İngiltere Boşanma Kararı Nüfus Tescili: Final Order

İngiltere’de aldığınız boşanma kararı, Türkiye’deki nüfus kaydınıza kendiliğinden yansımaz. Kesinleşmiş karar olan final order’ın (eski adıyla decree absolute) Türkiye’de işlem görmesi için iki yol vardır: Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A uyarınca dış temsilcilik veya nüfus müdürlüğü üzerinden idari tescil, bu yol kapalıysa ya da başvuru reddedilirse MÖHUK kapsamında aile mahkemesinde tanıma davası. Evliliği henüz sona erdirmeyen conditional order ile bu işlemler yapılamaz. Belgelerin apostil şerhli ve yeminli Türkçe tercümeli olması gerekir.

Bu yazı, İngiltere’de boşanmış Türk vatandaşlarının ve çifte vatandaşların karşılaşacağı belge ve adım sırasına odaklanır. Genel anlatım niteliğindeki bu yazı kişiye özel hukuki görüş yerine geçmez; her dosyanın kendine özgü tarihleri, tarafları ve belgeleri vardır.

İngiltere’de boşanma kararı Türkiye’de geçerli mi?

Yabancı mahkeme kararı, verildiği ülkede sonuç doğurur. Türkiye’de o kararın nüfus kaydına işlenmesi ve Türk hukuku bakımından sonuç doğurması ise ayrı bir süreçtir. Türk mevzuatı bu konuda iki mekanizma öngörür:

• İdari tescil: 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A kapsamında, yabancı ülke adli veya idari makamlarının boşanma, evliliğin butlanı, iptali veya mevcut olup olmadığının tespiti kararlarının nüfus kütüğüne tescili.
• Mahkeme yolu: 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) m. 50 ve devamı uyarınca tanıma ve tenfiz davası.

Dolayısıyla “geçerli mi?” sorusunun pratik karşılığı şudur: İngiltere’deki karar kendi ülkesinde evliliği sona erdirmiştir, ancak Türkiye’deki kayıtta boşanma görünmesi için yukarıdaki yollardan birinin tamamlanması gerekir. Hangi yolun açık olduğu, kararın niteliğine, kesinleşme durumuna ve dosyadaki diğer unsurlara bağlıdır.

Hangi belge gerekir: final order, decree absolute ve conditional order

İngiltere ve Galler’de boşanma davaları Aile Mahkemesi’nde (Family Court) görülür. Nisan 2022’den beri kesin karar final order adını taşır. Daha önceki dosyalarda aynı işlevi gören belge decree absolute olarak geçer. Türkiye’deki işlem bakımından aranan belge, evliliği sona erdiren bu kesin karardır.

Sürecin ara aşamasındaki conditional order (eski adıyla decree nisi) ise evliliği sona erdirmez. Bu nedenle yalnızca conditional order’a sahipseniz Türkiye’de tescil veya tanıma işlemi için henüz yeterli belgeniz yoktur. Dosyanızdaki belgenin hangisi olduğunu başlığından ve içeriğinden kontrol etmeniz, başvuruya başlamadan önce atılacak ilk adımdır.

Dosyanızda hem eski hem yeni terimler karşınıza çıkabilir. Karar Nisan 2022 öncesine aitse belgede decree absolute ifadesini görmeniz olağandır; Türkiye’deki başvuruda bunun kesin karar karşılığı olduğunu açıkça belirten bir tercüme, makamın belgeyi doğru okumasına yardımcı olur.

İskoçya için not

İskoçya’nın ayrı bir yargı sistemi vardır; bu yazıdaki Family Court ve final order anlatımı İngiltere ve Galler için geçerlidir.

Apostil ve yeminli tercüme

Yabancı mahkeme kararı Türkiye’de makamlara sunulurken belgenin onaylı olması gerekir. Türkiye, 5 Ekim 1961 tarihli Yabancı Resmî Belgelerin Tasdikten Muaf Tutulmasına Dair (Apostil) Sözleşme’ye taraftır; bu husus Adalet Bakanlığı’nın Lahey sözleşmeleri listesinde yer alır. Sözleşmenin metni de Resmî Gazete arşivinde bulunur. Uygulamada İngiltere’de düzenlenen kararın apostil şerhli olması ve yeminli tercüman tarafından Türkçeye çevrilmesi beklenir.

