Boşanmada Çocuğun Velayeti Babaya Verilir mi?

Velayet babaya verilir mi? Kısa yanıt

Evet, boşanmada velayet babaya verilir mi sorusunun hukuki yanıtı olumludur. Türk hukukunda velayetin anneye ya da babaya verilmesini belirleyen cinsiyete dayalı bir kural yoktur. Hakim, boşanma veya ayrılık kararı verirken velayeti eşlerden birine bırakır ve bu tercihte tek ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Dolayısıyla dosyanın somut koşulları babanın çocuğa bakması yönünde ise mahkeme velayeti babaya verebilir. Uygulamada velayetin daha sık anneye verilmesi bir kanun kuralından değil, küçük yaştaki çocuğun bakım ihtiyacı ve olayların somut niteliğinden kaynaklanır.

Kanun velayette anne ile babayı eşit tutar

Velayetin düzenlenmesinde temel hüküm 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesidir. Bu maddeye göre mahkeme, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve gerektiğinde çocuğun görüşünü aldıktan sonra ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler. Madde metninde velayetin doğrudan anneye verileceğine dair bir ifade bulunmaz. Bu nedenle hakim, dosyadaki delillere göre velayeti anneye de babaya da verebilir.

2021 yılında 7343 sayılı Kanun ile TMK 182’ye eklenen düzenlemeyle mahkeme, kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerinin yerine getirilmemesi hâlinde, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayetin değiştirilebileceğini kararında ihtar eder. Ayrıca velayeti kendisine verilmeyen eşle çocuk arasındaki ilişki düzenlenirken çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlak bakımından yararları esas tutulur. Bu düzenlemeler, kanunun tüm süreç boyunca çocuğun yararını merkeze aldığını gösterir.

Çocuğun üstün yararı velayet kararında ne anlama gelir?

Mahkemenin velayeti kime vereceğine karar verirken kullandığı ölçüt çocuğun üstün yararı velayet ilkesidir. Bu ilke, çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaki ve sosyal gelişimini en iyi hangi ebeveynin yanında sürdürebileceğinin araştırılmasını gerektirir. Hakim bu değerlendirmeyi yaparken tarafların beyanlarını, tanık anlatımlarını, sosyal inceleme (pedagog) raporlarını ve çocuğun idrak yaşındaysa görüşünü birlikte ele alır.

Değerlendirmede genellikle şu unsurlar göz önünde tutulur:

• Her iki ebeveynin çocuğa bakım, ilgi ve zaman ayırma kapasitesi
• Çocuğun mevcut yaşam düzeni, okulu ve sosyal çevresi
• Ebeveynlerin çocuğa karşı tutumu ve diğer ebeveynle ilişkiyi destekleyip desteklemediği
• Çocuğun idrak yaşındaysa açıkladığı tercih
• Ebeveynlerin çocuğun sağlık ve güvenliğini tehlikeye atacak bir durumunun bulunup bulunmaması

Bu unsurlar babanın çocuğa daha uygun bir bakım ve gelişim ortamı sunabileceğini gösteriyorsa erkeğin velayet hakkı gündeme gelir ve mahkeme velayeti babaya verebilir. Örneğin annenin çocukla ilgilenemeyecek durumda olması, çocuğun uzun süredir baba yanında istikrarlı bir düzende yaşaması ya da idrak yaşındaki çocuğun baba yanında kalmak istediğini belirtmesi gibi somut olgular karar üzerinde belirleyici olabilir. Her dosya kendine özgüdür; sonuç önceden garanti edilemez.

Babanın velayet aldığı resmi bir örnek

Velayetin babaya verilebildiği, resmi kaynaklarla da doğrulanabilen bir durumdur. Anayasa Mahkemesi’nin bir bireysel başvuru kararına konu olayda, ilk derece aile mahkemesi tarafların anlaşmalı boşanmasına karar verirken müşterek çocuğun velayetini doğrudan babaya bırakmıştır. Bu örnek, mahkemelerin somut olayın koşullarına göre velayeti babaya verebildiğini açıkça göstermektedir.

