Almanya’da Boşanma Türkiye’de Tanıma: Belgeler ve Adımlar

Kısa yanıt: Almanya’daki boşanma kararı Türkiye’de geçerli mi?

Almanya’da aile mahkemesinden aldığınız boşanma kararının Türkiye’de sonuç doğurması için tescil veya tanıma gerekir. İki yol vardır. Birincisi, Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A kapsamında Almanya’daki dış temsilcilik (konsolosluk) ya da Türkiye’de yetkili nüfus müdürlüğü üzerinden yapılan idari tescildir. İkincisi, idari yol kapalıysa veya başvuru reddedildiyse MÖHUK m. 50-59 uyarınca aile mahkemesinde açılan tanıma ve tenfiz davasıdır. İki yolda da dosyanın temeli aynıdır: kesinleşme şerhli, apostilli ve Türkçe tercümesi onaylanmış Scheidungsbeschluss.

Kanun metni de bu ayrımı destekler. 5718 sayılı MÖHUK m. 58, yabancı ilamın Türkiye’de kesin delil veya kesin hüküm sayılmasını, mahkemenin ilamın tenfiz şartlarını taşıdığını tespit etmesine bağlar. İdari yolda ise 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A, yabancı makamlarca verilen boşanma kararlarının nüfus kütüğüne tescilini düzenler.

Bu yazı, tanıma ve tenfiz davasının genel ilkelerini baştan anlatmaz. Almanya’dan gelen karara özgü belge zincirine ve izlenecek adımlara odaklanır. Alman usulüne ilişkin olarak yalnızca belge adları ve bunların Türkiye’deki işlemdeki rolü ele alınır. Almanya’daki başvuru süreleri veya masraflar hakkında bilgi verilmez; bunları ilgili Alman makamlarından öğrenmeniz gerekir.

Almanya’da karar kimden çıkar, hangi belgeler gerekir?

Almanya’da boşanma kararını aile mahkemesi (Familiengericht) verir. Karar, Scheidungsbeschluss adını taşır. Türkiye’deki işlem için bu karardan yalnızca bir fotokopi yeterli olmaz. Belge zincirinin üç temel halkası vardır:

• Kesinleşme şerhi (Rechtskraftvermerk) taşıyan karar örneği,
• Karara uygulanan apostil şerhi,
• Kararın Türkçe tercümesi ve bu tercümenin Türk mevzuatının aradığı biçimde onaylanması.

Bu halkaların her biri Türk hukukunda belirli bir şartla ilişkilidir. Aşağıda sırayla ele alınmıştır.

Kesinleşme şerhi (Rechtskraftvermerk) neden önemlidir?

Türk hukuku, yabancı kararın kendi ülkesinin kanunlarına göre kesinleşmiş olmasını arar. İdari tescilde NHK m. 27/A kararın usulen kesinleşmiş olmasını şart koşar. Mahkeme yolunda ise MÖHUK m. 50/1 yalnızca o devletin kanunlarına göre kesinleşmiş ilamlardan söz eder. Kararın kesinleştiğini gösteren şerh, bu şartın belgesidir.

Kararın üzerinde kesinleşme şerhi yoksa durum ortadan kalkmaz, ancak ek belge gerekir. Yabancı Ülke Adlî veya İdarî Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik m. 7, bu durumda kararın verildiği ülke kanunlarına göre kesinleştiğini gösteren onaylanmış bir belge veya yazının ve bunun onaylanmış Türkçe tercümesinin eklenmesini ister. MÖHUK m. 53 de dava dilekçesine, ilamın kesinleştiğini gösteren ve o ülke makamlarınca usulen onanmış bir yazı veya belgenin onanmış tercümesiyle birlikte eklenmesini öngörür.

Kesinleşme tarihi yalnızca bir usul şartı da değildir. Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği uyarınca yabancı kararlarda da, Türk mahkemesince tanıma veya tenfiz kararı verilmesi ya da NHK m. 27/A uyarınca tescil edilmesi halinde, yabancı kararın kesinleşme tarihi boşanma tarihi sayılır. Dolayısıyla şerhte yazan tarih, nüfus kaydındaki boşanma tarihini belirler.

