Vasiyetname Nasıl Hazırlanır? Geçerlilik Şartları ve Türleri

Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra hüküm doğurmasını istediği son iradesini hukuka uygun biçimde açıkladığı tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. Türk Medeni Kanunu (TMK) üç geçerli vasiyetname türü öngörür: el yazılı vasiyetname, resmi vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olması, ayrıca kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulması gerekir. Bu yazıda vasiyetnamenin nasıl hazırlandığını, geçerlilik şartlarını, türlerini ve hangi hallerde iptal edilebileceğini bilgilendirici biçimde ele alıyoruz.

Vasiyetname Nedir ve Kim Yapabilir?

Vasiyetname, mirasçı atama, belirli mal bırakma (muayyen mal vasiyeti), vasiyeti yerine getirme görevlisi tayin etme, bir mirasçıyı mirasçılıktan çıkarma gibi tasarrufları içerebilen bir irade açıklamasıdır. Miras sözleşmesinden farkı, vasiyetnamenin tek taraflı olması ve vasiyetçinin sağlığında her zaman geri alınabilmesidir.

Vasiyet yapma ehliyeti için TMK iki temel koşul arar. Vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip olması ve on beş yaşını doldurmuş bulunması gerekir. Ayırt etme gücü, kişinin akla uygun biçimde davranma yeteneğidir; akıl hastalığı, ağır sarhoşluk veya benzer bir sebeple bu gücü bulunmayan kişinin yaptığı vasiyetname geçersiz sayılabilir. Vasiyetçinin iradesinin hile, aldatma, korkutma veya zorlama etkisinde oluşmamış olması da aranır.

El Yazılı Vasiyetname Nasıl Yazılır?

El yazılı vasiyetname, uygulamada en çok tercih edilen ve masrafsız yöntemdir. Ancak şekil şartlarına titizlikle uyulmaması, sonradan geçersizlik iddialarına yol açabilir. TMK uyarınca el yazılı vasiyetnamenin geçerli olması için üç unsur birlikte bulunmalıdır:

• Baştan sona vasiyetçinin kendi el yazısıyla yazılması: Metnin tamamı bizzat vasiyetçinin elinden çıkmalıdır. Bilgisayarda yazılıp altına imza atılan bir belge el yazılı vasiyetname olarak geçerli değildir.
• Düzenlendiği yıl, ay ve günü gösteren tarih: Tarih de el yazısıyla belirtilmelidir. Tarih, birden fazla vasiyetname bulunması halinde hangisinin sonraki tarihli ve geçerli olduğunu belirlemek açısından önemlidir.
• Vasiyetçinin imzası: Metnin sonunda vasiyetçinin imzası yer almalıdır.

El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine ya da yetkili bir memura bırakılabilir. Bu zorunlu olmamakla birlikte, belgenin kaybolmasını veya sonradan gizlenmesini önlemek bakımından güvenlidir. Belgenin güvenli bir yerde saklanmaması, ölümden sonra hiç ortaya çıkmaması riskini doğurur.

Resmi Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?

Resmi vasiyetname, resmi memur (noter, sulh hâkimi veya kanunla yetkili kılınan diğer görevli) ve iki tanığın katılımıyla düzenlenen vasiyetname türüdür. Şekil güvencesi en yüksek olan yöntem budur ve ispat kolaylığı sağlar. Genel işleyiş şöyledir:

1. Vasiyetçi arzularını resmi memura bildirir. Memur bunları yazar veya yazdırır ve okuması için vasiyetçiye verir.
2. Vasiyetçi belgeyi okuyup imzalar. Memur da belgeyi tarih koyarak imzalar.
3. Vasiyetçi, belgeyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini iki tanığın önünde beyan eder.
4. Tanıklar, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve vasiyetçiyi tasarrufa ehil gördüklerini belgeye yazarak imzalar.

Vasiyetçinin belgeyi okuyamadığı veya imzalayamadığı durumlarda kanun ayrı bir usul öngörür; bu halde vasiyetnamenin içeriği memur tarafından tanıkların önünde vasiyetçiye okunur ve vasiyetçi son arzularını içerdiğini beyan eder. Resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memur ile tanıkların ve bunların bazı yakınlarının, o vasiyetname ile kendilerine kazandırma yapılamayacağı yönündeki tarafsızlık kuralları da göz önünde bulundurulmalıdır.

Sözlü Vasiyetname Hangi Durumlarda Yapılır?

Sözlü vasiyetname, yalnızca olağanüstü ve istisnai durumlar için öngörülmüş bir yöntemdir. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü sebeplerle diğer vasiyetname türlerine başvurma imkânı bulunmayan kişi, son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyanına uygun bir vasiyetname yazmaları ya da yazdırmaları görevini verir. Tanıklar bu beyanı vakit geçirmeden yazılı hale getirip yetkili makama iletmekle yükümlüdür. Vasiyetçi sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma imkânına kavuşursa, belli bir sürenin geçmesiyle sözlü vasiyetname hükümsüz hale gelir. Bu türün kötüye kullanıma açık olması nedeniyle mahkemeler geçerlilik şartlarını sıkı biçimde inceler.

