri kararlaştırıp protokole yazabilir; çekişmeli süreçte ise takdir mahkemeye aittir. Belirlenen düzenleme, çocuğun sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararı esas alınarak yapılır.

Kişisel İlişki Nedir ve Yasal Dayanağı

Kişisel ilişki, velayet kendisine verilmeyen taraf veya üçüncü kişi ile çocuk arasında kurulan, belirli yer ve zamanda görüşme, birbirinden haberdar olma, sevgi bağı kurma ve bu bağı sürdürmeye yönelik bir ilişkidir. Yasal dayanağını Türk Medeni Kanunu oluşturur. TMK madde 182 uyarınca mahkeme, boşanma veya ayrılığa karar verirken olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten sonra çocuk ile olan kişisel ilişkileri düzenler. Aynı madde, düzenlemede çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararlarının esas tutulacağını açıkça belirtir.

Kişisel ilişki kurma hakkı yalnızca boşanmaya özgü değildir. Adalet Bakanlığı Çocuk Teslimi Rehberi’ne göre bu hak, çocuk ile ana veya baba arasında (TMK m. 323-324) kurulabileceği gibi, olağanüstü hallerin bulunması ve çocuğun yararına olması koşuluyla büyükanne, büyükbaba veya kardeş gibi üçüncü kişilerle de (TMK m. 325) kurulabilir. Ana ve babanın hiç evlenmemiş olması, velayetin değiştirilmesi ya da yabancı mahkeme kararlarının tanınması gibi durumlarda da konu gündeme gelebilir.

Görüş Günleri Belirlenirken Mahkeme Neyi Dikkate Alır?

Mahkeme, kişisel ilişki günlerinin sıklığını, süresini ve şeklini belirlerken somut olayın koşullarını değerlendirir. Uygulamada dikkate alınan başlıca unsurlar şunlardır:

• Çocuğun yaşı ve gelişim düzeyi: Bebek ve küçük yaştaki çocuklarda görüşmeler genellikle daha kısa ve annenin bakımını bozmayacak şekilde düzenlenir. Çocuk büyüdükçe yatılı ve daha uzun süreli görüşmeler mümkün hâle gelir.
• Çocuğun eğitim ve okul düzeni: Görüş günleri okul takvimi, ders programı ve sınav dönemleri göz önünde tutularak, çocuğun eğitimini aksatmayacak biçimde belirlenir.
• Tarafların oturduğu yer: Ebeveynlerin farklı şehirlerde ya da yurt dışında yaşaması, teslim ve iade koşullarının pratik biçimde düzenlenmesini gerektirir.
• Ebeveyn ile çocuk arasındaki bağ: Çocuğun görüşmek istememesi, uzun süre görüşmeme sonucu oluşan yabancılaşma gibi durumlarda kademeli bir program veya uzman gözetiminde görüşme kararlaştırılabilir.
• Çocuğun görüşü: Ayırt etme gücüne sahip çocuğun görüşleri, yaşı ve olgunluğu ölçüsünde dinlenir.

Hâkim gerektiğinde pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan uzman raporu alabilir. Velayetin kime verileceği ile kişisel ilişki yakından bağlantılı olduğundan, konuyu bir bütün olarak değerlendirmek isteyen okuyucular velayetin belirlenmesinde dikkate alınan ölçütler yazımızı inceleyebilir.

Uygulamada Görüş Günleri Genellikle Nasıl Düzenlenir?

Kanun, görüş günleri için sabit bir çizelge öngörmez; her karar somut olaya göre şekillenir. Bununla birlikte uygulamada sık karşılaşılan düzenleme türleri şöyle sıralanabilir:

• Belirli hafta sonları: Ayın belirli hafta sonlarında, örneğin cumartesi sabahından pazar akşamına kadar yatılı görüşme.
• Dini bayramlar: Bayramların belirli günlerinin taraflar arasında paylaştırılması.
• Yaz tatili: Yaz aylarında belirli bir süre boyunca (örneğin birkaç haftalık) kesintisiz görüşme.
• Yarıyıl (sömestr) tatili ve özel günler: Ara tatil dönemlerinin ve çocuğun doğum gününün düzenlemeye eklenmesi.
• İletişim vasıtasıyla görüşme: Tarafların uzak mesafede yaşaması gibi durumlarda telefon veya görüntülü görüşme yoluyla kişisel ilişki kurulması. Bu yöntem, Adalet Bakanlığı düzenlemelerinde ayrıca ele alınmıştır.

