Boşanmada Eşin Borçlarından Diğer Eş Sorumlu mu?

Kısa cevap: Kural olarak her eş kendi borcundan sorumludur

Türk hukukunda boşanmada borç paylaşımı konusunun temel kuralı sadedir: Evlilik, eşleri birbirinin borçlarının kefili yapmaz. Eşlerden her biri, ister evlilik öncesinde ister evlilik sırasında yapmış olsun, kendi adına doğan borçlarından bütün malvarlığıyla bizzat sorumludur. Yani eşinizin kendi imzasıyla çektiği bir kredi, kendi adına açtığı kredi kartı ya da tek başına verdiği bir senet nedeniyle, siz o borcun tarafı değilseniz alacaklıya karşı kural olarak sorumlu tutulmazsınız. Bu ilke Türk Medeni Kanunu hükümlerinden kaynaklanır ve boşanma bu durumu değiştirmez.

Bununla birlikte bazı istisnalar, ortak imzalı borçlar ve mal rejimi tasfiyesinin doğurduğu hesaplaşmalar tabloyu değiştirebilir. Aşağıda hangi borcun kime ait sayıldığını ve boşanmanın malvarlığına etkisini ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

Borçtan kişisel sorumluluk ilkesi

Türk Medeni Kanunu, evlilik birliği içinde de eşlerin borçlar bakımından ayrı kişiler olduğunu kabul eder. Bir borç ilişkisinde kim taraf olmuşsa, borçtan da o kişi sorumludur. Alacaklı, borçlu olmayan eşin malvarlığına doğrudan başvuramaz. Örneğin eşinizin tek başına çektiği bir tüketici kredisinin taksitleri ödenmediğinde, banka veya alacaklı yalnızca borçlu eşe icra takibi başlatabilir; sizin adınıza kayıtlı taşınmaz, araç veya banka hesabına dokunamaz.

Bu nedenle eşin borcundan sorumluluk tartışmasında ilk sorulması gereken soru şudur: Söz konusu borç sözleşmesinin altında kimin imzası var? İmza, kefalet veya müşterek borçluluk yoksa, borç kural olarak yalnızca imza sahibine aittir.

Diğer eşin sorumlu olabileceği haller

İstisnaları bilmek, hak kaybını önlemek açısından önemlidir. Diğer eşin de sorumlu tutulabileceği başlıca durumlar şunlardır:

• Ortak imza, kefalet veya müşterek borçluluk: Kredi sözleşmesine kefil olduysanız ya da müşterek borçlu sıfatıyla imza attıysanız, borçtan siz de sorumlu olursunuz. Boşanma bu sorumluluğu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
• Ailenin ortak ihtiyaçları için yapılan harcamalar: Türk Medeni Kanunu, evlilik birliğinin sürekli ihtiyaçları için eşlerden her birinin birliği temsil edebileceğini öngörür. Ailenin olağan gereksinimleri için yapılan bu tür işlemlerde eşler birlikte sorumlu olabilir. Ancak olağan ihtiyaç sınırını aşan, kişisel nitelikteki harcamalar bu kapsamda değerlendirilmez.
• Birlikte elde edilen kredinin ortak kullanımı: Kredi tek eşin adına olsa bile fiilen ortak bir amaç için kullanılmışsa, iç ilişkide denkleştirme talepleri gündeme gelebilir. Bu, alacaklıya karşı sorumluluktan farklı, eşler arasındaki hesaplaşmaya ilişkin bir konudur.

Mal rejimi tasfiyesi ve borçların etkisi

Boşanmada asıl hesaplaşma, mal rejimi tasfiyesi aşamasında yapılır. 2002 sonrası evliliklerde eşler aksini kararlaştırmadıysa yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde her eşin kişisel malları ile edinilmiş malları ayrı ayrı hesaplanır; borçlar da ilgili mal grubundan düşülür.

Kısaca, bir eşin borçları önce kendi malvarlığından karşılanır ve katılma alacağı hesaplanırken bu borçlar dikkate alınır. Borçların diğer eşin katılma alacağını azaltıp azaltmayacağı, borcun hangi mal grubuyla ilişkili olduğuna ve ne amaçla yapıldığına göre değerlendirilir. Bu hesaplamalar teknik olduğu için, mal rejimi tasfiyesinin bu alanda deneyimli bir boşanma avukatı ile yürütülmesi hak kaybını önler.

Tasfiye sırasında bir eşin, malvarlığını veya borç durumunu gerçeğe aykırı biçimde göstermeye çalışması sık karşılaşılan bir sorundur. Diğer eşin gizlediği mallara ilişkin ayrıntılar için boşanmada eşin gizlediği malların nasıl ortaya çıkarılacağı başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Kredi kartı ve tüketici kredisi borçları

Uygulamada en çok karşılaşılan sorulardan biri kredi kartı borçlarıdır. Ek kart kullanımı, asıl kart sahibinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; asıl borçlu, kart sözleşmesini imzalayan eştir. Diğer eş yalnızca ek kart kullanmışsa, ana borç ilişkisinin tarafı olmadığından kural olarak alacaklıya karşı sorumlu tutulmaz. Aynı şekilde bir eşin tek başına çektiği ihtiyaç veya taşıt kredisi, o eşin kişisel borcudur.

Ancak konut için birlikte alınan ve her iki eşin de borçlu ya da kefil olarak imza attığı bir kredi söz konusuysa, boşanma bu borçtan doğan sorumluluğu tek başına sona erdirmez. Böyle durumlarda bankayla yeniden yapılandırma, borçlunun değiştirilmesi veya taşınmazın devri gibi çözümler ayrıca ele alınmalıdır.

Aile konutu, tazminat ve borç ilişkisi

Borç konusu çoğu zaman aile konutu ve tazminat tartışmalarıyla iç içe geçer. Aile konutu üzerindeki koruma ve eşin rızası olmadan yapılacak işlemler için aile konutu şerhi ve eşin rızası olmadan satış yazımız yol göstericidir. Boşanmada kusurun maddi ve manevi tazminata etkisi ise ayrı bir konudur; borç paylaşımıyla karıştırılmaması gereken bu husus için boşanmada kusur tazminatının nasıl etkilediğini açıkladığımız yazıya bakabilirsiniz.

Görevli ve yetkili mahkeme

Boşanma ve buna bağlı mal rejimi tasfiyesi davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Alacaklının borçlu eşe yönelttiği icra takipleri ise icra hukuku kapsamında yürür ve borçtan sorumlu olmadığınız halde takibe muhatap kaldıysanız borca itiraz ve menfi tespit gibi yollara başvurulabilir. Mal rejimi tasfiyesi davasının boşanma davasıyla birlikte değil, boşanmanın kesinleşmesinden sonra sonuçlandırılması gerektiği de göz önünde tutulmalıdır.

Özet

Kural olarak her eş yalnızca kendi borcundan sorumludur ve evlilik borçları boşanma ile otomatik olarak ikiye bölünmez. Diğer eşin sorumluluğu ancak ortak imza, kefalet, müşterek borçluluk ya da ailenin olağan ihtiyaçları için yapılan işlemler gibi hallerde doğar. Boşanmada kredi borcu ve kredi kartı borçları çoğunlukla imza sahibi eşe aittir; ortak alınan konut kredisi gibi durumlarda ise sorumluluk devam eder. Malvarlığı ve borçların gerçek durumu ise mal rejimi tasfiyesinde ayrıntılı biçimde hesaplanır. Her olayın kendine özgü koşulları bulunduğundan, sürecin alanında tecrübeli bir avukatla değerlendirilmesi önemlidir.