Yargıtay’ın kesinleşme belgesine verdiği önemi gösteren bir örnek de vardır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin E. 2007/16492, K. 2007/17085 sayılı kararında, tanınması istenen yabancı kararın kesinleştiğini gösteren yazı veya belge dosyada bulunmadığı için eksiklikler giderilmeden davanın kabulü doğru görülmemiştir. Bu karar, yürürlükten kalkan 2675 sayılı Kanun dönemine aittir. Bu nedenle güncel bir içtihat olarak değil, kesinleşme belgesinin dosyada neden eksik bırakılmaması gerektiğini gösteren dolaylı bir örnek olarak okunmalıdır. Güncel kanunda aynı konu MÖHUK m. 53 çerçevesinde düzenlenmiştir.

Apostil şerhi

Apostil, Almanya’da düzenlenen belgenin Türkiye’de kullanılabilmesi için aranan onay halkasıdır. Yönetmelik m. 7, kararın usulüne göre onaylanmış aslının başvuruya eklenmesini ister. Türkçe tercümenin ise noter veya dış temsilcilik tarafından onaylanmış ya da ilgili ülkenin yetkili makamınca apostil şerhi uygulanarak onaylanmış olması gerekir. MÖHUK m. 53 de mahkeme yolunda ilamın o ülke makamlarınca usulen onanmış aslını veya ilamı veren yargı organınca onanmış örneğini arar.

Uygulamada beklenen belge, apostil şerhi taşıyan karar örneğidir. Yönetmelik metninde ise onay, hem kararın aslı hem de tercüme bakımından farklı biçimlerde tarif edilmiştir. Bu yüzden hangi belgeye hangi onayın uygulanacağını, başvuru yapacağınız dış temsilcilik veya nüfus müdürlüğünden güncel haliyle teyit etmeniz yerinde olur.

Tercüme: yeminli mi, noter onaylı mı?

Pratikte sıkça duyulan ifade yeminli Türkçe tercümedir. Ancak Yönetmelik m. 7 metninde yeminli tercüman ifadesi geçmez. Metin, noter veya dış temsilcilik tarafından onaylanmış ya da apostil şerhiyle onaylanmış Türkçe tercümeden söz eder. MÖHUK m. 53 de ilam ve kesinleşme belgesi için onanmış tercüme arar. Bu fark, tercümeyi hazırlatmadan önce başvuru yapacağınız makamdan güncel şartları öğrenmeniz için yeterli bir sebeptir. Tercüme onaylı olmadığı için yeniden yaptırılan bir belge, zaman kaybettirebilir.

Başvuruda yabancı uyruklu bir eş varsa, kimlik veya pasaportun noter tasdikli Türkçe tercümesi de gerekir. Yönetmelik bu belgeyi ayrıca sayar.

Yol 1: NHK m. 27/A ile idari tescil

Madde ne düzenler?

NHK m. 27/A, yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca verilen boşanma, evliliğin butlanı, iptali veya varlığının tespiti kararlarının nüfus kütüğüne tescilini düzenler. Madde, 17.04.2017 tarihli 690 sayılı KHK ile eklenmiştir. KHK’nın ilk metni 29.04.2017 tarihli Resmî Gazete mükerrer sayısında yayımlanmış ve 7077 sayılı Kanun’un 3. maddesiyle aynen kabul edilmiştir. İlk metinde tarafların birlikte başvurması öngörülürken, güncel metinde bazı hallerde tek başına başvuru da mümkündür.

Aranan üç şart

Tescil için karar şu şartları taşımalıdır:

1. Karar, verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili makam tarafından verilmiş olmalıdır. Almanya bakımından bu, boşanma kararını veren aile mahkemesidir.
2. Karar usulen kesinleşmiş olmalıdır. Bunun belgesi Rechtskraftvermerk’tir.
3. Karar Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.

Burada önemli olan, idari yolda da kamu düzeninin ayrı bir şart olduğunu bilmenizdir.