Kararda görüşmenin başlangıç ve bitiş saati, teslim yeri, çocuğun kim tarafından teslim alınıp iade edileceği gibi ayrıntılar açık biçimde belirtilir. Belirsiz veya çelişkili ifadeler, ileride uyuşmazlığa yol açtığından mahkemeler düzenlemeyi mümkün olduğunca somut tutar.

Dava Sürerken Geçici Düzenleme (İhtiyati Tedbir)

Boşanma davası çoğu zaman uzun sürer. Dava devam ederken çocukla görüşmenin kesintiye uğramaması için mahkeme, tedbiren geçici bir kişisel ilişki düzenlemesi yapabilir. Bu geçici düzenleme, dava sonunda verilecek kesin kararla değiştirilebilir. Geçici koruma tedbirlerinin işleyişi hakkında ihtiyati tedbir kararı nasıl alınır başlıklı yazımızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Aynı şekilde dava sürerken çocuğun bakım giderleri için tedbir nafakası talep edilebilir.

Kişisel İlişki Kararı Değiştirilebilir mi?

Kişisel ilişki düzenlemesi, kesin hüküm niteliği taşımaz; koşullar değiştiğinde uyarlanabilir. Çocuğun okula başlaması, taraflardan birinin şehir değiştirmesi, çocuğun yaşının ilerlemesi ya da görüş günlerinin çocuğun yararına aykırı hâle gelmesi durumunda, taraflar mahkemeden düzenlemenin değiştirilmesini isteyebilir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar.

Görüş Günlerine Uyulmazsa Ne Olur?

Belirlenen kişisel ilişki günleri tarafları bağlar. Velayet kendisinde olan ebeveyn, çocuğu görüş günlerinde teslim etmekle yükümlüdür. Buna uyulmaması hâlinde diğer ebeveyn, çocuk teslimi sürecini işletebilir ve şartları oluştuğunda hukuki yollara başvurabilir. Çocuğun kararlaştırılan zamanlarda gösterilmemesi ayrı bir sorumluluk doğurabilir; bu konudaki ayrıntılar için çocuğu göstermeme (teslim etmeme) suçu yazımızı inceleyebilirsiniz.

Öte yandan 24/11/2021 tarih ve 7343 sayılı Kanun ile TMK madde 182’ye eklenen ikinci fıkra önemli bir yaptırım getirmiştir. Buna göre mahkeme kararında, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini ihtar eder. Bu düzenleme, görüş günlerine kasıtlı olarak engel olan velayet sahibinin velayet hakkını riske attığını gösterir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Kişisel ilişkinin kurulmasına ilişkin talepler, boşanma davası içinde ileri sürülebileceği gibi ayrı bir kişisel ilişki tesisi davasıyla da açılabilir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Boşanma davası devam ederken bu talep aynı dosyada değerlendirilir. Sürecin özellikle çekişmeli hâlde nasıl ilerlediğini merak edenler çekişmeli boşanma davasının süresi hakkındaki yazımıza bakabilir.

Sürecin Sağlıklı Yürütülmesi

Görüş günlerinin çocuğun yararını gözetecek biçimde, açık ve uygulanabilir şekilde düzenlenmesi hem ebeveyn hem de çocuk açısından belirleyicidir. Talebin doğru gerekçelendirilmesi, çocuğun günlük düzenine uygun bir takvim önerilmesi ve gerektiğinde uzman görüşünden yararlanılması, sağlıklı bir düzenleme için önem taşır. Aile hukuku alanında deneyimli bir avukattan destek almak, hem dava aşamasında hem de kararın uygulanmasında ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesine katkı sağlar. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.