Vasiyetname Geçerlilik Şartlarının Özeti

Bir vasiyetnamenin hukuken sonuç doğurabilmesi için özetle şu şartlar aranır:

• Vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olması,
• İradenin hata, hile, korkutma veya zorlama etkisinden uzak, özgür biçimde açıklanması,
• Seçilen türe uygun şekil şartlarına eksiksiz uyulması,
• Vasiyetname içeriğinin hukuka ve ahlaka aykırı ya da imkânsız olmaması,
• Saklı paylı mirasçıların paylarının ihlal edilmemesi.

Bu son husus çok önemlidir. Vasiyetçi, malvarlığının tamamı üzerinde sınırsız biçimde tasarruf edemez. Altsoy, eş ve belirli hallerde ana baba gibi mirasçıların kanunla korunan saklı payları bulunur. Vasiyetname bu saklı payları aşan tasarruflar içeriyorsa, hak sahibi mirasçılar tenkis davası açarak paylarını isteyebilir. Saklı pay ve mirasın paylaşımına ilişkin ayrıntılar için Miras Nasıl Paylaşılır? Mirasçılık, Saklı Pay ve Mirasın Reddi başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Vasiyetnamenin Açılması ve Yerine Getirilmesi

Vasiyetçinin ölümünden sonra, elinde vasiyetname bulunan kişi ya da makam bunu gecikmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim etmekle yükümlüdür. Mahkeme, vasiyetnameyi açar ve ilgililere okur; mirasçılara ve lehine kazandırma yapılanlara tebligat yapılır. Bu aşamada vasiyetnamenin açılıp okunması, içeriğinin geçerliliği konusunda kesin karar niteliği taşımaz. İlgililer, belirli süre içinde vasiyetnamenin iptali veya tenkisi için dava açabilir.

Vasiyetnamenin İptali ve Geri Alınması

Vasiyetçi, sağlığında vasiyetnamesini her zaman geri alabilir. Geri alma; yeni bir vasiyetname yaparak, belgeyi yok ederek ya da yeni tarihli bir tasarrufla önceki tasarrufu ortadan kaldırarak yapılabilir. Bu, vasiyetnamenin en temel özelliklerinden biridir.

Vasiyetçinin ölümünden sonra ise ilgililer, aşağıdaki hallerde vasiyetnamenin iptali davası açabilir:

• Vasiyetnamenin, vasiyetçinin tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmış olması,
• Vasiyetnamenin hata, hile, korkutma veya zorlama etkisi altında düzenlenmesi,
• İçeriğinin, bağlandığı koşulların hukuka veya ahlaka aykırı olması,
• Kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaması.

İptal davası, vasiyetnameden hak elde eden kişilere karşı, iptalde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılır. Dava, davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve hak sahipliğini öğrendiği tarihten başlayarak belirli hak düşürücü süreler içinde açılmalıdır. Bu süreler ve iyiniyet durumu davaya göre değişkenlik gösterdiğinden, somut olayın alanında deneyimli bir avukatla değerlendirilmesi önemlidir.

Uygulamada, murisin gerçekte bağışlama amacı taşıyan işlemleri satış gibi göstererek mirasçılardan mal kaçırması durumunda muris muvazaası gündeme gelir ve buna dayalı olarak tapu iptali ve tescil davası açılabilir. Vasiyetname uyuşmazlıkları çoğu zaman bu tür işlemlerle birlikte değerlendirilir.

Vasiyetname Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Vasiyetnamenin sonradan tartışmaya yol açmaması için içeriğinin açık, anlaşılır ve belirli olması gerekir. Lehine tasarruf yapılan kişilerin ve bırakılan malların tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirtilmesi, koşullu tasarruflarda koşulların hukuka uygunluğunun gözetilmesi, saklı pay hesabının önceden yapılması olası ihtilafları azaltır. El yazılı vasiyetnamede şekil eksiklikleri, resmi vasiyetnamede ise tanıkların ehliyeti gibi ayrıntılar geçerliliği doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle vasiyetname metninin hazırlanması ve saklanması aşamasında hukuki destek almak, iradenin ölümden sonra amacına uygun biçimde gerçekleşmesini güvence altına alır.

Çınar Hukuk Bürosu, miras hukuku alanında vasiyetname düzenlenmesi, vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları ile mirasçılık işlemleri konularında deneyimli kadrosuyla bireysel ve kurumsal müvekkillere hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olup hukuki danışmanlık yerine geçmez.