Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Suçu (TCK m.134)

Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 134. maddesinde düzenlenir. Madde iki ayrı fiili cezalandırır: kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal etmek (birinci fıkra) ve özel hayata ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa etmek (ikinci fıkra). Temel ihlalde ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir. Gizlilik, görüntü veya seslerin kayda alınması yoluyla ihlal edilmişse ceza bir kat artırılır. Görüntü veya seslerin ifşasında ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülür.

İnternet kullanıcılarının en çok merak ettiği konu, izinsiz fotoğraf paylaşmanın suç olup olmadığıdır. Kanun metni "izinsiz fotoğraf paylaşma" diye genel bir suç tanımlamaz. Bu fiil, ancak paylaşılan görüntü kişinin özel hayatına ilişkinse ve ifşa hukuka aykırıysa m.134/2 üzerinden karşılık bulur. Yani her izinsiz paylaşım otomatik olarak bu suçu oluşturmaz. Aşağıda suçun yapısını, cezaları, internet ortamındaki görünümlerini, komşu suçlarla farkı, şikâyet ve içeriğe erişim konularını sırayla ele alıyoruz.

Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu nedir?

Suç, Türk Ceza Kanunu’nun "Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar" arasında yer alan 134. maddede düzenlenir. Maddenin metnine mevzuat.gov.tr üzerindeki 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu sayfasından ulaşabilirsiniz. Madde iki fıkradan oluşur ve her fıkra farklı bir davranışı konu alır.

• Birinci fıkra: Kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal eden kimse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır. Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması yoluyla ihlal edilmesi hâlinde verilecek ceza bir kat artırılır.
• İkinci fıkra: Kişilerin özel hayatına ilişkin görüntü veya sesleri hukuka aykırı olarak ifşa eden kimse iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır. İfşa edilen verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı ceza verilir.

Birinci fıkra, özel hayatın gizliliğine yönelik müdahaleyi, yani gizli alana girmeyi veya o alanı ihlal etmeyi cezalandırır. İkinci fıkra ise sonraki aşamaya, yani elde edilmiş görüntü veya seslerin başkalarına açılmasına odaklanır. İnternette karşılaşılan olayların önemli bir kısmı bu ikinci fıkra ile ilgilidir, çünkü sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları ve paylaşım siteleri ifşayı çok kısa sürede mümkün kılar.

Maddenin yasal geçmişi

Madde bugünkü hâlini 2/7/2012 tarihli 6352 sayılı Kanun’un 81. maddesiyle aldı. Kanun, 5 Temmuz 2012 tarihli ve 28344 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Bu değişiklikten önce birinci fıkra altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası öngörüyordu. Eski metin 12 Ekim 2004 tarihli Resmî Gazete’de yer alan ilk Türk Ceza Kanunu metninde görülebilir. Değişiklikle birinci fıkradaki ceza bir yıldan üç yıla kadar hapse yükseltildi ve kayda alma hâlindeki "alt sınır bir yıldan az olamaz" ifadesi, "verilecek ceza bir kat artırılır" biçimine dönüştü.

Güncel mevzuat sayfasında m.134 için 2012 tarihli değişiklikten sonra başka bir değişiklik görünmemektedir. Buna rağmen madde metnini kullanmadan önce mevzuat.gov.tr üzerinden son hâliyle kontrol etmek gerekir. Kanun metni zaman zaman başka maddelerde değiştiği için güncel hâli doğrulamak iyi bir alışkanlıktır.

Özel hayatın gizliliğini ihlal cezası ne kadardır?

Ceza, fiilin hangi fıkra kapsamında değerlendirildiğine göre değişir. Aşağıdaki tablo mantığı, kanun metninden okunabilen temel çerçeveyi özetler.

• Özel hayatın gizliliğinin ihlali (m.134/1): bir yıldan üç yıla kadar hapis.
• Gizliliğin görüntü veya seslerin kayda alınması yoluyla ihlali (m.134/1, ikinci cümle): verilecek ceza bir kat artırılır.
• Özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı ifşası (m.134/2): iki yıldan beş yıla kadar hapis.
• İfşa edilen verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması: aynı ceza.