Apostilin İngiltere’de hangi kurumdan alınacağı, süresi ve maliyeti güncel resmî kaynaklardan kontrol edilmelidir. Tercüme konusunda da şunu belirtmek gerekir: MÖHUK m. 53, mahkemeye sunulacak belgeler için “onanmış tercüme” ifadesini kullanır. İdari tescil başvurusunda tercümenin hangi şekilde onaylanacağı ise başvuru yapılacak makamın güncel talimatına göre teyit edilmelidir.

Birinci yol: Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A ile idari tescil

Madde, 17/4/2017 tarihli 690 sayılı KHK’nin 4. maddesiyle 5490 sayılı Kanun’a eklenmiş, 1/2/2018 tarihli 7077 sayılı Kanun’un 3. maddesiyle aynen kabul edilmiştir. Uygulama usulü, Resmî Gazete’nin 7/2/2018 tarihli ve 30325 sayılı nüshasında yayımlanan Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Yönetmelik, 27/A’ya dayanılarak hazırlanmıştır.

İdari tescil, bir dava açmadan, nüfus idaresine yapılan başvuruyla sonuç alınmasını sağlayan yoldur. Bu nedenle İngiltere’de yaşayan kişiler için çoğu zaman ilk değerlendirilecek seçenektir.

Tescil şartları

Kanun metnine göre tescil için şu şartlar aranır:

• Tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurması,
• Kararın, verildiği devletin kanunlarına göre konusunda yetkili makam tarafından verilmiş olması,
• Kararın usulen kesinleşmiş olması,
• Kararın Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmaması.

Burada “birlikte başvuru” şartı pratikte önemlidir. İki tarafın da başvuruya katılması, bizzat ya da vekil aracılığıyla, gerekir. Eşlerden biriyle iletişim kopmuşsa ya da taraflar arasında uyuşmazlık sürüyorsa idari yolun işlemeyebileceği akla gelmelidir. Yönetmeliğe göre taraflardan biri başvurudan önce ölmüşse (tek taraflı irade beyanıyla gerçekleşen boşanmalar hariç) hukuki yararı olanlar kararın tescilini isteyebilir.

Final order’ın “usulen kesinleşmiş” sayılması bakımından, İngiltere’de evliliği sona erdiren kesin kararın elinizde bulunması esastır. Conditional order bu bakımdan yeterli değildir.

Başvuru nereye yapılır?

Kanunun 27/A(2) fıkrasına göre tescili yapacak makam, yurt dışında kararın verildiği ülkedeki dış temsilciliktir. İngiltere’de verilen karar için bu, Birleşik Krallık’taki Türk konsolosluğu veya büyükelçiliği anlamına gelir. Yurt içinde ise Bakanlıkça belirlenen nüfus müdürlükleri yetkilidir. Hangi müdürlüklerin belirlendiği güncel olarak İçişleri Bakanlığı veya nüfus idaresi kaynaklarından teyit edilmelidir.

Başvuruda istenen belgelerin tam listesi, başvuru süresi ve ücreti dış temsilciliğin güncel duyurularından alınmalıdır.

Komisyon incelemesi ve tescil

Yönetmeliğe göre dış temsilciliklerde ve Bakanlıkça belirlenen il müdürlüklerinde başvuruları inceleyen komisyonlar kurulur (m. 8). Komisyon tescile karar verirse dış temsilcilik veya il müdürlüğü kararı yedi gün içinde aile kütüklerine tescil eder (m. 10/1). Tescil halinde boşanma tarihi olarak yabancı kararın kesinleşme tarihi esas alınır (m. 10/2).

Bu son nokta önemlidir: Türkiye’deki kayıtta boşanma tarihi, tescil başvurusunu yaptığınız gün değil, İngiltere’deki kararın kesinleşme tarihidir. Final order’daki tarih bu nedenle belgenin dikkatle okunması gereken bölümüdür.

Başvurunun reddedildiği haller

Yönetmeliğe göre kamu düzenine açıkça aykırı kararlar gerekçesi belirtilerek reddedilir. Türkiye’de açılmış ve devam eden ya da reddedilmiş bir dava bulunması da başvurunun reddine yol açabilir. Aynı konuda Türkiye’de açılmış bir boşanma davası varsa idari başvurudan önce bunun durumu mutlaka değerlendirilmelidir.

