İsim Ekletme Davası: İkinci İsim Ekleme ve Çıkarma

İsim ekletme davası, nüfus kaydındaki adınıza yeni bir ad eklenmesi için mahkemeden talepte bulunmanızı ifade eder. İkinci isim eklemeyi ya da mevcut adlardan birini çıkarmayı ayrıca düzenleyen bir kanun hükmü, bu yazının dayandığı araştırmada tespit edilmedi. Kaynaklarda bu talepler, Türk Medeni Kanunu m. 27 çerçevesindeki adın değiştirilmesi başlığı altında anlatılıyor. Buradan çıkan sonuç şudur: uygulamada ad ekleme ve çıkarma talepleri de adın değiştirilmesi davası olarak, haklı sebeple açılır. Bu, kaynaklı bir olgu değil bir çıkarımdır ve somut dosyanızda mahkemenin nasıl yaklaşacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Aşağıda önce hukuki dayanağı, ardından haklı sebep ölçütünü, dava usulünü, daha önce ad davası açmış olmanın etkisini ve karar sonrasındaki ilan düzenlemesini bulacaksınız. Mevzuat bu alanda yakın zamanda değiştiği için güncellik notlarına özellikle dikkat edin.

İsim ekletme, eklettirme ve sildirme davası aynı şey mi?

Arama motorlarında "isim ekletme davası", "isim eklettirme davası" ve "isim sildirme davası" ifadeleri birlikte kullanılıyor. Bunlar hukuki bir terim değil, gündelik dildeki adlandırmalardır. Üçü de aynı konuya, yani nüfus kaydındaki adın değiştirilmesine işaret eder:

• İsim ekletme veya eklettirme: Mevcut adınıza ikinci bir ad eklenmesi talebi.
• İsim sildirme: Birden fazla adınız varsa bunlardan birinin kayıttan çıkarılması talebi.
• Ad değiştirme: Mevcut adın tümüyle başka bir adla değiştirilmesi talebi.

Araştırmada ikinci isim ekleme ve çıkarma için ayrı bir kurum bulunamadığından, bu üç talebin de adın değiştirilmesi çatısı altında değerlendirildiğini söylemek yerinde olur. Bu ifade de yukarıda belirtilen çıkarımın devamıdır. Konuya özgü, ikinci isim ekleme veya çıkarmayı doğrudan ele alan bir Yargıtay kararına da ulaşılamadı. Bu nedenle yazıda böyle bir içtihat aktarılmıyor.

Hukuki dayanak: TMK m. 27

Adın değiştirilmesinin temel dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesidir. Maddenin ilk fıkrası şöyledir: "Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir." Aynı maddede "Ad değişmekle kişisel durum değişmez" hükmü de yer alır. Yani ad değişikliği, medeni hâlinizi, evlilik, soybağı gibi kişisel durumunuzu etkilemez. Kanunun metnine UYAP Mevzuat üzerinden de ulaşabilirsiniz. Kanunun kabul tarihi 22/11/2001’dir.

Maddedeki en önemli ifade "ancak" sözcüğüdür. Ad değişikliği serbest bir tercih değildir. Dilediğiniz gibi bir ad eklemek ya da çıkarmak için nüfus müdürlüğüne başvuramazsınız. Talep hâkimden istenir ve hâkim haklı sebebin bulunup bulunmadığını inceler.

Haklı sebep ne demektir?

Kanun haklı sebepleri tek tek saymaz. Bu nedenle ölçüt, mahkemelerin uygulamasından anlaşılır. Anayasa Mahkemesi, Turgay Karaca başvurusuna ilişkin kararında Yargıtay yaklaşımını aktarırken şu noktalara değinir:

• Haklı sebep, her davanın özel koşullarına göre mahkemece belirlenir.
• Değerlendirmede objektif koşullardan çok, talep edenin özel ve kişiye özgü nedenleri dikkate alınır.
• İleri sürülen sebep ile yeni ad ya da soyadı, toplum değerlerine ve emredici hükümlere ters düşmemelidir.
• Talep, başkalarına veya çevreye zarar vermemelidir.

Aynı karar, Yargıtay uygulamasında kişinin toplum içinde bilinip tanındığı soyadla anılmak ve bunu kayden taşımak istemesinin haklı sebep sayıldığını da aktarır. Bu tespit soyadıyla ilgilidir. İkinci isim ekleme veya çıkarma için doğrudan bir örnek değildir. Yine de haklı sebebin kişiye özgü yaşam gerçekliğiyle ilişkilendirildiğini gösterdiği için ad taleplerini değerlendirirken yol gösterici bir çerçeve sunar. Bu benzetme de bir çıkarımdır.

