Yurt Dışı Boşanma Kararının Türkiye’de Tanınması

Yurt dışında verilen bir boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden geçerli hâle gelmez. Yabancı boşanma kararının tanınması için, kararın Türk hukuku bakımından sonuç doğurabilmesi amacıyla ayrı bir hukuki süreç yürütülmesi gerekir. Bu süreç, kural olarak Türk mahkemesinde açılacak bir tanıma tenfiz davası ile sağlanır. Bunun yanında, belirli koşulların varlığında yabancı boşanma kararının doğrudan nüfus müdürlüğü aracılığıyla nüfusa işlenmesi de mümkündür. Aksi hâlde kişi Türk nüfus kayıtlarında hâlâ evli görünür ve yeniden evlenme, miras, soyadı gibi konularda ciddi sorunlarla karşılaşabilir.

Yabancı Boşanma Kararı Türkiye’de Neden Geçerli Olmaz?

Türk hukukunda yabancı bir mahkeme kararının Türkiye’de hüküm doğurabilmesi için Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) uyarınca tanınması ya da tenfiz edilmesi gerekir. Yurt dışında bir Alman, Amerikan, İngiliz ya da başka bir ülke mahkemesinin verdiği boşanma kararı, o ülkede tarafları boşamış olsa dahi Türk makamları nezdinde otomatik olarak geçerlilik kazanmaz.

Tanıma ile tenfiz arasındaki farkı bilmek önemlidir. Tanıma, yabancı kararın kesin hüküm ve kesin delil gücünün Türkiye’de kabul edilmesidir. Boşanma kararları çoğunlukla tanıma ile yeterli sonucu doğurur, çünkü boşanma kişinin medeni hâlini değiştirir ve icrai bir yön içermez. Tenfiz ise yabancı kararın Türkiye’de icra edilebilir hâle getirilmesidir; nafaka, tazminat, velayet gibi yerine getirilmesi gereken hükümler söz konusuysa tenfiz gündeme gelir. Bu nedenle uygulamada boşanmanın nüfusa işlenmesi için genellikle tanıma davası açılır.

Tanımanın Şartları

MÖHUK kapsamında yabancı boşanma kararının tanınabilmesi için birtakım koşulların bulunması gerekir. Bu şartlar özetle şunlardır:

• Kararın verildiği ülke ile Türkiye arasında karşılıklılık ilkesinin sağlanması (tanımada bu koşul aranmaz, tenfizde önem taşır).
• Kararın, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olması.
• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması.
• Karşı tarafa savunma hakkının tanınmış olması, yani usulüne uygun biçimde davadan haberdar edilmiş olması.
• Yabancı kararın verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması.

Bu şartlardan en sık sorun yaratanı kararın kesinleşmiş olması ve kamu düzenine aykırılık değerlendirmesidir. Örneğin yabancı kararda yer alan bazı ifadelerin Türk hukukuyla bağdaşıp bağdaşmadığı ayrıca incelenir.

Gerekli Belgeler

Tanıma sürecinde temel olarak istenen belgeler şunlardır:

• Yabancı mahkeme tarafından verilen boşanma kararının aslı veya onaylı örneği.
• Kararın kesinleştiğini gösteren kesinleşme şerhi ya da belge.
• Kararın ve kesinleşme şerhinin, kararı veren ülkenin makamlarınca yapılmış apostil onayı (Lahey Apostil Sözleşmesi’ne taraf ülkeler için). Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerde ise ilgili Türk konsolosluğu onayı gerekir.
• Belgelerin yeminli tercüman tarafından yapılmış ve noter onaylı Türkçe tercümesi.
• Tarafların kimlik ve nüfus bilgileri.

Belgelerin eksiksiz ve usulüne uygun onaylı olması, sürecin gecikmeden ilerlemesi bakımından belirleyicidir. Apostil şerhi ya da tercüme eksikliği, davanın uzamasına veya reddine yol açabilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tanıma tenfiz davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu görevi asliye hukuk mahkemesi yerine getirir. Yetkili mahkeme ise kendisine karşı tanıma istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesidir. Karşı tarafın Türkiye’de yerleşim yeri yoksa sakin olduğu yer, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkili kabul edilir.

Dava, taraflardan biri tarafından diğerine karşı açılabileceği gibi, boşanmış eşlerin her ikisinin birlikte başvurusuyla da yürütülebilir. Tarafların anlaşması ve kararın niteliği, sürecin daha hızlı sonuçlanmasına katkı sağlar.

