Malvarlığına Karşı Suçlar (TCK 141–169) 2025 Rehberi
Kısa Özet: Malvarlığına karşı suçlar; mülkiyet ve zilyetlik hakkını korumaya yönelik olarak TCK’nın 141–169. maddeleri arasında düzenlenir. Hırsızlık, yağma, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, karşılıksız yararlanma gibi suç tiplerinde şikâyet, görevli mahkeme ve etkin pişmanlık hükümleri suçun niteliğine göre değişir. Aşağıdaki rehber, unsurlar–ceza aralıkları–şikâyet/uzlaşma–mahkeme başlıklarıyla pratik bir özet sunar. Kaynak: malvarlığına karşı suçlar derlemesi.
Genel Bakış
Malvarlığına karşı suçlar, esasen mülkiyet hakkını (Anayasa m.35) güvenceler; ancak kişi menfaatini de korur. Suç tiplerinin çoğunda taşınır mal konusu öne çıkar; cezalar, nitelikli haller ve usul hükümleri (şikâyet, uzlaşma, görevli mahkeme) suça göre farklılaşır.
Hırsızlık (TCK 141–147)
Tanım: Başkasına ait taşınır malın rıza dışında, zilyetliğinden alınması. Ceza: Basit hâlde 1–3 yıl hapis; nitelikli hallerde 3–7 yıl ve/veya 5–10 yıl aralıkları öngörülür (TCK 142). Mahkeme: Asliye ceza. Şikâyet: Tabi değil (re’sen). Etkin pişmanlık: Soruşturmada zararın giderilmesi hâlinde 2/3, dava açıldıktan sonra 1/2 indirim.
Yağma – Gasp (TCK 148–150)
Tanım: Cebir veya tehditle malın teslimine zorlama/almaya karşı koymayı kırma. Ceza: Temel hâl 6–10 yıl hapis; nitelikli hâl 10–15 yıl hapis. Mahkeme: Ağır ceza. Şikâyet: Tabi değil. Etkin pişmanlık: Dava öncesi 1/2, dava açıldıktan sonra 1/3 indirim.
Mala Zarar Verme (TCK 151–152)
Tanım: Başkasının taşınır/taşınmazına zarar verme, tahrip, bozma, yok etme veya kirletme. Ceza: Basit hâl 4 ay–3 yıl hapis veya adli para cezası; nitelikli hâl daha ağırdır. Şikâyet: Basit hâl şikâyete ve uzlaşmaya tabi (6 ay); nitelikli hâl re’sen. Etkin pişmanlık: Soruşturmada 2/3, kovuşturmada 1/2 indirim.
İbadethane ve Mezarlıklara Zarar (TCK 153)
Ceza: Yıkma/bozma/kırma için 1–4 yıl hapis; kirletmede 3 ay–1 yıl hapis veya adli para cezası; dini inancı tahkir amacı varsa 1/3 artırım. Şikâyet: Tabi değil.
Hakkı Olmayan Yere Tecavüz (TCK 154)
Tanım: Taşınmaz üzerinde haksız işgal, sınır değiştirme/bozma, yararlanmayı engelleme. Ceza: 6 ay–3 yıl hapis + 1000 güne kadar adli para cezası. Şikâyet: Temel hâl (154/1) şikâyete tabi (6 ay); diğer fıkralar re’sen.
Güveni Kötüye Kullanma (TCK 155)
Tanım: Zilyetliği devredilen malın amaç dışı kullanımı (yarar sağlama). Ceza: Temel hâl 6 ay–2 yıl hapis + adli para; hizmet nedeniyle nitelikli hâl 1–7 yıl hapis + 3000 güne kadar adli para. Şikâyet: Temel hâl şikâyete tabi; nitelikli hâl re’sen. Etkin pişmanlık: Soruşturmada 2/3, kovuşturmada 1/2 indirim.
Bedelsiz Senedi Kullanma (TCK 156)
Tanım: Kısmen/tamamen ödenmiş senedi tekrar ciro/kullanıma sokma ya da takibe koyma. Ceza: 6 ay–2 yıl hapis. Şikâyet: Şikâyete tabi (6 ay). İspat: Yazılı delil şartı aranır.
Dolandırıcılık (TCK 157–159)
Tanım: Hile/aldatma ile kendine veya başkasına menfaat sağlama. Ceza: Basit hâl 1–5 yıl hapis (adli para gün yaptırımı mümkündür); nitelikli hâl 3–10 yıl aralığı öngörür. Şikâyet: Basit ve nitelikli hâl re’sen; daha az cezayı gerektiren özel hâl şikâyete tabi olup 6 ay–1 yıl hapis/adli para yaptırımı söz konusu olabilir. Etkin pişmanlık: Soruşturmada 2/3, kovuşturmada 1/2 indirim.