Mahkeme gerekçeli ve somut değerlendirme yapmak zorundadır

Anayasa Mahkemesi’nin bir bireysel başvuru duyurusunda, derece mahkemelerinin haklı nedenlerin oluşup oluşmadığını somut olaya göre ve yeterli gerekçeyle değerlendirmemesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar verildiği belirtilir. Bu, talebinizin soyut ifadelerle reddedilemeyeceği anlamına gelir. Mahkemenin dosyadaki olguları değerlendirmesi ve ret ya da kabul gerekçesini göstermesi beklenir. Bu nedenle dilekçede ve delillerde, talebin neden sizin yaşamınız açısından önemli olduğunu somut olgularla açıklamak gerekir.

Kararların tarihleri bu yazı için doğrulanmadığından tarih verilmemiştir. Atıf yapmadan önce karar metinlerinin güncel hâlini kontrol etmek gerekir.

Hangi gerekçeler haklı sebep sayılabilir?

Bu sorunun kesin ve kapsamlı bir cevabı yoktur. Haklı sebep her dosyada ayrı belirlendiği için sabit bir gerekçe listesi vermek yanıltıcı olur. Ayrıca ikinci isim ekleme veya silme taleplerine özgü hangi gerekçelerin kabul edildiği, araştırmada Yargıtay içtihadı üzerinden doğrulanamamıştır.

Genel olarak şunu söylemek mümkündür: talebinizin dayanağı, sizin kişisel durumunuzla ilgili, açıklanabilir ve belgelenebilir bir olguya bağlandığında mahkemenin değerlendirebileceği bir zemin oluşur. Örneğin gündelik yaşamda, resmî olmayan ilişkilerde sürekli kullanılan bir adla tanınmak, AYM’nin aktardığı tanınma ve kullanma ölçütüyle ilişkilendirilebilir. Bunun kabul edileceğine dair bir güvence yoktur. Talebin toplum değerlerine ve emredici hükümlere aykırı olmaması ve başkalarına zarar vermemesi koşulu da her hâlde aranır.

Kişisel gerekçenizi anlatırken şu noktalara dikkat etmeniz faydalı olur:

1. Talebin neden şimdi gündeme geldiğini ve nüfus kaydındaki adla yaşadığınız somut sorunu açık biçimde anlatın.
2. Gerekçenizi destekleyen belgeleri ve diğer delilleri önceden toplayın.
3. Eklemek istediğiniz adın, çevreye veya üçüncü kişilere zarar vermeyecek bir ad olduğunu gösterin.
4. Çıkarmak istediğiniz ad varsa, bunun neden gerekli olduğunu ve çıkarmanın hangi sonuçları doğuracağını düşünün.

Dava nerede ve nasıl açılır?

Usule ilişkin temel hüküm 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesidir. Araştırmada ulaşılan metne göre nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Kanunun aktarılan metnine göre bu davalar nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memuru huzurunda görülür. Kanunun yayımlandığı 29.04.2006 tarihli Resmî Gazete sayısına da bakabilirsiniz.

Öte yandan 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 382. maddesi çekişmesiz yargıyı tanımlar. Kişiler hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında "ad ve soyadın değiştirilmesi" sayılır. Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi de ayrı bir madde olarak aynı kapsamda yer alır. Maddeye mevzuat fihristi üzerinden de ulaşılabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken bir belirsizlik vardır. NHK m. 36 asliye hukuk mahkemesini belirtirken HMK m. 382 ad değişikliğini çekişmesiz yargı kapsamında sayar. İkisinin uygulamada nasıl birlikte işlediği, yetki ve yerleşim yeri ayrıntıları, ayrıca Cumhuriyet savcısı ile nüfus müdürünün katılımının güncel uygulaması bu yazı için doğrulanmamıştır. Hangi mahkemede ve hangi usulle dava açacağınızı bir avukattan teyit etmeniz gerekir.

Dava dilekçesinde nelere yer verilir?

Her dava dilekçesi olayın özelliklerine göre hazırlanır ve bu yazıda hazır bir dilekçe örneği verilmez. Genel çerçevede şu unsurların bulunması beklenir: davacı bilgileri, nüfus kaydındaki mevcut ad, talep edilen değişikliğin açık biçimde belirtilmesi (hangi adın ekleneceği veya çıkarılacağı), haklı sebebin somut olgularla anlatılması ve deliller. Talebin ne olduğunu net yazmak önemlidir. Örneğin "ikinci ad olarak şu adın eklenmesi" ile "mevcut ikinci adın kayıttan çıkarılması" farklı taleplerdir.