Kanunun 27/A(3) fıkrası, şartların yerine getirilmediği gerekçesiyle tescil talebi reddedilen kararların Türkiye’de tanınmasının MÖHUK’a göre yapılacağını belirtir. Yani ret, sürecin sonu değildir; mahkeme yolu açık kalır.

İdari yol kapalıysa: MÖHUK uyarınca tanıma davası

İdari tescil şartları karşılanamıyorsa, örneğin eşlerden biri başvuruya katılmıyorsa ya da başvuru reddedilmişse, tanıma davası gündeme gelir. MÖHUK m. 58(3) uyarınca yabancı mahkeme ilamına dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem yapılacaksa da tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespiti usulü uygulanır.

Tanıma ile tenfiz arasındaki fark

Tanıma, yabancı kararın Türkiye’de kesin delil veya kesin hüküm etkisi kazanmasını sağlar. MÖHUK m. 58(1)’e göre yabancı ilamın kesin delil veya kesin hüküm sayılabilmesi, ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır. Bu etki, m. 59 uyarınca yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade eder. Tenfiz ise kararın Türkiye’de icra edilebilmesi için gerekir (m. 50 ve m. 57). Evliliğin sona erdiğini bildiren bir karar için asıl ihtiyaç tanımadır; icra gerektiren hükümler için ise tenfiz söz konusudur.

Tanıma ve tenfiz davasının genel ilkeleri, MÖHUK’un yapısı ve ispat kuralları ayrı bir konudur. Bu yazı İngiltere’ye özgü belgelere ve adımlara odaklandığı için genel çerçeveyi yinelemez. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun Resmî Gazete’de yayımlanan kararı da, tenfiz şartlarının MÖHUK m. 54 çerçevesinde değerlendirildiği genel çerçeveye ilişkindir.

Görevli ve yetkili mahkeme

MÖHUK m. 51(1) tenfiz kararları hakkında görevli mahkemenin asliye mahkemesi olduğunu belirtir. Öte yandan 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun m. 4, aile hukukuna ilişkin yabancı mahkeme kararlarının tanıma ve tenfizini aile mahkemelerinin görev alanında sayar. Bu nedenle boşanma kararının tanınması davası aile mahkemesinde açılır. 4787’nin ilgili metni hâlâ eski MÖHUK’a atıf yaptığından, dava dilekçesinde iki kanunun birlikte değerlendirilmesi yerinde olur.

Yetki konusunda m. 51(2), kendisine karşı tenfiz istenen kişinin Türkiye’deki yerleşim yerini esas alır. Yerleşim yerinin bulunmadığı hâllerde hangi yerin esas alınacağı kanunun tam metninden teyit edilmelidir. İngiltere’de yaşayıp Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan taraflar için yetkili mahkemenin belirlenmesi özellikle dikkat ister.

Dilekçeye eklenecek belgeler

MÖHUK m. 52’ye göre tenfiz istemi dilekçeyle yapılır ve hukuki yararı olan herkes isteyebilir. Madde 53’e göre dilekçeye şunlar eklenir:

• Yabancı ilamın ilgili ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organınca onanmış örneği ve onanmış tercümesi,
• İlamın kesinleştiğini gösteren, ilgili ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ve onanmış tercümesi.

Burada iki ayrı belge söz konusudur: kararın kendisi ve kesinleştiğini gösteren belge. İngiltere dosyası bakımından final order bu iki işlevi nasıl karşılıyor, ek bir kesinleşme yazısı gerekip gerekmiyor sorusu mahkeme tarafından değerlendirilecek bir husustur. Başvurudan önce hangi belgelerin hazırlanacağını bir avukatla birlikte netleştirmek faydalıdır.

Mahkemenin aradığı şartlar

MÖHUK m. 54 tenfiz şartlarını sıralar:

• Karşılıklılık,
• Kararın Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen bir konuda verilmiş olması,
• Kamu düzenine açık aykırılık bulunmaması,
• Savunma hakkının korunmuş olması; yani karşı tarafın usulüne uygun çağrılmış veya temsil edilmiş olması.

Tanıma bakımından m. 58(2), karşılıklılık şartının uygulanmayacağını söyler. Dolayısıyla yalnızca boşanmanın tanınması istendiğinde karşılıklılık aranmaz. Nafaka veya tazminat gibi icra gerektiren hükümlerin tenfizi söz konusu olduğunda ise bu şart gündeme gelir. İngiltere bakımından karşılıklılığın durumu güncel mevzuat ve içtihat üzerinden ayrıca incelenmelidir.

Savunma hakkı şartı, özellikle karşı tarafın İngiltere’deki yargılamadan haberdar edilip edilmediğinin önem kazandığı dosyalarda belirleyicidir. Davalı eşin yargılamaya katıldığını ya da usulüne uygun çağrıldığını gösteren belgeler bu nedenle dosyaya katkı sağlar.

Tanıma yapılmazsa ne olur?

Final order’ı aldıktan sonra Türkiye’deki işlemleri yapmamak, nüfus kaydı ile fiili durum arasında bir ayrılığa yol açar. İngiltere’deki evlilik sona ermiştir, fakat Türkiye’deki aile kütüğünde boşanma işlenmediği sürece kayıt, evliliğin devam ettiği görüntüsünü korur. Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği’nin bu konudaki hükmü, boşanmanın kayda işlenmesini tescil veya tanıma şartına bağlar.

Kayıtta evli görünen bir kişinin Türkiye’de yeniden evlenme işlemlerinde ya da kayıtlara dayalı diğer işlemlerde sorunla karşılaşabileceğini öngörmek makuldür. Ancak somut sonucun ne olacağı, kişinin vatandaşlık durumuna ve dosyanın özelliklerine göre değişebilir. Böyle bir plan varsa tanıma veya tescilin önceden tamamlanması için avukata danışılması yerinde olur.

Miras bakımından da benzer bir dikkat gerekir. Evlilik bağının Türkiye kayıtlarında devam ediyor görünmesi, mirasçılık sıfatı gibi konularda uyuşmazlık yaratabilecek bir belirsizliktir. Bu konunun hukuki sonucu dosyanın kendi koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Nüfus kaydına etkisi: boşanma tarihi ve soyadı

Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m. 27’ye göre boşanma tarihi, boşanma kararının kesinleştiği tarihtir. Türk mahkemesince tanıma veya tenfiz kararı verilmesi ya da 27/A uyarınca tescil halinde, yabancı kararın kesinleşme tarihi boşanma tarihi olarak aile kütüğüne işlenir.

Aynı hükme göre boşanan kadın yeni bir aile sıra numarası altında tescil edilir. Soyadı, boşanma kararında belirtilen soyadıdır. Kararda soyadı belirtilmemişse ve karar yabancı mahkemece verilip Türkiye’de tanınmış, tenfiz edilmiş veya 27/A uyarınca tescil edilmişse kadın evlenmeden önceki soyadıyla tescil edilir. Bu sonuçlar, tanıma veya tescil gerçekleştiğinde doğar; yani 27/A şartlarının veya tanıma şartlarının karşılanmasına bağlıdır.

İngiltere kararında soyadına ilişkin bir ifade bulunup bulunmadığı bu nedenle önemlidir. Final order’da soyadıyla ilgili bir hüküm yoksa Türkiye’deki kayıt yukarıdaki kurala göre düzenlenir. Aynı yönetmelikte yabancı mahkemelerce verilen evliliğin feshi veya iptali kararları için de benzer bir hüküm vardır; evliliğin iptaline ilişkin genel bilgi için Evliliğin İptali Sebepleri yazısına bakabilirsiniz.

Velayet, nafaka ve tazminat hükümleri

Nüfus kaydına tescil, esas olarak evliliğin sona erdiğini kayıtlara yansıtır. İngiltere’deki kararda velayet, nafaka, tazminat veya mal paylaşımına ilişkin düzenlemeler de varsa bunların Türkiye’de uygulanabilmesi ayrı bir değerlendirme gerektirir. 27/A kapsamındaki idari tescil, kararın evlilik statüsüne ilişkin kısmını ilgilendirir; mali sonuçlar ve çocuklara ilişkin düzenlemelerin Türkiye’de icra edilmesi bu yolla sağlanmaz.

MÖHUK m. 50’ye göre yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin olarak verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş ilamların Türkiye’de icra edilebilmesi tenfiz kararına bağlıdır. m. 57(1) de tenfiz edilen ilamların Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunacağını söyler. Dolayısıyla nafaka veya tazminat alacağını Türkiye’de icra yoluyla tahsil etmek istiyorsanız tenfiz gerekir. Bu aşamada karşılıklılık şartı da araştırılır.