Kaybolmuş/Hata Sonucu Ele Geçen Eşya (TCK 160)
Tanım: Kaybolan veya hata ile ele geçen eşyayı yetkili makama bildirmeyip sahibi gibi tasarruf etmek. Ceza: 1 yıla kadar hapis veya adli para. Şikâyet: Şikâyete tabi (6 ay).
Hileli İflas (TCK 161)
Tanım: Tacirin, alacaklıları zarara uğratmak için malvarlığını hileli şekilde eksiltmesi. Ceza: 3–8 yıl hapis. Şikâyet: Tabi değil. Etkin pişmanlık: Zarar gideriminde indirim (soruşturmada 2/3, kovuşturmada 1/2).
Taksirli İflas (TCK 162)
Tanım: Tacirin dikkat/özen eksikliği nedeniyle iflasa sebebiyet vermesi. Ceza: 2 ay–1 yıl hapis. Şikâyet: Tabi değil. Etkin pişmanlık: Zarar gideriminde 2/3 (soruşturma) / 1/2 (kovuşturma) indirim.
Karşılıksız Yararlanma (TCK 163)
Tanım: Bedelsiz/abonesiz olarak hizmetten yararlanma (otomat, yayın, elektrik/su/doğalgaz vb.). Ceza: 1–3 yıl hapis. Şikâyet: Tabi değil. Etkin pişmanlık: Zarar soruşturma bitmeden tamamen karşılanırsa kovuşturmaya yer yok; hükümden önce karşılanırsa 1/3’e kadar indirim. Not: Aynı failin bu haktan iki kezden fazla yararlanması mümkün değildir.
Şirket/Kooperatif Hakkında Yanlış Bilgi (TCK 164)
Fail: Kurucu, ortak, yönetici, müdür, temsilci, denetim kurulu üyesi. Ceza: 6 ay–3 yıl hapis veya 1000 güne kadar adli para. Şikâyet: Tabi değil (re’sen). Uzlaşma: Yok.
Suç Eşyasının Satın Alınması/Kullanılması (TCK 165)
Tanım: Suçtan elde edilen malı bilerek satmak, devretmek, satın almak veya kabul etmek (asıl suça iştirak olmadan). Ceza: 6 ay–3 yıl hapis + 10.000 güne kadar adli para. Şikâyet: Tabi değil. Etkin pişmanlık: Uygulanmaz.
Bilgi Vermeme (TCK 166)
Tanım: Hukuki ilişki nedeniyle alınan eşyanın suçtan elde edildiğini öğrenip bildirmemek. Ceza: 6 aya kadar hapis veya adli para. Şikâyet: Tabi değil. Uzlaşma/Etkin pişmanlık: Yok.
SSS – Sık Sorulan Sorular
Hangi malvarlığı suçları şikâyete tabidir?
Mala zarar verme basit hâli, hakkı olmayan yere tecavüz temel hâli, güveni kötüye kullanma temel hâli, bedelsiz senedi kullanma ve kaybolmuş/hata sonucu ele geçen eşya suçları şikâyete tabidir (6 ay). Diğer pek çok tip re’sen soruşturulur.
Etkin pişmanlık hangi suçlarda geçerlidir?
Hırsızlık, yağma, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli/taksirli iflas ve karşılıksız yararlanmada zarar giderilmesi hâlinde belirli oranlarda indirim/kovuşturmaya yer olmama mümkündür. Suç eşyasının satın alınması ve bilgi vermemede etkin pişmanlık yoktur.
Görevli mahkeme ayrımı nasıldır?
Hırsızlık gibi temel tiplerde asliye ceza, yağmada ağır ceza mahkemesi görevlidir. Diğer suçlarda görev, ceza alt-üst sınırlarına ve kanuni düzenlemeye göre belirlenir.
Uzlaşma hangi suçlarda gündeme gelir?
Örneğin mala zarar verme basit hâl uzlaşmaya tabidir. Nitelikli hâller ve kamu düzenini yakından ilgilendiren tiplerde uzlaşma uygulanmaz.
Zararın giderilmesi indirim oranları nelerdir?
Suça göre değişmekle birlikte; soruşturma aşamasında 2/3, kovuşturmada 1/2 indirim oranları yaygındır; karşılıksız yararlanmada özel hükümler mevcuttur.