Daha önce ad davası açtıysanız yeniden dava açabilir misiniz?

Bu soru, geçmişte ad değişikliği davası açmış kişiler için önemlidir. 3 Kasım 2017 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7039 sayılı Kanun (kabul tarihi 19/10/2017) m. 9 ile NHK m. 36/1-b değiştirilmiştir. Değişen bende şöyle denir: "Haklı sebeplerin bulunması hâlinde aynı konuya ilişkin düzeltme yapılması hâkimden istenebilir." Önceki metin ise aynı konuda düzeltme davasının ancak bir kere açılabileceği yönündeydi.

Bunun pratik sonucu şudur: daha önce ad davası açmış olmak artık tek başına engel değildir. Ancak yeni davada da haklı sebep gerekir. Yani ikinci bir dava hakkı kendiliğinden bir kabul anlamına gelmez. Mahkeme yine talebinizin gerekçesini inceler. Maddenin yürürlük tarihi bu yazı için doğrulanmamıştır. Eski bir davanız varsa güncel metnin dosyanıza nasıl uygulanacağını bir avukata sormanız yerinde olur. İlgili düzenlemeyi Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği açısından da incelemek faydalı olabilir.

Ad değişikliği çocuklarınızın nüfus kaydını etkiler mi?

NHK m. 36/1-b’nin aynı bendi, ad değişikliğinde nüfus müdürlüğünün kişinin çocuklarının baba veya ana adı kaydını düzelteceğini belirtir. Eğer ikinci isim ekler veya çıkarırsanız ve çocuklarınız varsa, çocuklarınızın kayıtlarındaki baba ya da ana adı bilgisinin bu değişiklikle uyumlu hâle getirilmesi gündeme gelir. Bu işlemin ayrıntıları ve pratikteki işleyişi bu yazı için ayrıca doğrulanmamıştır. Çocuklarınızın kayıtlarında ne gibi bir değişiklik olacağını dava sonrasında nüfus müdürlüğünden öğrenmeniz gerekir.

Karar sonrası ilan düzenlemesi: güncel durum

İsim değişikliği davalarında en güncel konu, kararın ilanıdır. 27.11.2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7532 sayılı Kanun (kabul tarihi 14/11/2024) m. 12 ile TMK m. 27/2 değişmiştir. Mevzuat metni bu değişikliği "14/11/2024-7532/12 md." olarak işaretler. Değişiklikle birlikte adın değiştirildiği nüfus siciline kaydedilir ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur.

İlanda şu bilgiler yer alır:

• Hükmü veren mahkeme
• Karar tarihi
• Esas ve karar numarası
• Kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer
• Doğum tarihi
• Ana ve baba adı
• Önceki ad ve soyadı ile yeni ad ve soyadı

Metnin kendisine Mevzuat üzerinden ulaşabilirsiniz.

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı

Anayasa Mahkemesi, 25/12/2025 tarihli kararında (basın duyurusunda E.2025/120 olarak geçer) m. 27/2 birinci cümledeki "…ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan…" ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etmiştir. İptal hükmü, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir. Karara ilişkin Anayasa Mahkemesi basın duyurusunda belirtilen gerekçeye göre kural, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkını sınırlamaktadır. Bu hakkın kullanımı, ilan edilen bilgilerle (önceki ve yeni ad, ana ve baba adı, nüfus kayıtlı olunan yer, doğum tarihi gibi) herkesçe bilinebilir hâle gelmektedir. Anayasa Mahkemesi ayrıca hâkime, ilanın yapılıp yapılmayacağı konusunda takdir yetkisi tanınmamasını eleştirmiştir.

Aynı kural için ayrı bir itiraz dosyası da Anayasa Mahkemesi’nin karar bankasında görünür (2025/270). Bu dosyada da ilanın zorunluluğu, T.C. kimlik numarası sistemi ve zarar görenlerin değişikliği farklı yollarla öğrenebilmesi tartışılmaktadır.

Bugün ilan zorunlu mu?

Bu sorunun kesin cevabı bu yazı için doğrulanamamıştır. İptal kararının Resmî Gazete’de yayım tarihi ve iptalin yürürlüğe gireceği kesin tarih araştırmada tespit edilememiştir. Dokuz aylık süre kesin bir tarihe çevrilememiştir. Bu nedenle bu yazının araştırma tarihi olan 13.11.2026 itibarıyla ilan zorunluluğunun yürürlükte olup olmadığı belirsizdir. Mevzuat güncelliği tarihe duyarlıdır. Dava açmadan önce ve karar aşamasında, ilanın yapılıp yapılmayacağını ve hangi bilgilerin yer alacağını bir avukattan veya resmî kaynaklardan teyit etmeniz gerekir.

