Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?

Saklı paylı mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğüyle ortadan kaldıramayacağı asgari bir miras payına sahip olan kişilerdir. Türk Medeni Kanunu’na göre bu kişiler altsoy (çocuklar ve onların altsoyu), ana ve baba ile sağ kalan eştir. Mirasbırakan vasiyetname ya da sağlararası kazandırmalarla malvarlığı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir; ancak bu tasarruflar saklı paylı mirasçıların kanunla güvence altına alınmış paylarını ihlal edemez.

Aşağıda saklı paylı mirasçıların kimler olduğunu, saklı pay oranlarını, kardeşlerin neden bu kapsamda olmadığını ve saklı pay ihlal edildiğinde başvurulan tenkis davasını açıklıyoruz.

Saklı paylı mirasçı ne demek?

Saklı pay, yasal mirasçıların miras payının kanunla korunan bölümüdür. Başka bir deyişle, mirasbırakan dilediği gibi vasiyet yapabilir veya sağlığında malvarlığını devredebilir; fakat belirli yakınlarının payından tamamen yoksun bırakamaz. İşte bu korumadan yararlanan yasal mirasçılara saklı paylı mirasçı denir.

Saklı pay, yasal miras payının tamamı değil, kanunda belirlenen bir oranıdır. Mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısma ise tasarruf edilebilir bölüm (tasarruf nisabı) adı verilir. Saklı paylar düşüldükten sonra geriye kalan bölüm üzerinde mirasbırakan dilediği gibi tasarrufta bulunabilir.

Saklı paylı mirasçılar kimlerdir?

Saklı paylı mirasçıların kimler olduğu ve oranları Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre saklı pay oranları şu şekildedir:

• Altsoy için: yasal miras payının yarısı.
• Ana ve babadan her biri için: yasal miras payının dörtte biri.
• Sağ kalan eş için: altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı; diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.

Görüldüğü gibi saklı paylı mirasçılar üç grupta toplanır: altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş. Burada önemli bir nokta, saklı pay oranının her zaman kişinin yasal miras payı üzerinden hesaplanmasıdır. Dolayısıyla saklı payı belirlemek için önce kişinin yasal miras payının zümre sistemine göre tespit edilmesi gerekir.

Kardeşler saklı paylı mirasçı mıdır?

Bu konuda sık yapılan bir yanılgı, kardeşlerin de saklı paylı mirasçı olduğu düşüncesidir. Kanunun ilk hâlinde kardeşler için de saklı pay öngörülmüştü. Ancak Madde 506’nın ilgili bendi 4 Mayıs 2007 tarihli 5650 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün itibarıyla kardeşler saklı paylı mirasçı değildir. Bu, mirasbırakanın kardeşlerini vasiyetname yoluyla mirasından tamamen yoksun bırakabileceği anlamına gelir.

Saklı pay ve mirasçılıktan çıkarma ilişkisi

Saklı paylı mirasçının payı, kural olarak mirasbırakanın tek taraflı iradesiyle ortadan kaldırılamaz. Buna karşın kanun, belirli ağır koşulların varlığında mirasçılıktan çıkarma (ıskat) imkânı tanır. Mirasçılıktan çıkarma geçerli bir sebebe dayanıyorsa, çıkarılan kişi saklı payını da isteyemez.

Türk Medeni Kanunu, mirasçılıktan çıkarılan kişinin altsoyunu korur. Kanuna göre mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. Yani ıskat, çıkarılan mirasçının çocuklarının saklı pay hakkını otomatik olarak sona erdirmez.

Saklı pay ihlal edilirse: tenkis davası

Mirasbırakanın vasiyetname veya sağlararası kazandırmaları saklı paylı mirasçıların payını aşıyorsa, bu mirasçılar tenkis davası açabilir. Tenkis davasının amacı, saklı payı zedeleyen tasarrufları yasal sınıra indirmek ve saklı paylı mirasçının hakkını tamamlamaktır.