Velayet bakımından ise kanun metninden doğrudan “ayrıca tenfiz şarttır” sonucu çıkarılmamalıdır. İcra edilebilirlik açısından ihtiyatlı yaklaşmak ve kararın ilgili kısmının Türkiye’de nasıl kullanılacağını somut dosyada değerlendirmek gerekir. Türk hukukunda velayetin nasıl belirlendiğine ilişkin genel bilgi için Velayet Davası Nedir? yazısı, mal paylaşımına ilişkin genel çerçeve için Mal Rejimi Davası yazısı faydalı olabilir.

Başvurudan önce kontrol listesi

Aşağıdaki sorular, hangi yolun izleneceğini belirlemeden önce netleştirilmesi gereken noktaları özetler:

1. Elinizdeki belge hangisi? Final order (veya Nisan 2022 öncesi dosyalarda decree absolute) mı, yoksa yalnızca conditional order mı? Yalnızca conditional order varsa evlilik henüz sona ermemiştir.
2. Karar İngiltere ve Galler’den mi? İskoçya’nın ayrı bir yargı sistemi vardır.
3. Belgeler hazır mı? Apostil şerhi ve yeminli Türkçe tercüme temin edilmeli; tercümenin onay şekli başvuru yapılacak makamdan teyit edilmelidir.
4. İki taraf birlikte başvurabilecek mi? 27/A(1) tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvurmasını arar.
5. Türkiye’de açılmış ya da reddedilmiş bir dava var mı? Yönetmeliğe göre bu durum idari başvurunun reddine yol açabilir.
6. Kararda soyadına ilişkin bir ifade var mı? Nüfus kaydındaki soyadı bu ifadeye göre belirlenir.
7. Mali ve çocuklara ilişkin hükümler var mı? Varsa bunların icrası için tenfiz ayrıca değerlendirilmelidir.

Kararın Türkiye’de hangi sonuçları doğuracağını anlamak için Türk hukukunda boşanma kararının kesinleşmesi ve sonrası da faydalı bir karşılaştırma sunar; bunun için Hakim Boşanma Kararı Verdikten Sonra Ne Olur? yazısına bakılabilir. Boşanmada kusurun Türk hukukundaki yeri ise Boşanmada Kusur ve Önemi yazısında ele alınmıştır. Yabancı mahkeme kararı kusur ve kamu düzeni bakımından değerlendirilirken Türk hukukundaki bu çerçeve de gündeme gelebilir.

İki yolun karşılaştırılması

İdari tescil, taraflar birlikte başvurabildiğinde ve karar 27/A şartlarını karşıladığında bir dava açmadan sonuç alınabilen yoldur. Yönetmelikte komisyon incelemesi ve tescil için kısa bir süre öngörülmüştür. Mahkeme yolu ise taraflardan birinin başvuruya katılmadığı, idari başvurunun reddedildiği veya kararın nafaka ve tazminat gibi icra gerektiren hükümler içerdiği durumlarda gündeme gelir. Tanıma davasında mahkeme, kararın esasını yeniden incelemez; tenfiz şartlarını MÖHUK m. 54’e göre değerlendirir.

İki yol birbirini dışlamaz. İdari başvuru reddedildiğinde 27/A(3) uyarınca MÖHUK yoluna gidilebilir. Bu sıra, özellikle belge hazırlığı yapılırken akılda tutulmalıdır: aynı apostilli ve tercümeli belgeler çoğu zaman hem idari başvuruda hem de dava dosyasında kullanılacaktır, ancak her makamın talep ettiği onay şekli ayrıca kontrol edilmelidir.

Sonuç

İngiltere’de alınan final order, Türkiye’deki nüfus kaydında kendiliğinden görünmez. Önce belgenin gerçekten kesin karar olup olmadığı, ardından apostil ve yeminli tercüme hazırlığı, sonra da 27/A idari tescili veya MÖHUK uyarınca aile mahkemesinde tanıma davası değerlendirilmelidir. Tescil veya tanıma tamamlandığında boşanma tarihi İngiltere’deki kararın kesinleşme tarihi olarak, soyadı ise yönetmelikteki kurallara göre kayda geçer. Nafaka, tazminat gibi icra gerektiren hükümler için ayrıca tenfiz gerekir. Tarihler, taraf sayısı ve belge eksikliği gibi ayrıntılar sürecin seyrini değiştirebileceğinden, kendi dosyanız için başvurudan önce bir avukatla belgelerinizi gözden geçirmeniz yerinde olur.