Çocuğun İsmi Değiştirme: Dava Yolu ve Koşulları

Çocuğun ismi değiştirme işlemi, kural olarak haklı bir sebebe dayanılarak mahkemeden istenir. Küçük yaştaki çocuk kendi adına dava açamayacağından, bu talep çocuğa velayeten anne veya baba tarafından yürütülür. Değişiklik, nüfus kaydında doğrudan idari başvuruyla değil, görevli mahkemede açılacak bir davayla sağlanır. Aşağıda konunun yasal dayanağını, haklı sebep kavramını, görevli mahkemeyi ve dikkat edilmesi gereken noktaları açıklıyoruz.

Yasal Dayanak: Ad Değişikliği Neye Dayanır?

Adın değiştirilmesinin genel çerçevesi 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesinde düzenlenmiştir. Maddeye göre adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. Ad değiştirildiğinde bu durum nüfus siciline kaydedilir ve ilân olunur; ancak ad değişmekle kişinin kişisel durumu değişmez. Madde metnine Türk Medeni Kanunu’nun resmî metni üzerinden ulaşabilirsiniz.

Bu kural, yetişkinler kadar çocuklar için de geçerlidir. Çocuğun adı veya soyadının değiştirilebilmesi için somut bir haklı sebebin ortaya konması gerekir. Mahkeme, talebi bu çerçevede değerlendirir.

Çocuk Adına Davayı Kim Açar?

Küçük yaştaki çocuk dava ehliyetine sahip olmadığından, ismin değiştirilmesi talebi çocuğa velayeten, yani kanuni temsilci sıfatıyla anne veya baba tarafından açılır. Boşanmış ailelerde bu konu sık sık gündeme gelir ve velayetin kimde olduğu önem taşır.

Resmî Gazete’de yayımlanan bir Anayasa Mahkemesi kararına konu olan olayda, boşanma sonrasında velayet hakkı kendisine verilen bir annenin, çocuğa velayeten isim ve soyadı değiştirme davası açtığı; gerekçe olarak çocuğun soyadının okulda ve çevresinde alay konusu edilmesinin çocuğu olumsuz etkilediğinin ileri sürüldüğü görülmektedir. Bu olaya ilişkin metne Resmî Gazete’deki ilgili yayından ulaşılabilir.

Çocuğun Soyadı Değişikliğinde Özel Durum

Çocuğun yalnızca adı değil, soyadının değiştirilmesi talep edildiğinde durum daha farklı bir değerlendirmeyi gerektirir. Klasik Yargıtay yaklaşımı, Resmî Gazete’de yayımlanan bir kararda şöyle ifade edilmiştir: “babanın soyadını almış bulunan küçük, ergin oluncaya kadar bu soyadı taşımak zorunda olup, babanın soyadı değişmedikçe küçüğün soyadı değiştirilemez.” Bu karara Resmî Gazete’deki yayından ulaşabilirsiniz.

Daha güncel içtihatta bu konu Anayasa Mahkemesi tarafından özel hayata saygı hakkı yönünden de ele alınmaktadır. Mahkemenin özel hayatın korunmasına dair emsal kararlar derlemesinde, boşanma sonrasında velayet hakkına sahip annenin çocuğun soyadını değiştirme talebinin reddedildiği bir örnek yer almaktadır. Bu örnekte derece mahkemeleri, velayet hakkı tanınmış olmasının anneye çocuğun soyadı değişikliği için tek başına dava açma hakkı vermediği yönünde değerlendirme yapmış; çocuğun reşit oluncaya kadar beklenmesine ya da babanın TMK’nın 27. maddesi uyarınca hareket etmesi gerektiğine işaret edilmiştir. Emsal kararlar listesine Anayasa Mahkemesi’nin sayfasından ulaşabilirsiniz.

Bu nedenle çocuğun soyadı değişikliği talepleri, adın değiştirilmesine kıyasla daha dikkatli bir hukuki değerlendirme gerektirir. Somut olayın koşulları, velayet durumu ve güncel içtihat birlikte ele alınmalıdır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesi kapsamında düzenlenmiştir. Maddenin (a) bendine göre bu davalar, kişinin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. İlgili düzenlemeye Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun resmî metninden ulaşabilirsiniz.

