Tespit davası, bir hukuki ilişkinin veya hakkın varlığını, yokluğunu veya bir belgenin sahte olup olmadığı konusunun mahkeme kararıyla saptanmasıdır. Tespit davası, yalnızca hukuki ilişkinin var olup olmadığı konusunda açılabilecek bir davadır. Tespit davasına konu olan hukuki yarar, açılmış olan bir davada ya da açılacak olan davanın konusunu içerebilmektedir. Dava sonucunda verilen karar, kesin tespit niteliğinde olduğundan delil olarak kullanılabilir.
Tespit davası, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 106. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili kanun maddesinde, davayı açacak kişinin güncel hukuki yararının bulunması gerektiği (tehlikenin yakın ve tehdidin ciddi olması gerektiği) ve maddi vakıaların tek başına tespit konusunu oluşturulamayacağı belirtilmiştir. Maddi vakıa, hukuki uyuşmazlığa konu olan olay ve ilişkidir, kanun maddesinde tespiti istenilen hususun yalnızca maddi vakıalara dayandırılamayacağı açıkça düzenlenmiştir.
Tespit davası türü 2 çeşittir; birincisi müspet (olumlu) tespit davası, ikincisi ise menfi (olumsuz) tespit davasıdır. Müspet tespit davası, hak veya hukuki ilişkinin varlığının iddia edilmesi ancak karşı tarafın inkar etmesi halinde açılan dava türüdür. Menfi tespit davası ise hak veya hukuki ilişkinin olmadığı, ancak karşı tarafın olduğunu iddia etmesi üzerine açılan davadır.
Tespit Davası Örnekleri
Dava açan kişinin hukuki yararın olması koşuluyla bir hukuki ilişkinin veya hakkın varlığı, yokluğuna ilişkin saptamayı konusuna göre isteyebileceği bir dava olduğundan sadece bir konuda değil birden fazla konuda tespit davası açılabilmektedir.
Delil Tespit Davası
Delil tespit davası, ileride açacağı davaya somut bir delil sunmak amacıyla açılan bir davadır. Örneğin; taraflar arasında boşanma davası görülüyor ve tahkikat aşamasına gelinmemişse veya ileride mal rejimi davasına konu edeceği ev eşyalarına dair, eşlerden birisi delil tespiti talepli dava açabilecektir. Davacı eşin açmış olduğu davada hakim hukuki yararın olduğu kanaatinde ise davacının talep etmiş olduğu mallara ilişkin değer tespitinde bulunabilecektir. Boşanma ve mal rejimi konularına ilişkin delil tespit davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir, aile mahkemesinin olmadığı yerlerde ise görevli mahkeme asliye hukuk mahkemeleri aile mahkemesi sıfatıyla davaya bakacaktır.
Hizmet Tespit Davası
Hizmet tespit davası, işçinin sigortalı bir işte çalışmasına rağmen işveren tarafından sigorta bildiriminde bulunulmayan veya eksik bildirilmesi halinde açılan davadır. Hizmet tespit davası, işçi tarafından açılmaktadır. İşçi, işveren ile arasında hizmet sözleşmesine dayalı olarak belli ücret ve belli bir zamandaki iş ilişkisinin tespitini talep edecektir. Hizmet tespit davasında görevli mahkeme, iş mahkemeleridir.
Kira Tespit Davası
Kira tespit davası, kira bedelinin belirlenmesi için açılan davadır. Dava hem kiracı hem de kiraya veren tarafından açılabilmektedir, ancak davanın açılabilmesi için taraflar arasında kira sözleşmesi bulunması gerekmektedir. Kira tespit davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.
Terekenin Tespiti Davası
Tereke, mirasbırakanın ölümü sonrasında devretmiş olduğu mal ve haklarıdır. Mirasbırakanın ölümünde, mirasçılar malvarlığının tespiti açısından tereke tespiti açabilecektir. Görevli mahkeme, sulh hukuk mahkemesidir.
Tespit Davasında Hukuki Yarar Şartı
Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 106. maddesinin son fıkrasında, maddi vakıaların tek başlarına tespit davasının konusunu oluşturamayacağı hüküm altına alınmıştır. Kişi, tespit davasında saptanması ve belirlenmesi istediği konuya dair olan olayları ve hukuki ilişkiyi belirtmesi yeterli sayılmamaktadır. Kişinin dava açmada hukuki yararının bulunması gerekmektedir.
Hukuki yarar, dava koşuludur. Hakim, hukuki yarar olmadığını tespit ederse açılan tespit davasının reddi yönünde karar verecektir.
Tespit Davasında Harç Ne Kadar Ödenir?
Delil tespit davasında harç, maktu harçtır. Ancak delil tespiti istenilen konuya dair bilirkişi, tanık veya keşifle delil toplanması talep ediliyorsa masraf olarak dosyaya yatırılması gerekmektedir. Gider avansı olarak dosyaya yatırılmadıkça davaya konu olan işlemler yerine getirilmeyecektir. (HMK madde 402/2)
Vekalet Ücreti
Delil tespit davasında verilen kararda, karşı tarafın vekalet ücreti ödemesi yönünde bir karar verilmeyecektir. Ancak delil tespit davasında yapılan yargılama giderlerinin ödenmesi için karşı taraf aleyhine icra takibi başlatılabilir.
