Tazminat Davası

Tazminat hukuku; haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle doğan maddi ve manevi zararların giderilmesini konu alır. Trafik kazası, iş kazası, tıbbi hata ve haksız fiillerden doğan tazminat taleplerinde zararın doğru hesaplanması ve illiyet bağının ispatı sonucu belirler.

Tazminat Davası Nedir?

Tazminat davası, hukuka aykırı bir fiil veya sözleşmeye aykırılık sonucu uğranılan zararın, sorumlusundan giderilmesini sağlamak için açılan davadır. Zarar; maddi (malvarlığında azalma) veya manevi (kişilik değerlerinde meydana gelen elem ve üzüntü) nitelikte olabilir.

Başlıca Tazminat Türleri ve Kaynakları

Zarar, Kusur ve İlliyet Bağı

Tazminat sorumluluğu kural olarak; hukuka aykırı bir fiil, bir zarar, kusur ve fiil ile zarar arasında illiyet (nedensellik) bağının birlikte bulunmasını gerektirir. Zararın kapsamı ve miktarı çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle (örneğin iş göremezlik veya hasar hesabı) belirlenir.

Tazminat Davası Zamanaşımı: Haksız Fiil ve Sözleşmede Süreler

Tazminat davası zamanaşımı, sorumluluğun kaynağına göre değişir. Haksız fiilden kaynaklanan tazminat davası zamanaşımı Türk Borçlar Kanunu m.72’de düzenlenir: zarar gören, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl içinde, her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yıl içinde dava açmalıdır. Öğrenme tarihi çoğu dosyada tartışma konusudur; kalıcı bedensel zararlarda maluliyet oranının kesinleştiği tarih öne çıkar. Uygulamada “tazminat davası açma süresi” diye aranan şey bu zamanaşımı süreleridir.

Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza kanununun daha uzun dava zamanaşımı süresi tazminat davası için de uygulanır. Bu kural, olaydan yıllar sonra ortaya çıkan yaralanma ve ölüm sonuçlarında dava hakkını korur. Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat talepleri ise TBK m.146’daki on yıllık genel zamanaşımına tabidir; kanun bazı sözleşme türleri için daha kısa süreler öngörür.

Manevi tazminat zamanaşımı ayrı bir süreye bağlanmamıştır; talep hangi olaydan doğuyorsa o olayın süresi geçerlidir. Süreyi hesaplarken şu noktalara dikkat edin:

• Zamanaşımını hâkim kendiliğinden gözetmez; karşı taraf ileri sürmelidir (TBK m.161).
• Kısmi dava yalnızca dava edilen kısım için süreyi keser; kalan kısım için belirsiz alacak davası açmak daha güvenlidir.
• Süre dolmuş görünse bile ceza zamanaşımını kontrol edin; çoğu bedensel zarar aynı zamanda suçtur.

Tazminat Davaları Hangi Mahkemeye Açılır?

Tazminat davalarında görevli mahkeme, kural olarak asliye hukuk mahkemesidir; Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.2 malvarlığı haklarına ilişkin davaları dava değerine bakılmaksızın bu mahkemeye bırakır. Uyuşmazlığın kaynağı görevi değiştirir: iş kazası ve meslek hastalığından doğan işçi talepleri iş mahkemesinde, tüketici işleminden doğan zararlar tüketici mahkemesinde görülür. Trafik kazasında yalnızca sigorta şirketine yöneltilen taleplerde uygulamada asliye ticaret mahkemesinin görevli sayılması, dava açmadan önce netleştirmeniz gereken bir noktadır.

Manevi tazminat davası yetkili mahkeme yönünden davacıya seçim hakkı tanır. HMK m.6 uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi her zaman yetkilidir. Haksız fiilden doğan davalarda HMK m.16 buna üç seçenek ekler: fiilin işlendiği yer, zararın meydana geldiği yer ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi. Manevi tazminat davası nerede açılır sorusunun cevabı bu yüzden çoğu zaman davacının kendi şehridir.