Kim başvurur, nereye başvurulur?

Başvuru bizzat veya vekil aracılığıyla yapılabilir. Taraflar birlikte başvurabilir. Taraflardan biri ölmüşse ya da yabancıysa, Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekili tek başına başvurabilir. Kanun metni Türk vatandaşı olan taraftan söz eder. Çifte vatandaşlık durumunda başvuru yapacağınız makama danışmalısınız.

Tescil işlemini, yurt dışında kararın verildiği ülkedeki dış temsilcilikler yapar. Almanya’da boşanan biri için bu, Almanya’daki Türk dış temsilcilikleridir. Yurt içinde işlemi, Bakanlığın belirlediği nüfus müdürlükleri yapar (m. 27/A/2). Hangi müdürlüğün veya temsilciliğin yetkili olduğu, başvurudan önce teyit edilmelidir.

Başvuruya eklenecek belgeler

Yönetmelik m. 7’ye göre başvuruda şunlar zorunludur:

• Başvuru formu,
• Kararın usulüne göre onaylanmış aslı ve onaylanmış Türkçe tercümesi (noter veya dış temsilcilik onaylı ya da apostil şerhiyle onaylanmış),
• Kararda kesinleşme şerhi yoksa, kararın verildiği ülke kanunlarına göre kesinleştiğini gösteren onaylanmış belge veya yazı ve onaylanmış tercümesi,
• Kimlik veya pasaport fotokopileri; taraflardan biri yabancıysa kimlik veya pasaportların noter tasdikli Türkçe tercümesi.

Eşlerin ayrı ayrı başvurması ve ölüm hali

Eşler ayrı ayrı başvurursa, Yönetmelikte iki başvuru arasındaki sürenin doksan günü geçemeyeceği belirtilir. Taraflardan biri başvurudan önce ölmüşse, tek taraflı irade beyanı ile gerçekleşenler hariç, tescil talebini hukuki yararı olanlar yapabilir. Dosyanızda böyle bir durum varsa Yönetmeliğin güncel metnini ayrıca okumalısınız.

Başvuru hangi hallerde reddedilir?

Yönetmelikteki ret sebeplerinden ikisi şunlardır:

• Karar hakkında Türkiye’de açılmış ve devam eden ya da reddedilmiş bir dava varsa başvuru reddedilir.
• Karar Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa başvuru gerekçe gösterilerek reddedilir.

Bu nedenle, Türkiye’de aynı karar hakkında daha önce bir dava açıldıysa veya reddedildiyse, idari yol sizin için kapalı olabilir. O halde mahkeme yolunu değerlendirmeniz gerekir.

Tescilden sonra ne olur?

Yönetmelik m. 10’a göre, komisyonun tescil kararından sonra dış temsilcilik veya il müdürlüğü kararı yedi gün içinde aile kütüğüne tescil eder. Komisyon tescile karar verirse, boşanma tarihi olarak kararın kesinleşme tarihi kabul edilir.

Yol 2: MÖHUK m. 50-59 ile tanıma ve tenfiz davası

Mahkeme yolu ne zaman gündeme gelir?

Yönetmelik m. 11, komisyonun başvuruyu reddetmesi halinde 5718 sayılı Kanun uyarınca yetkili aile mahkemelerinde tanıma veya tenfiz davası açılabileceğini söyler. İdari yolun baştan kullanılamadığı durumlar için de mahkeme yolu aynıdır. Örneğin Türkiye’de aynı karara ilişkin bir dava nedeniyle idari başvuru kabul edilemiyorsa, mahkemeye gidilir.

Tanıma ve tenfiz farkı

MÖHUK m. 50/1, yabancı mahkemelerden hukuk davalarına ilişkin verilmiş ve o devlet kanunlarına göre kesinleşmiş ilamların Türkiye’de icra edilebilmesini, yetkili Türk mahkemesinin tenfiz kararı vermesine bağlar. Tenfizine karar verilen ilamlar, m. 57 uyarınca Türk mahkemelerinden verilmiş ilamlar gibi icra olunur. Tanıma ise m. 58’e göre ilamın kesin delil veya kesin hüküm sayılmasıdır ve ilamın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır. Tanımada m. 54/1-(a) bendi, yani karşılıklılık şartı uygulanmaz.