Aynı kararda ortak velayet konusuna da değinilmiştir. Türk Medeni Kanunu’nda velayetin evlilik süresince ana ve baba tarafından birlikte kullanılacağı, boşanma veya ayrılık hâlinde ise hakimin velayeti eşlerden birine verebileceği kural olarak düzenlenmiştir. Boşanma sonrası velayetin ortak kullanılmasına dair açık bir kanun hükmü bulunmamakla birlikte, Türkiye’nin taraf olduğu 7 No’lu Protokol ve buna dayanan Yargıtay içtihadı çerçevesinde ortak velayetin belirli hallerde mümkün olduğu kabul edilmektedir. Ancak Anayasa Mahkemesi, ortak velayetin bir ebeveynin açık itirazına rağmen dayatılmasını aile hayatına saygı hakkının ihlali saymıştır.

Baba velayet alabilir mi? Süreç ve dava yolu

Baba velayet alabilir mi sorusu, hangi aşamada olunduğuna göre farklı yollarla gündeme gelir:

• Boşanma davası içinde: Baba, çekişmeli boşanma davasında velayetin kendisine verilmesini talep edebilir ve bu talebini delillerle destekleyebilir. Dava sürerken çocuğun geçici olarak yanında kalması için tedbir talebinde de bulunabilir.
• Anlaşmalı boşanmada: Eşler velayetin babaya bırakılması konusunda anlaşabilir. Ancak hakim, bu düzenlemeyi çocuğun yararına uygun bulmazsa protokolde değişiklik isteyebilir.
• Boşanmadan sonra: Koşullar sonradan değişmişse baba, velayetin değiştirilmesi davası açarak velayetin kendisine verilmesini talep edebilir.

Velayet davalarında görevli mahkeme aile mahkemesi, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ise aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesidir. Süreçte sosyal inceleme raporu, tanık beyanları ve çocuğun görüşü önemli rol oynar. Tanık beyanlarının değerlendirilmesi ve uzman raporları, mahkemenin çocuğun üstün yararını tespit etmesinde belirleyici olabilir. Rapora katılmadığınız noktalarda bilirkişi ve uzman raporuna itiraz hakkınız bulunur.

Velayeti alamayan baba haklarını nasıl kullanır?

Velayet anneye verilmiş olsa dahi baba, çocuğuyla arasındaki bağı sürdürme hakkına sahiptir. Mahkeme, velayeti kendisine verilmeyen eş ile çocuk arasında kişisel ilişki düzenler. Adalet Bakanlığı rehberlerinde de belirtildiği üzere kişisel ilişki; çocukla belirli yer ve zamanda görüşme, birbirinden haberdar olma ve sevgi bağını sürdürmeye yönelik bir ilişkidir. Bu ilişkinin çerçevesi çocukla kişisel ilişki günleri başlığı altında ayrıntılı biçimde düzenlenir.

Çocukla kişisel ilişki kurulmasına engel olunması hukuki ve cezai sonuçlar doğurabilir. Velayet kendisine verilen ebeveynin çocuğu göstermemesi durumunda çocuğu göstermeme (teslim etmeme) suçu gündeme gelebilir. Ayrıca velayet hakkını kullanan ebeveynin çocuğu yurt dışına çıkarması söz konusu olduğunda diğer eşin izninin gerekip gerekmediği ayrı bir değerlendirme konusudur.

Uzman hukuki destek neden önemlidir?

Velayet davaları, çocuğun üstün yararının somut delillerle ortaya konmasını gerektiren teknik ve hassas süreçlerdir. Talebin doğru dava türüyle ve süresinde ileri sürülmesi, delillerin usulüne uygun sunulması ve uzman raporlarına gerektiğinde itiraz edilmesi sonucu doğrudan etkileyebilir. Boşanma ve aile hukuku alanında deneyimli bir avukattan destek almak, hem babanın hem de çocuğun haklarının korunması bakımından önem taşır. Çınar Hukuk Bürosu, aile hukuku uyuşmazlıklarında bireysel müvekkillere dava takibi ve hukuki danışmanlık hizmeti sunmaktadır.

Unutulmamalıdır ki her velayet dosyası kendi koşulları içinde değerlendirilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut durumunuza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.