Birden fazla sorumlu varsa (örneğin sürücü, araç işleteni ve sigortacı) hepsine karşı tek dava açabilirsiniz; bu durumda görevli mahkemeyi taleplerin bütünü belirler. Görevsiz mahkemede açılan dava usulden reddedilir; kararın kesinleşmesinden sonra süresi içinde başvurursanız dosya görevli mahkemeye gönderilir ve ilk dava tarihi korunur. Bu, süreci uzatır ama hak kaybı doğurmaz.

Maddi Manevi Tazminat Hesaplama: Hangi Kalemler Dikkate Alınır?

Maddi tazminat nedir sorusunun kısa cevabı, malvarlığında ölçülebilir bir eksilmenin para ile giderilmesidir; bu yönüyle manevi tazminattan ayrılır. Maddi tazminat davası hangi kanunda düzenlenmiştir diye baktığınızda iki kaynak görürsünüz: haksız fiiller için Türk Borçlar Kanunu m.49 ve devamı, sözleşmeye aykırılık için TBK m.112 ve devamı. Bedensel zararlarda hesaba giren kalemleri TBK m.54 sayar: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Ölüm hâlinde TBK m.53 cenaze giderlerini ve destekten yoksun kalma zararını ekler.

Maddi manevi tazminat hesaplama, bu kalemlerin bilirkişi eliyle rakama dönüştürülmesiyle yapılır. Sürekli iş göremezlikte hesap; maluliyet oranı, zarar görenin yaşı, belgelenmiş geliri, kusur oranı ve muhtemel yaşam süresi üzerinden kurulur. İş mahkemesi tazminat hesaplama yönünden bir farkı vardır: iş kazasında Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bağladığı gelirin peşin sermaye değeri hesaplanan zarardan düşülür; işçi yalnızca kurumun karşılamadığı kısmı isteyebilir.

Manevi tazminatta ölçülebilir bir kalem yoktur; TBK m.56 ve m.58 hâkime, olayın özelliklerini gözeterek uygun bir tutar belirleme yetkisi verir. Talep tutarını belirlerken ölçüyü kaçırmayın: reddedilen kısım için karşı tarafa vekalet ücreti ödenmesi gündeme gelir. Bu nedenle talebi, benzer dosyalarda hükmedilen tutarlara göre kurmak önem taşır.

Suç İşlenmesi Nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat Davası

Zarara yol açan fiil aynı zamanda suçsa iki ayrı yargılama gündeme gelir. Ceza mahkemesi sanığın cezasına karar verir; ceza davasında maddi zararın karşılanması ise ayrı bir hüküm konusu değildir, çünkü Ceza Muhakemesi Kanunu ceza yargılaması içinde tazminat istenmesine imkân tanımaz. Zararınızı ceza mahkemesinden değil, hukuk mahkemesinde açacağınız tazminat davasıyla istersiniz. Ceza dosyasına katılan olmanız tazminat hakkınızı korumak için yeterli değildir; ayrı dava gerekir.

Ceza davası kesinleştikten sonra tazminat davası açmak, ispat yönünden kolaylık sağlar: mahkûmiyet hükmünde saptanan maddi olgular hukuk hâkimini bağlar. Beraat kararı ise TBK m.74 gereği hukuk hâkimini bağlamaz; ceza mahkemesi kusuru sabit görmese bile hukuk mahkemesi tazminata hükmedebilir. Ceza davasını beklemeden de hukuk davası açabilirsiniz; hâkim ceza dosyasını bekletici mesele yapabilir.

Zararın ceza yargılaması sırasında ödenmesi, sanık yönünden etkin pişmanlık ya da hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK m.231) koşullarında rol oynar. Bu nedenle sanık tarafı, ceza davası sürerken zararı gidermek isteyebilir. Ödemeyi kabul ederken ibraname metnine dikkat edin: “tüm maddi ve manevi zararlarımı aldım” biçimindeki geniş ifade, ileride açacağınız manevi tazminat talebini de kapatabilir. Yalnızca alınan kalemi ve tutarı yazan dar bir ibraname isteyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Tazminat davası ne kadar sürer?