Nüfus Müdürlüğü Yoluyla İdari Tanıma

2017 yılında yapılan düzenleme ile belirli koşulların varlığı hâlinde yabancı boşanma kararının mahkemeye gitmeden doğrudan nüfus müdürlüğü aracılığıyla nüfusa işlenmesi mümkün hâle gelmiştir. Bu idari yolun kullanılabilmesi için şu şartlar aranır:

• Kararın, boşanmaya ilişkin olması ve tarafların her ikisinin birlikte ya da vekilleri aracılığıyla başvurması.
• Kararı veren ülke ile Türkiye arasında ilgili yetkinin bulunması ve kararın kamu düzenine aykırı olmaması.
• Kararın kesinleşmiş olması ve gerekli apostil ile tercüme işlemlerinin tamamlanmış olması.

Başvuru, yurt içinde nüfus müdürlüklerine, yurt dışında ise Türk konsolosluklarına yapılabilir. Bu yol her durumda kullanılamaz; taraflar arasında uyuşmazlık bulunması, velayet veya nafaka gibi ek hükümlerin tenfiz gerektirmesi hâlinde mahkeme yolu zorunlu hâle gelebilir. Somut durumun bu idari yola uygun olup olmadığının, alanında deneyimli bir avukatla değerlendirilmesi yerinde olur.

Sürecin İşleyişi ve Süresi

Tanıma davasında mahkeme, esasa yani boşanmanın haklı olup olmadığına girmez. İnceleme, MÖHUK’ta sayılan şartların gerçekleşip gerçekleşmediğiyle sınırlıdır. Yani mahkeme, tarafların neden boşandığını yeniden yargılamaz; yalnızca kararın Türkiye’de tanınabilirlik koşullarını taşıyıp taşımadığına bakar.

Sürecin ne kadar süreceği; belgelerin eksiksizliğine, karşı tarafın tebligata verdiği tepkiye ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Tarafların birlikte hareket ettiği ve belgelerin tam olduğu dosyalar görece kısa sürede sonuçlanabilir. Buna karşılık tebligat sorunları, özellikle karşı tarafa yurt dışından tebligat yapılması gereken hâllerde süre uzayabilir. Boşanma davalarının genel süreleri hakkında ayrıntılı bilgi için çekişmeli boşanma davasının süresine ilişkin yazımızı inceleyebilirsiniz.

Mahkemenin tanıma kararı verip bu karar kesinleştikten sonra, karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve kişinin medeni hâli nüfus kayıtlarında güncellenir. Bu aşamadan sonra kişi Türk kayıtlarında da boşanmış olarak görünür.

Tanıma Sonrası Nüfusa İşleme ve Soyadı

Tanıma kararının kesinleşmesiyle birlikte boşanma Türkiye nüfus kayıtlarına işlenir. Kadının evlilikte aldığı soyadını kullanmaya devam edip etmeyeceği, yabancı kararın içeriğine ve Türk hukukundaki düzenlemelere göre değerlendirilir. Nüfus kayıtlarındaki soyadı düzeltmeleri ve isim değişikliği taleplerine ilişkin ayrıntılar için isim ve soyisim değiştirme davasına dair yazımıza göz atabilirsiniz.

Tanıma işlemi tamamlanmadan kişi Türkiye’de yeniden evlenemez, çünkü kayıtlarda hâlâ evli görünür. Bu nedenle yurt dışında boşanan kişilerin, ileride doğabilecek miras, mal rejimi ve yeniden evlenme sorunlarını önlemek için tanıma sürecini geciktirmemesi önerilir.

Neden Hukuki Destek Alınmalı?

Tanıma tenfiz süreci, uluslararası unsur taşıması ve usul kurallarının teknik olması nedeniyle titizlik gerektirir. Belgelerin onaylanması, apostil ve tercüme işlemleri, doğru mahkemenin seçilmesi ve kamu düzenine aykırılık değerlendirmesi gibi konularda yapılacak hatalar, davanın reddedilmesine yol açabilir. Aile hukuku ve milletlerarası usul hukuku alanında deneyimli bir avukatla çalışmak, sürecin doğru yürütülmesi bakımından önem taşır. Boşanma ve aile hukukuna ilişkin genel bilgi için boşanma ve aile hukuku sayfamızı ve boşanma davasının nasıl açıldığına ilişkin rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın kendine özgü koşulları bulunduğundan, somut durumunuz için uzman görüşü almanız önerilir.