Tenkis davasının yasal dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 560. maddesidir. Bu husus, Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun 02/07/2021 tarih ve 211 sayılı kararında da açıkça “4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 560. maddesine dayanılarak açılmış tenkis” davaları ifadesiyle teyit edilmektedir.

Tenkis davasında saklı paylı mirasçılar, saklı paylarının karşılığını alamadıkları ölçüde tasarrufların indirilmesini talep eder. Davanın sonucunda saklı pay oranı yeniden sağlanacak biçimde kazandırmalar orantılı olarak azaltılır.

Tenkis ve muris muvazaası davası

Uygulamada saklı pay ihlalleri çoğu zaman mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerle ortaya çıkar. Mirasbırakanın gerçekte bağışlamak istediği bir malı, saklı paylı mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla görünüşte satış gibi göstermesi hâlinde muris muvazaası gündeme gelir. Yargıtay Başkanlar Kurulunun 19.01.2015 tarih ve 2015/8 sayılı kararında, muris muvazaasına ilişkin 01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararına konu davalar ile tenkis davalarının birlikte değerlendirildiği görülmektedir. Bu iki dava yolu birbirini tamamlayabilir; somut durumda hangi yolun uygun olduğu dosyanın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Saklı pay uyuşmazlıklarında arabuluculuk

Saklı pay ve tenkisten kaynaklanan bazı uyuşmazlıklar, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği ölçüde arabuluculuğa elverişli olabilir. Adalet Bakanlığı’nın Aile ve Miras başlıklı arabuluculuk dokümanında, tenkis, saklı pay ve miras ortaklığından kaynaklanan uyuşmazlıklar 6325 sayılı Kanun kapsamında miras hukukunda arabuluculuğa elverişli olan ve olmayan uyuşmazlıklar başlığı altında ele alınmaktadır. Hangi talebin arabuluculuğa uygun olduğu her olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Saklı pay nasıl hesaplanır?

Saklı payın hesaplanmasında izlenen temel mantık şöyledir: önce mirasbırakanın terekesi (malvarlığı) belirlenir, ardından saklı paylı mirasçıların yasal miras payları zümre sistemine göre bulunur, sonra bu paylar üzerinden Madde 506’daki oranlar uygulanarak saklı paylar hesaplanır. Saklı payların toplamı terekeden düşüldüğünde geriye kalan bölüm, mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısımdır.

Örneğin mirasbırakanın geride yalnızca iki çocuğu kalmışsa, her çocuğun yasal miras payı terekenin yarısıdır. Altsoyun saklı payı yasal payın yarısı olduğundan, her çocuğun saklı payı terekenin dörtte birine denk gelir. Somut hesaplamalar terekenin kapsamına, sağlararası kazandırmalara ve mirasçıların sayısına göre değiştiği için, her olayın kendi koşullarında değerlendirilmesi gerekir.

Yasal mirasçılık ve saklı payın yeri

Saklı pay, yasal mirasçılık düzeninin bir parçasıdır. Türk Medeni Kanunu uyarınca mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak kanun gereğince kazanır. Saklı pay koruması da bu yasal mirasçılık çerçevesinde, belirli yakınların asgari payını güvence altına alır. Miras paylaşımının genel işleyişi için miras nasıl paylaşılır başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü kullanacağı en yaygın araç vasiyetnamedir. Vasiyetnamenin geçerlilik koşulları ve saklı payla ilişkisi için vasiyetname nasıl hazırlanır yazımıza, mal kaçırma iddiaları için muris muvazaası yazımıza, dava sürecinin genel çerçevesi için miras davası sayfamıza göz atabilirsiniz.

Özet

Saklı paylı mirasçılar; altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir. Kardeşler 2007 değişikliğinden sonra bu kapsamda değildir. Saklı pay oranları Türk Medeni Kanunu’nun 506. maddesinde belirlenmiştir ve her zaman kişinin yasal miras payı üzerinden hesaplanır. Saklı pay ihlal edildiğinde ilgili mirasçılar, TMK 560 uyarınca tenkis davası açarak haklarını talep edebilir. Saklı pay hesabı ve açılacak davanın türü her olayda farklılaştığından, somut durumun bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur.