Anlaşmalı Boşanmada Velayet: Üstün Yarar, Ebeveyn Hakları ve Kişisel İlişki
Kısa Özet: Anlaşmalı boşanmada velayet; tarafların protokolde uzlaşması ve hakimin çocuğun üstün yararına aykırılık görmemesi halinde karara bağlanır. Velayet kamu düzenindendir; koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi davası her zaman açılabilir. Kişisel ilişki (görüş gün–saatleri) çocuğun yaşı, okul ve ebeveynlerin koşullarına göre belirlenir.
1) Temel İlke: Çocuğun Üstün Yararı ve Protokol
Mahkeme, anlaşmalı boşanmada ebeveynlerin velayet konusunda uzlaştığı protokolü inceler; çocuğun menfaatine aykırılık yoksa bu doğrultuda hüküm kurar. Velayet kararı kamu düzenindendir.
2) Boşanma Sonrası Velayetin Değiştirilmesi
Boşanma kesinleştikten sonra koşullar değişirse (bakım–gözetim ihlali, sağlığın/gelişimin tehlikeye girmesi vb.) velayetin değiştirilmesi davası her zaman açılabilir. Çocuk idrak çağında ise mahkeme uygun görürse çocuğu dinleyebilir.
3) Velayet Babaya Verilebilir mi?
Annenin ve babanın uzlaşısı esastır; ancak hakim olağandışı bir durum görürse çocuğun üstün yararı gereği protokol hükmünü değiştirebilir. Küçük yaş grubunda anne bakımına muhtaçlık dikkate alınır; fakat özel koşullar varsa babaya verilebilir.
4) Babanın Çocuğu Görme Hakkı ve Kişisel İlişki
Velayet anneye verilse bile baba ile kişisel ilişki gün–saatleri protokolde açıkça yazılmalıdır. Yazılmadıysa mahkeme; çocuğun yaşı ve okul durumuna göre hafta sonu/yatılı ve resmi–dini bayramlar gibi zamanları belirler.
5) Hamilelikte Anlaşmalı Boşanma ve Doğacak Çocuğun Velayeti
Yeni doğan bebek anne bakımına muhtaç kabul edilir; olağan dışı bir neden yoksa velayet anneye bırakılır. Taraflar aksini protokolde kararlaştırırsa hakim nedenlerini sorgular.
6) 2 Yaşındaki Çocuğun Velayeti
Yerleşik yaklaşım; 2 yaş civarında çocuğun anne bakımına muhtaç olduğunu kabul eder. Ancak annenin fiilen bakamayacağı hallerde (sağlık, yoğun iş vb.) velayet babaya verilebilir; taraflar bu yönde uzlaşabilir.
7) Duruşmaya Gidilmezse Ne Olur?
Taraflar duruşmaya katılmazsa dosya işlemden kaldırılır. 3 ay içinde yenileme başvurusu yapılmazsa yeniden dava açılması gerekir.
8) Bipolar Annenin Velayet Alması
Bipolar bozukluk tek başına engel değildir. Çocuğun menfaati yönünden sakınca yoksa ve bakım yeterli ise velayet anneye verilebilir.
9) Hakim Çocuğu Dinler mi?
Anlaşmalı boşanmada duruşmaya sadece taraflar katılır; çekişmeli davadaki gibi rutin çocuk dinleme uygulanmaz. Hakim, olağanüstü hallerde değerlendirme yapabilir.
10) 18 Yaşı Geçen Çocukta Velayet
Velayet, çocuk 18 yaşını doldurduğunda kendiliğinden sona erer; artık ebeveyn velayet hakkı kullanmaz.
11) Velayetin Evlilik Şartına Bağlanması
Velayeti “başkasıyla evlenmeme” şartına bağlamak kişinin temel özgürlüğünü sınırlar; bu tür hükümler kabul edilmez.
12) Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi
Yerleşik uygulama kardeşlerin ayrılmaması yönündedir. Ancak taraflar protokolde farklı düzenleme yapmış ve bu çocuğun menfaatine uygun görülmüşse mahkeme o doğrultuda karar verebilir.
13) Boşanma Sonrası Annenin Soyadı Verilebilir mi?
Hukuki yarar varsa annenin çocuğa kendi soyadını verebilmesine dava yoluyla imkan tanınabilir. Anlaşmalı boşanma protokolünde bu konuda karar verilemez; ayrıca dava gerekir.
SSS – Sık Sorulan Sorular
Velayet protokolde anlaşıldı; hakim aynen onaylar mı?
Genellikle evet; ancak hakim üstün yarara aykırılık görürse değişiklik yapabilir.
Boşanma sonrası koşullar değişti; velayeti nasıl değiştirebilirim?
Velayetin değiştirilmesi davası açılır; bakım ihlali, sağlık/gelişim riski ve yeni yaşam koşulları gibi nedenler dikkate alınır.
Kişisel ilişki gün–saatleri nasıl belirlenir?
Protokolde açıkça yazılır; yazılmadıysa mahkeme çocuğun yaşı/okulu gibi kriterlerle hafta sonu–bayram takvimi belirler (gerekirse yatılı).
Anlaşmalı boşanmada çocuk duruşmaya girer mi?
Hayır; olağan uygulamada taraflar katılır. Hakim istisnai hallerde değerlendirme yapabilir.
18 yaşı geçmiş çocuk için velayet kararı gerekir mi?
Hayır. Reşit olunca velayet kendiliğinden biter.