Bir boşanma kararında evlilik birliğinin sona ermesi tanıma konusudur. Velayet, nafaka, tazminat gibi icra edilecek hükümler ise tenfizi gerektirir. Bu ayrım aşağıda ayrıca ele alınmıştır.

Görevli ve yetkili mahkeme

m. 51/1’e göre tenfiz kararları hakkında görevli mahkeme asliye mahkemesidir. Aile hukuku uyuşmazlıklarında davanın aile mahkemesinde görüleceği, Yönetmelik m. 11 metninde yetkili aile mahkemelerinden söz edilmesiyle de uyumludur. Dava açmadan önce görev konusunu güncel mevzuattan kontrol etmeniz gerekir.

Yetki bakımından m. 51/2, tenfizin kendisine karşı istendiği kişinin Türkiye’deki yerleşim yeri mahkemesini öngörür; bu yoksa, bundan sonraki kademe geçerli olur. Dilekçe vermeden önce m. 51/2’nin tam metnini mevzuat.gov.tr üzerinden okumalısınız.

Dilekçeye eklenecek belgeler

m. 53’e göre dilekçeye şunlar eklenir:

• Yabancı ilamın o ülke makamlarınca usulen onanmış aslı veya ilamı veren yargı organınca onanmış örneği ile onanmış tercümesi. Almanya için bu, apostilli Scheidungsbeschluss ve onaylı Türkçe tercümesi anlamına gelir.
• İlamın kesinleştiğini gösteren, o ülke makamlarınca usulen onanmış yazı veya belge ile onanmış tercümesi. Almanya için bu belge, Rechtskraftvermerk’tir.

Belge zincirinin eksiksiz olması, yalnızca dava açmak için değil, davanın ilerlemesi için de önemlidir. Yukarıda andığımız Yargıtay kararı, kesinleşme belgesindeki eksikliğin nasıl sorun yaratabileceğini gösterir.

Mahkemenin arayacağı şartlar

m. 54, tenfiz şartlarını sayar: karşılıklılık, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine girmeyen konu ve gerçek bağ şartı, kamu düzenine açık aykırılık bulunmaması ve usulüne uygun çağrılma veya temsil. Tanıma davasında karşılıklılık şartı aranmaz.

Kararın etkisi bakımından m. 59, yabancı ilamın kesin hüküm veya kesin delil etkisinin, yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade ettiğini belirtir. Bu da idari tescildeki mantığa paralel olarak, kesinleşme tarihinin önemini yeniden gösterir.

İdari yolda olduğu gibi, yabancı ilama dayanılarak Türkiye’de idari bir işlem yapılmasında da aynı usulün uygulanacağına dair bir hüküm MÖHUK metninde yer alır. Fıkra numarasını burada belirtmiyoruz, ancak bu ilke, tanıma kararının nüfus müdürlüğündeki işlem için dayanak olabileceğini gösterir.

Velayet, nafaka ve tazminat: ayrıca tenfiz gerekir mi?

Alman aile mahkemesinin kararı yalnızca evlilik birliğinin sona ermesini içermeyebilir. Karar velayet, çocukla kişisel ilişki, iştirak nafakası, mal rejimi veya tazminat gibi hükümler de içerebilir. İdari yolda Yönetmelik, böyle bir durumda komisyonun kararı yalnızca boşanma, butlan, iptal ve varlığın tespiti yönünden inceleyip karar vereceğini belirtir. Yani idari tescil, bu diğer hükümleri Türkiye’de icra edilebilir hale getirmez.

Bu hükümlerin Türkiye’de icra edilebilmesi için, MÖHUK m. 50 ve m. 57 çerçevesinde mahkemeden tenfiz kararı alınması gerekir. Mahkeme bu aşamada m. 54’teki şartları ayrıca arar. Boşanma bakımından idari tescil yapılmış olması, nafaka veya velayet hükmünü kendiliğinden Türkiye’de icra edilebilir kılmaz. Türkiye’de velayet konusunda uyuşmazlık çıkarsa, ilgili ilkeleri velayet davası yazısından, mal rejimi tasfiyesine ilişkin temel ayrıntıları mal rejimi davası yazısından okuyabilirsiniz. Bu yazılar Türk mahkemesinde açılan davaları anlatır, Alman kararının tenfizi konusunda yön gösterici değildir.

Karar tanınmazsa nüfus kaydı ve diğer sonuçlar

Yabancı kararda belirlenen kesinleşme tarihi, ancak NHK m. 27/A uyarınca tescil veya Türk mahkemesince tanıma ya da tenfiz kararı ile Türk nüfus kaydında boşanma tarihi olarak kabul edilir. Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m. 27 ve m. 46 bu noktayı içerir. Aynı yönetmelik, kadının soyadına ilişkin hükümleri de, boşanma kararında soyadı belirtilmemişse veya karar yabancı mahkemece verilmişse tanıma, tenfiz ya da 27/A tescili şartına bağlar. Bu hükmün tam metnini okumadan soyadı konusunda kesin bir işlem planlamamalısınız.

Tanıma veya tescil yapılmadığında, nüfus kaydı ile Almanya’daki hukuki durum arasında fark oluşur. Bu farkın yeniden evlenme, soyadı ve miras gibi alanlarda yaratabileceği sonuçlar, Türk Medeni Kanunu ve evlendirme mevzuatındaki hükümlere göre ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Kayıtların esas alındığı bir işlem, örneğin yeni bir evlilik ya da miras işlemi öncesinde, nüfus kaydının güncel olup olmadığını kontrol etmeniz ve gerekirse avukattan görüş almanız yerinde olur. Almanya’da boşanmış olmak, nüfus kaydı güncellenmeden Türkiye’deki işlemlerde kendiliğinden kabul edileceği anlamına gelmez.

Başvurudan önce kontrol edilecek noktalar

1. Kesinleşme şerhi: Scheidungsbeschluss’un kesinleşme şerhli örneğine sahip olduğunuzdan emin olun. Şerh yoksa kesinleştiğini gösteren ayrı bir belge gerekir.
2. Apostil: Karar örneğinde apostil şerhinin bulunduğunu kontrol edin ve hangi belgenin hangi onaya ihtiyaç duyduğunu başvuru yapacağınız makama sorun.
3. Tercüme: Tercümenin noter, dış temsilcilik veya apostil ile onaylanmış olması gerekir. Yeminli tercüme ifadesinin yeterli sayılıp sayılmadığını güncel şartlara göre teyit edin.
4. Taraf durumu: Eşlerden biri yabancıysa ya da ölmüşse tek başına başvuru mümkündür. Eşler ayrı ayrı başvuracaksa iki başvuru arasındaki doksan günlük sınırı unutmayın.
5. Türkiye’deki dava: Aynı karar hakkında Türkiye’de açılmış ve devam eden ya da reddedilmiş bir dava var mı, kontrol edin. Varsa idari başvuru reddedilebilir.
6. Karar içeriği: Karar velayet, nafaka, tazminat veya mal rejimi hükümleri içeriyorsa, bunlar için ayrıca tenfiz gerekeceğini hesaba katın.

Türkiye’de boşanma kararının kesinleşmesi ve sonrasındaki işlemler hakkında genel bilgi için hakim boşanma kararı verdikten sonra ne olur yazısına bakabilirsiniz. Süreç boyunca bir avukatın hangi işlerde görev aldığına dair genel bilgi için boşanma davasında avukat rolü yazısı faydalı olabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel bir hukuki görüş niteliği taşımaz. Dosyanızda kamu düzeni, Türkiye’de açılmış bir dava veya çocuklara ilişkin hükümler gibi tartışmalı noktalar varsa, belgelerinizin bir avukat tarafından incelenmesi gerekir.