Ne Kadar Sürer?
Bir davanın ne kadar süreceği, dosyada yapılacak olan işlemlere, mahkemenin dosya yoğunluğu ve delillerin toplanılmasına göre değişkenlik göstermektedir. Tespit davasına konu olan durumun saptanması için bilirkişi incelemesi, tanık dinlemesi, keşif gibi deliller dava süresini etkilemektedir. Mahkeme, hangi delil ile tespit yapacağına karar vererek ilgili sürecin tamamlanması sonrasında hüküm verecektir. Bütün bu nedenlerle tespit davasında kesin bir süre söylenemeyecektir.
Dava Dilekçesi Örneği
Dava dilekçesi, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na uygun olarak düzenlenmelidir. Tespit davasına ilişkin hazırlanan dilekçe, kanuna uygun olmalı ve kişi tespitini istediği konuya dair hukuki yararını bildirmelidir. Yalnızca maddi vakıalara dayanarak tespit davası açılamayacaktır. Hukuki yarar olmadığı saptanması halinde, hakim davanın reddine karar verecektir.
Dava dilekçesi titizlikle hazırlanmalı, maddi vakıalar ile birlikte dilekçeye konu olan saptama konusunun hemen tespit edilmesinde hukuki yararı olduğu belirtilmelidir. Tespit davası türü birden fazla olduğundan alelade yazılan daha önceki dilekçe örneği ile dava açılamayacaktır. Tespiti istenilen konu adına hangi delillerin toplanılması gerektiği açıkça belirtilmeli ve sürecin dava açıldıktan sonra takibi gerekmektedir.
Diğer bir husus da dava dilekçesinde hitap edilecek mahkemedir; davacı, dava konusuna göre dava açacaktır. Örneğin; hizmet tespit davası açacak olan kişi, iş mahkemesine hitap edecek bir dilekçe yazmalıdır. Tespit davası adına dilekçe yazımı ve dava sürecinin takibi için bir avukattan vekillik hizmetinden yararlanmak hukuki menfaatiniz için yararlı olacaktır. Dava dilekçesindeki yapılan bir hata veya teknik konulara dair bilginiz olmadığında hak ve zaman kaybı yaşanmanız muhtemeldir. Böyle durumlarda ne yazık ki kayıpların geri dönüşü olamayacaktır.
Dava açmak veya dava dilekçesi hazırlamak için mutlaka alanında uzman bir avukata başvurmanız, hak kaybı yaşamamanız açısından önemlidir.
Kira Tespit Davası Nasıl Açılır?
Kira tespit davasının açılabilmesi için, taraflar arasında bir kira sözleşmesi bulunmalıdır. Davacı ister kiracı ister kiraya veren olsun, kira sözleşmesine ve hukuki yararına dayanarak kira tespit davası açabilir. Uygulamada özellikle uzun süreli kira ilişkilerinde rayiç kira bedelinin güncel piyasa şartlarına göre belirlenmesi için başvurulmaktadır.
Kira tespit davasında görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Dilekçede açıkça mevcut kira bedelinin, rayiç piyasa koşulları dikkate alınarak belirlenmesi talep edilir. Tespit davası kapsamında, mahkeme uzman bilirkişi atayarak kira bedelinin hakkaniyetli şekilde tespiti için rapor düzenlenmesini ister.
Tespit Davası Hangi Mahkemede Açılır?
Tespit davasında görevli ve yetkili mahkeme, davanın konusuna göre değişir. Boşanma, mal rejimi, miras, kira gibi davalarda görevlendirilmiş özel mahkemeler vardır. Hizmet tespiti için iş mahkemesi, kira tespit davası için sulh hukuk mahkemesi, genel anlamda tespit davası için ise asliye hukuk mahkemesi yetkilidir.
Tespit Davasında Delil, Bilirkişi ve Keşif
Tespit davasında en önemli unsur ispat yüküdür. Tespit edilen hususun doğru bir şekilde belirlenebilmesi için mahkeme, bilirkişi incelemesine, tanık beyanına veya keşif yapılmasına başvurabilir. Özellikle kira tespit davası ve hizmet tespiti davalarında bilirkişi raporu çoğunlukla sürecin sonucunu belirler.
Tespiti Davası Sonucu
Tespit davası – ister kira tespit davası ister hizmet tespiti isterse de bir hukuki ilişkinin varlığının ispatı amacıyla açılsın – davacıya hukuki koruma sağlayan etkili bir dava türüdür. Dava dilekçesinin kanuna ve somut olaya uygun şekilde hazırlanması ve hukuki yararın doğru gösterilmesi kritik önemdedir.
Sürecin sağlıklı yürütülmesi ve hak kaybı yaşanmaması için, bir avukat desteğiyle hareket edilmesi şiddetle tavsiye edilir. Tüm tespit davası süreçlerinde delillerin eksiksiz sunulması ve dilekçenin özenle hazırlanması dava sonucunu doğrudan etkiler.