Boşanma Sebepleri: Genel–Özel Nedenler, Deliller ve Usul Hatalarından Kaçınma
Kısa Özet: Boşanma davası anlaşmalı ve çekişmeli olarak ikiye ayrılır. Çekişmeli davada, genel sebep (TMK m.166: evlilik birliğinin temelden sarsılması) veya kanunda sayılı özel sebepler (zina, hayata kast–pek kötü muamele–onur kırıcı davranış, suç işleme–haysiyetsiz hayat, terk, akıl hastalığı) ileri sürülür ve ispat gerekir. Yanlış nedene dayalı açılan dava reddedilebilir; ayrıca hak düşürücü süreler ve usul kuralları kritik önem taşır.
1) Boşanma Davası Türleri
- Anlaşmalı boşanma: Tarafların boşanma ve tüm fer’ilerde (nafaka, velayet, tazminat vb.) protokol ile uzlaştığı ve mahkemenin bunu denetlediği yoldur; olaylar tartışılmaz.
- Çekişmeli boşanma: Genel veya özel bir boşanma sebebine dayanılarak açılır; iddia ve ispat yükümlülüğü vardır.
2) Genel Boşanma Sebebi: Evlilik Birliğinin Temelden Sarsılması
Halk arasında “şiddetli geçimsizlik” olarak bilinir. Davacı; evliliğin çekilmez hâle geldiğini ve diğer eşin kusurunu ispatlamalıdır. Kültür çatışması, fiziksel/psikolojik şiddet, evlilik yükümlülüklerinin ihlali gibi olgular değerlendirilebilir.
3) Özel Boşanma Sebepleri (TMK m.161–165)
- Zina (m.161)
- Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162)
- Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163)
- Terk (m.164)
- Akıl hastalığı (m.165)
Her özel sebebin koşulları ve bazıları için hak düşürücü süreleri vardır; yanlış/eksik değerlendirme davanın reddine yol açabilir.
4) Doğru Nedene Dayanmak Neden Önemlidir?
Davalı eşin davranışının genel sebebe mi, yoksa örneğin zina gibi özel bir sebebe mi girdiği doğru tespit edilmelidir. Yanlış nedene dayalı açılan davalar reddedilebilir. Dilekçe yazılı yargılama usulüne uygun, somut vakıa ve delillerle hazırlanmalıdır.
5) İspat ve Deliller: Hukuka Uygunluk Şartı
İleri sürülen neden, hukuka uygun ve güncel delillerle ispatlanmalıdır; aksi hâlde mahkemece hükme esas alınmaz ve yok sayılır. (Örn. tanık, resmi kayıtlar, faturalar, yazışma/ileti verileri – mevzuata uygun şekilde.)
6) Hak Düşürücü Süreler ve Zamanlama
Özel nedenlerde süreler kritik olabilir (ör. zina için öğrenmeden itibaren belirli süre). Davayı neye dayandıracağınıza, sürelerin işleyip işlemediğine ve delil planlamasına baştan dikkat edilmelidir.
7) Boşanma Sebebi Olan / Olmayan Davranışlara Örnekler
Boşanma sebebi olabilir: Evlilik yükümlülüklerinin ihlali, sadakate aykırı davranışlar, yoğun alkol kullanımı ile sorumlulukların aksaması, tedaviyi reddederek ilişkiyi çekilmez kılan ağır psikolojik sorunlar vb. Tek tek tüm küslük ve tartışmalar otomatik olarak boşanma sebebi sayılmaz; evliliğin çekilmez hâle geldiği ortaya konulmalıdır.
SSS – Sık Sorulan Sorular
Geçerli boşanma sebepleri nelerdir?
Genel sebep: temelden sarsılma. Özel sebepler: zina, hayata kast/pek kötü/onur kırıcı davranış, suç işleme–haysiyetsiz hayat, terk, akıl hastalığı.
Çekişmeli boşanma sebepleri neler sayılır?
Genel sebep ile yukarıdaki özel sebeplerdir. Hangi sebebe dayanılacağı somut olaya göre belirlenmelidir.
Hangi davranışlar boşanma sebebi sayılır?
Evlilik birliğini çekilmez hâle getiren yükümlülük ihlalleri, sadakate aykırılıklar vb. Her tartışma/küslük boşanma sebebi değildir.
Boşanma sebebi velayeti etkiler mi?
Bazı özel sebepler (ör. haysiyetsiz hayat, suç işleme, akıl hastalığı vb.) velayet değerlendirmesinde etkili olabilir; çocuğun üstün yararı esastır.
İktidarsızlık boşanma sebebi midir?
Eşlerin cinsel yaşamına ilişkin sorunlar somut koşullara göre (tedavi imkânı/kaçınma vb.) boşanma nedeni yapılabilir; mahkeme tıbbi ve hukuki çerçevede değerlendirir.
Yoğun alkol kullanımı boşanma sebebi midir?
Kullanımın sıklığı ve evlilik sorumluluklarına etkisi incelenir; ilişkiyi çekilmez kılıyorsa boşanma nedenine dönüşebilir.
Depresyon tek başına boşanma sebebi sayılır mı?
Tek başına otomatik sebep değildir. Tedavinin reddi ve evlilik yükümlülüklerinin bu nedenle kalıcı olarak ihlali gibi durumlar birliğin çekilmezliğine delil teşkil edebilir.