Özellikle kişisel verileriniz açısından, kararın ilan edilmesi ihtimalini dava açmaya karar verirken göz önünde bulundurmanız yerinde olur. İlanda ana ve baba adı, doğum tarihi gibi bilgilerin yer alması, talebin kamuya açık hâle geleceği anlamına gelir.

Ad değişikliğinden zarar gören kişi ne yapabilir?

TMK m. 27’ye göre adın değiştirilmesinden zarar gören kişi, bunu öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde değiştirme kararının kaldırılmasını dava edebilir. Bu hüküm, ad değişikliğinden etkilenen üçüncü kişileri korumaya yöneliktir. Kimin zarar gören sayılacağı ve zararın nasıl ispatlanacağı olayın koşullarına göre belirlenir. Bu yazıda bu konuda daha fazla ayrıntıya girilmemiştir.

Davacı olarak sizin açınızdan bu hüküm şu anlama gelir: haklı sebeple ad değişikliği kararı almış olsanız bile, kararın başkalarına zarar verdiği iddia edilirse karar sonradan sorgulanabilir. Bu nedenle başkalarına zarar vermeme ölçütü yalnızca teorik bir şart değildir.

Cinsiyet değişikliği ve ad değişikliği ilişkisi

Bu başlık ikinci isim ekletme konusuyla yalnızca dolaylı olarak ilgilidir. Anayasa Mahkemesi’nin yukarıda anılan duyurusuna göre TMK m. 27 uyarınca ad değişikliği için haklı neden aranır ve cinsiyet değişikliği ameliyatı bir şart olarak belirlenmemiştir. Cinsiyetle ilgili ayrıntılı değerlendirme bu yazının kapsamı dışındadır.

Dava öncesinde nelere dikkat etmelisiniz?

Dava açmadan önce kendinize şu soruları sormanız faydalı olur:

• Talebim, adın değiştirilmesi için aranan haklı sebebe dayanıyor mu ve bunu somut olgularla anlatabiliyor muyum?
• Eklemek veya çıkarmak istediğim adın toplum değerlerine, emredici hükümlere ve başkalarının haklarına aykırı bir yönü var mı?
• Daha önce ad davası açtıysam, yeni davanın dayanağı nedir?
• Karar sonrası ilanın yapılıp yapılmayacağını ve kişisel verilerimin nasıl yer alacağını öğrendim mi?
• Çocuklarımın nüfus kaydında hangi düzeltmelerin gündeme geleceğini düşündüm mü?

Bu soruların cevapları dava stratejisini belirler. Ancak bu yazı kişiye özel hukuki görüş değildir ve her dosyanın koşulları farklıdır.

Ücret, süre ve sonuç hakkında

Dava harcı, yargılama giderleri, ortalama dava süresi ve kabul oranları gibi sayısal bilgiler bu yazıda yer almamaktadır. Araştırmada bu konularda doğrulanmış bir veri bulunamamıştır ve tahmini rakamlar vermek yanıltıcı olur. Davanın sonucu ise mahkemenin takdirine ve dosyadaki somut olgulara bağlıdır. Hiçbir başvurunun kabul edileceğine dair önceden bir güvence verilemez.

Nüfus kayıtlarıyla ilgili başka işlemler ve boşanma sonrasındaki süreç hakkında genel bilgi için hâkim boşanma kararı verdikten sonra ne olur başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz. Bu yazı ad davasına özgü değildir ve boşanma sonrası sürecin genel çerçevesini anlatır.

Sonuç

İsim ekletme davası, isim eklettirme davası ve isim sildirme davası, hukuken ayrı birer dava türü olarak değil, TMK m. 27 kapsamında haklı sebebe dayanan ad değiştirme talebi olarak değerlendirilir. Bu değerlendirme, araştırmada ayrı bir hüküm bulunamamasından yapılan bir çıkarımdır. Haklı sebep her dosyada somut olarak aranır. Daha önce ad davası açmış olmak 2017 değişikliğinden sonra tek başına engel değildir, ancak yeni dava da haklı sebebe dayanmalıdır. Karar sonrası ilan düzenlemesi ise 2024 değişikliği ve Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı nedeniyle tarihe duyarlı bir konudur. Talebinizi hazırlarken güncel mevzuatı, görevli mahkemeyi ve ilan konusunu bir avukat aracılığıyla teyit etmeniz yerinde olacaktır.