Tazminat davaları ne kadar sürer sorusunun tek bir cevabı yoktur; süre, dava türüne ve dosyanın yüküne göre değişir. Süreyi uzatan başlıca etkenler bilirkişi incelemesi, maluliyet raporunun kesinleşmesi, tebligat sorunları ve tarafların istinaf ile temyiz yoluna gitmesidir. Delilleri dava dilekçesiyle birlikte sunmanız ve maluliyet raporunu dava öncesinde almanız tahkikat aşamasını kısaltır.

Maddi manevi tazminat ödenmezse ne olur?

Kesinleşen tazminat kararı bir ilamdır; borçlu ödemezse İcra ve İflas Kanunu’nun ilamlı icra hükümlerine göre icra takibi başlatabilirsiniz. Takipte borçlunun maaşı, banka hesapları, aracı ve taşınmazları haczedilebilir. Karar tarihinden ödeme gününe kadar faiz işlemeye devam eder. Karar henüz kesinleşmemişse de ilamlı takip açılabilir; borçlu icrayı ancak teminat yatırıp icranın geri bırakılmasını isteyerek durdurabilir.

Manevi tazminatta faiz ne zaman başlar?

Manevi tazminat faiz başlangıcı, sorumluluğun kaynağına bağlıdır. Haksız fiilden doğan tazminatta faiz, dava tarihinden değil zararın doğduğu olay tarihinden itibaren işler; Yargıtay’ın yerleşik uygulaması bu yöndedir. Sözleşmeye aykırılıkta ise borçlunun temerrüde düştüğü tarih esas alınır. Dilekçede faiz talebini ve başlangıç tarihini açıkça yazın; talep edilmeyen faize hâkim kendiliğinden hükmetmez.

Tazminat davası açma ücreti ne kadardır?

Tazminat davası açma ücreti sabit bir rakam değildir. Dava nispi harca tabidir: harç, talep ettiğiniz tutar üzerinden Harçlar Kanunu’ndaki oranla hesaplanır ve karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin ödenir. Buna gider avansı, bilirkişi ücreti ve tebligat masrafları eklenir. Ödeme gücünüz yoksa HMK m.334 uyarınca adli yardım isteyebilirsiniz; kabul edilirse harç ve giderlerden geçici olarak muaf olursunuz.

Boşanmadan sonra tazminat davası açılabilir mi?

Evet, ancak süreye dikkat edin. Boşanmaya bağlı maddi ve manevi tazminat TMK m.174’te düzenlenir; boşanma davasıyla birlikte istenebileceği gibi ayrı bir davayla da istenebilir. TMK m.178’e göre boşanmadan doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Boşanma davasında tazminat talebiniz olmadıysa, bu bir yıl içinde aile mahkemesinde dava açmanız gerekir.

Evlilikte kayınvalideye tazminat davası nasıl açılır?

Eşinizin annesi ya da başka bir yakını kişilik hakkınıza saldırmışsa (hakaret, iftira, evlilik birliğine sürekli müdahale gibi) ona karşı haksız fiil hükümlerine dayanan bağımsız bir manevi tazminat davası açabilirsiniz; dayanak TBK m.49 ve m.58’dir. Bu dava boşanma davasından ayrıdır, aile mahkemesinde değil asliye hukuk mahkemesinde görülür ve eşinize karşı değil, fiili yapan kişiye karşı açılır. Saldırıyı tanık, mesaj ve tutanaklarla ispat etmeniz gerekir.

Tazminat Hukukunda Yaklaşımımız

Tazminat taleplerinde öncelikle olayın hukuki niteliği, kusur durumu ve zararın kapsamı belirlenir; ardından uygun dava türü ve muhatap saptanır. Zararın doğru hesaplanması ve illiyet bağının güçlü delillerle ortaya konması, talebin sonucunu doğrudan etkiler.

Maddi ve manevi zararların eksiksiz tespiti, bilirkişi sürecinin etkin yönetimi ve müvekkilin haklarının korunması için süreç uçtan uca takip edilir.

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş değildir.

Konuyla İlgili Video