İş Kazası Arabuluculuk: Zorunlu mu, Nasıl İşler?

İş kazası nedeniyle tazminat davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunda değilsiniz. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri için arabuluculuk dava şartı değildir, doğrudan mahkemeye başvurabilirsiniz. Taraflar isterlerse gönüllü olarak arabuluculuğa gidebilir. Bu yazıda kanundaki dayanağı, gönüllü arabuluculuğun sonuçlarını ve karar verirken dikkat edilecek noktaları bulabilirsiniz.

İş kazası davasından önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/1’e göre kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, arabulucuya başvurulmadan dava açılırsa davanın dava şartı yokluğundan usulden reddedileceğini söyler.

İş kazası bu genel kuralın dışında tutulmuştur. Kanunun m. 3/3 hükmüne göre iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında birinci fıkra uygulanmaz. Yani bu davalar için arabulucuya başvuru yapılmamış olması davanın usulden reddedilmesine yol açmaz.

Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı’nın yayımladığı İş Hukukunda Arabuluculuk Uzmanlık Eğitimi Kaynak Kitabı da m. 3/3’ü aktarır ve iş kazası ile meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından arabuluculuğa iradi, yani gönüllü olarak başvurulabileceğini belirtir.

Kanun ne zaman yürürlüğe girdi, sonradan değişti mi?

7036 sayılı Kanun 25.10.2017 tarih ve 30221 sayılı Resmî Gazete‘de yayımlanmıştır. Adalet Bakanlığı’na göre zorunlu arabuluculuk 01.01.2018 itibarıyla dava şartı haline gelmiştir.

Mevzuat.gov.tr’deki güncel metinde m. 3/1’e, 28.03.2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun m. 41 ile bir cümle eklenmiştir. Bu cümleye göre söz konusu alacak ve tazminatla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında da birinci cümle uygulanır. Bu ek, iş kazası istisnasını düzenleyen m. 3/3 hükmünü değiştirmemiştir.

Hangi iş davalarında arabuluculuk zorunludur?

Zorunlu arabuluculuk, işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri için geçerlidir. Örneğin fazla mesai ücreti gibi ücret alacakları bu kapsamdadır. İşe iade ve fesihten doğan talepler için ihbar tazminatı ve işe iade yazımıza göz atabilirsiniz.

Kazadan doğan zararın tazmini ise ayrı bir konudur. Kazanın ardından açılacak maddi ve manevi tazminat davasının genel çerçevesi için iş kazası sonrası tazminat davası yazımıza, görevli ve yetkili mahkemeyi öğrenmek için iş davalarında yetkili mahkeme yazımıza bakabilirsiniz.

İş kazası nedeniyle tazminat davası arabuluculuk: gönüllü süreç nasıl işler?

Gönüllü arabuluculuk, iş kazasının tarafları (örneğin işçi ve işveren) bir uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan çözmek istediklerinde başvurulabilecek bir yöntemdir. Dayanağı 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu‘dur. Bu yolu kullanmak için kanunda bir zorunluluk yoktur; iki tarafın da süreci kabul etmesi gerekir.

6325 sayılı Kanun m. 18’e göre arabuluculuk sonunda varılan anlaşmanın kapsamını taraflar belirler. Anlaşma belgesi düzenlenirse taraflar ve arabulucu belgeyi imzalar.

Anlaşma belgesinin hukuki gücü

Taraflar, anlaşma belgesinin icra edilebilirliğine ilişkin şerh verilmesini talep edebilir. Dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuşsa şerh, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesinden istenir. Şerhi içeren anlaşma, ilam niteliğinde belge sayılır.

Aynı maddenin sonunda, anlaşmaya varılması hâlinde üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamayacağı da düzenlenmiştir. Bu nedenle imzadan önce anlaşmanın hangi talepleri kapsadığını dikkatle okumak gerekir. Bir kez imzalanan anlaşmanın kapsadığı konularda yeniden dava açmak mümkün olmayabilir.

Dava şartı arabuluculuğa özgü hükümler

6325 sayılı Kanun m. 18/A, yalnızca ilgili kanunlarda dava şartı olarak kabul edilen arabuluculuk süreçlerine uygulanır. İş kazası tazminatı m. 3/3 nedeniyle bu kapsamda değildir.

Dava şartı arabuluculuğun usulü: karşılaştırma için

Aşağıdaki bilgiler, 7036 sayılı Kanun m. 3 kapsamındaki zorunlu arabuluculuk içindir. İş kazası için doğrudan geçerli olduğu varsayılmamalıdır; yalnızca sürecin genel işleyişini göstermek için aktarılmıştır.

• Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro yoksa görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne başvurulur.
• Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
• Büroya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu hüküm dava şartı arabuluculuk bağlamındadır.

Adalet Bakanlığı’nın dava şartı arabuluculuk sıkça sorulan sorular sayfasına göre büroya başvuruda ücret alınmaz. Taraflar anlaşamazsa 2 saatlik ücret Bakanlık bütçesinden karşılanır. Anlaşma hâlinde ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir ve Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir. Bu sayfa dava şartı arabuluculuğa ilişkindir. İş kazasındaki gönüllü arabuluculukta ücret ve adli yardım kurallarının aynen geçerli olup olmadığı bu kaynakta açıklanmamıştır. Bu nedenle ücret konusunda başvuru öncesinde arabulucudan ve bir avukattan bilgi almanız yerinde olur.

Zamanaşımı ve süreler konusunda dikkat

Zamanaşımının durması hükmü, kanun metninde dava şartı arabuluculuk bağlamında yer alır. Gönüllü iş kazası arabuluculuğunda görüşmeler sürerken zamanaşımının durup durmadığı bu yazının dayandığı kaynaklarda doğrulanmamıştır. Bu yüzden arabuluculuk görüşmeleri devam ederken hak kaybı yaşamamak için sürelerin ayrıca bir avukat tarafından değerlendirilmesi gerekir. Görüşmelerin uzaması, hak kaybı riskini ortadan kaldırmaz.

İş kazası tazminatıyla birlikte başka alacaklar varsa

İş kazası tazminatının yanında ücret veya fazla mesai gibi işçilik alacakları talep ediliyorsa, bu alacaklar için m. 3/1 geçerlidir. Ancak iş kazası tazminatı ile bu alacakların birlikte ileri sürüldüğü davalarda zorunlu arabuluculuğun nasıl uygulanacağı yazının dayandığı kaynaklarda doğrulanmamıştır. Bu nedenle böyle bir durumda kesin bir sonuca varmak yerine dosyaya özgü hukuki değerlendirme almak gerekir. Kıdem tazminatı hesabı için kıdem tazminatı nasıl hesaplanır yazımızdan yararlanabilirsiniz.

Gönüllü arabuluculuğa karar verirken ne düşünmeli?

• Anlaşmanın kapsamı: Hangi talep kalemlerinin anlaşmaya dahil edildiğini açıkça yazdırın. Anlaşılan hususlar hakkında sonradan dava açılamayacağını unutmayın.
• Belge hazırlığı: Kaza tespit tutanağı, sağlık kayıtları ve varsa raporlar gibi belgeleri toplayın. Zararın boyutu çoğu zaman bilirkişi incelemesiyle belirlenir; bu konuda iş mahkemesi bilirkişi raporu yazımıza bakabilirsiniz.
• İcra edilebilirlik: Anlaşmaya varılırsa şerh talep edip etmeyeceğinize önceden karar verin. Şerhli anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır.
• Dava hakkı: Gönüllü arabuluculuk zorunlu olmadığı için anlaşma sağlanamazsa doğrudan mahkemeye başvuru yolu açıktır.

Arabuluculuk anlaşma oranları hakkında genel veri

Adalet Bakanlığı’nın 2025 Adalet İstatistikleri duyurusuna göre 2025 yılında arabuluculuk yöntemiyle uyuşmazlıkların yüzde 54’ünde anlaşma sağlanmıştır. Aynı açıklamada İş Mahkemelerinin iş yükünün yüzde 77,5 oranında azaldığı belirtilmiştir. Bu oranlar dava şartı arabuluculuğu da kapsayan genel verilerdir. İş kazası arabuluculuğuna özgü bir anlaşma oranı olarak yorumlanmamalıdır; iş kazası uyuşmazlıklarında anlaşma ihtimali konusunda resmî kaynaklarda ayrı bir veri bulunmamaktadır.

Sonuç

İş kazası arabuluculuk, 7036 sayılı Kanun m. 3/3 gereği dava şartı değildir. Maddi ve manevi tazminat davası açmak için önce arabulucuya gitmeniz gerekmez. Gönüllü arabuluculuk yolunu seçerseniz anlaşmanın kapsamı, icra edilebilirlik şerhi ve sonradan dava açılamaması gibi sonuçları önceden değerlendirmek önemlidir. Her olayın koşulları farklı olduğundan, karar vermeden önce dosyanızın bir avukat tarafından incelenmesi yararlı olur. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel hukuki görüş niteliği taşımaz.