Maddenin (b) bendi, 19/10/2017 tarihli ve 7039 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Bu değişiklikle, haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltmenin yeniden hâkimden istenebilmesine ve ad değişikliğinde nüfus müdürlüğünün yapacağı işlemlere ilişkin düzenlemeler getirilmiştir. Değişikliğin yayımlandığı metne 3 Kasım 2017 tarihli Resmî Gazete’den bakabilirsiniz.

Haklı Sebep Nasıl Değerlendirilir?

Kanun “haklı sebep” kavramını tek tek saymamış, takdiri hâkime bırakmıştır. Uygulamada çocuğun adı veya soyadına ilişkin olarak sıkça ileri sürülen durumlar arasında şunlar gündeme gelebilir:

• Adın çocuk tarafından çevresinde kullanılmaması, çocuğun başka bir adla tanınıyor olması
• Adın veya soyadının çocuğun okulda ve sosyal çevresinde alay konusu olması
• Telaffuz veya yazımdan kaynaklı ciddi güçlükler
• Çocuğun ruhsal ve sosyal gelişimini olumsuz etkileyen somut durumlar

Her olayın kendine özgü koşulları bulunur. Mahkeme, ileri sürülen sebebin gerçekten haklı sayılıp sayılamayacağını delillerle birlikte değerlendirir. Çocukla ilgili taleplerde çocuğun üstün yararı da gözetilir.

Ad Değişikliğinin İlanı ve Güncel Bir Gelişme

TMK’nın 27. maddesinin güncel halinde, adın değiştirildiğinin nüfus siciline kaydedilmesinin yanı sıra Basın İlan Kurumunun ilan portalında da ilan edilmesi öngörülmüştür. İlanda hükmü veren mahkeme, kararın tarihi ile dosya esas ve karar numarası gibi bilgilerin yer aldığı belirtilmektedir. Maddenin güncel haline mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi, 25/12/2025 tarihli bir kararında, ad değişikliği kararlarının Basın İlan Kurumunun portalında ilan edilmesini öngören kuralı inceleyerek, bu şekilde ilan edilmesinin kişisel verileri herkesçe bilinir hâle gelen kişinin menfaatleri üzerinde ağır sonuçlar doğurabileceği yönünde bir değerlendirmede bulunmuştur. Konuya ilişkin basın duyurusuna Anayasa Mahkemesi’nin sayfasından erişilebilir. Bu kararın tam sonucu ve çocuklara ilişkin ad değişikliği ilanlarını da kapsayıp kapsamadığı, karar metninden ayrıca teyit edilmelidir.

Süreçte Dikkat Edilmesi Gerekenler

Çocuğun ismi değiştirme talebini hazırlarken birkaç noktayı göz önünde bulundurmak yararlı olur:

1. Haklı sebebin somutlaştırılması: Soyut ifadeler yerine, çocuğun durumunu gösteren somut olgular ve deliller önem taşır.
2. Velayet ve taraf ilişkisi: Özellikle soyadı değişikliğinde velayetin kimde olduğu ve güncel içtihat yakından değerlendirilmelidir.
3. Görevli mahkeme: Dava, çocuğun yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır.
4. Nüfus müdürlüğünün konumu: Bu tür davalarda nüfus müdürlüğü davalı olarak yer alır.

Adın veya soyadının değiştirilmesine ilişkin genel usul hakkında daha ayrıntılı bilgi için isim ve soyisim değiştirme davası nasıl açılır başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz. Haklı sebep kavramının genel çerçevesi için ise isim değiştirme şartları nelerdir başlıklı içeriğimiz yol gösterici olabilir. Velayet dışında kalan ve kanuni temsil gerektiren durumlar bakımından vesayet davası konusundaki yazımız da faydalı olacaktır.

Sonuç

Çocuğun ismi değiştirme işlemi, Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca haklı sebebe dayanan ve mahkeme kararıyla yürütülen bir süreçtir. Dava, çocuğa velayeten anne veya baba tarafından, çocuğun yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır. Soyadı değişikliği talepleri ise Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihatları çerçevesinde daha dikkatli değerlendirilir. Her olayın koşulları farklı olduğundan, talebin ve hukuki dayanakların somut durumunuza göre bir avukatla değerlendirilmesinde yarar vardır.