"Bir kat artırım" ifadesi kanunda yer alır, ancak somut sonucu metinde ayrıca yazılı değildir. Yazarın basit bir hesabıyla, bir yıldan üç yıla kadar olan ceza aralığı bir kat artırıldığında iki yıldan altı yıla kadar bir aralık ortaya çıkar. Bu rakam kanun metninde açıkça sayılmamıştır. Gerçek bir dosyada hâkimin cezayı nasıl belirleyeceği, olayın özelliklerine, delillere ve ceza hukukunun genel hükümlerine bağlıdır. Bu yüzden yukarıdaki aralıklar yalnızca kanundaki çerçeveyi gösterir, belirli bir davanın sonucunu göstermez.

Yazının kapsamı gereği zamanaşımı, hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme ve adlî para cezasına çevirme gibi infaz konularına girmiyoruz. Bunlar dosyaya özgü değerlendirme gerektirir ve ayrı bir incelemenin konusudur.

İzinsiz fotoğraf paylaşma suçu: kanundaki karşılığı

Arama motorlarında sıkça "izinsiz fotoğraf paylaşma suçu" ifadesi kullanılır. Türk Ceza Kanunu’nda bu adla bir suç bulunmaz. Konu, m.134/2’deki özel hayata ilişkin görüntülerin hukuka aykırı ifşası üzerinden ele alınır. Dolayısıyla bir fotoğrafın veya videonun izinsiz paylaşılması, ancak aşağıdaki iki koşul birlikte gerçekleştiğinde bu suç kapsamında değerlendirilebilir.

1. Paylaşılan görüntü veya ses, kişinin özel hayatına ilişkin olmalıdır.
2. İfşa hukuka aykırı olmalıdır.

Bu iki ölçüt, her izinsiz paylaşımın suç olmadığı sonucunu doğurur. Örneğin kişinin özel hayatıyla ilgisi olmayan bir görüntünün paylaşılması m.134/2’nin kapsamına girmeyebilir. Bunun yerine hukuk yoluyla kişilik hakları veya kişisel verilerin korunması çerçevesinde başka başvuru yolları gündeme gelebilir. Bu ayrımı yapmak, olayın somut koşullarına bağlıdır ve bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi gerekir.

"Özel hayata ilişkin" ne demektir?

Kanun "özel hayat" kavramını tek tek saymaz. Bu nedenle özel hayat alanının sınırı olayın niteliğine göre belirlenir. Özel hayat, genel olarak kişinin başkalarının gözü önünde olmayan yaşam alanını ifade eder. Hangi görüntünün bu alana girdiği, görüntünün çekildiği yer, kişinin o anki durumu ve görüntünün içeriği gibi unsurlara bakılarak değerlendirilir. Araştırmamızda m.134/2’nin unsurlarına, yani rıza, özel hayatın sınırı ve paylaşımın kapsamına ilişkin kullanılabilir bir Yargıtay ceza dairesi kararına ulaşılamadı. Bu nedenle bu konuda içtihada dayalı bir kural aktarmıyoruz.

"Hukuka aykırılık" ne anlama gelir?

İkinci fıkrada ifşanın "hukuka aykırı olarak" yapılması aranır. Kişinin açık rızasıyla yapılan bir paylaşım, genel olarak hukuka aykırılık unsurunu ortadan kaldırabilecek bir durumdur. Buna karşılık, görüntünün belli bir kişiyle paylaşılmış olması, onun herkese açık biçimde yayımlanmasına rıza verildiği anlamına gelmeyebilir. Rızanın kapsamı, kime ve hangi amaçla verildiği somut olayda tartışma konusu olur. Hukuka aykırılığın bulunup bulunmadığı, her dosyada ayrıca değerlendirilir.

İnternette özel hayatın gizliliğinin ihlali nasıl ortaya çıkar?

İnternetin özelliği, bir görüntünün veya ses kaydının çok sayıda kişiye çok kısa sürede ulaşabilmesidir. Bu durum, m.134 kapsamındaki fiillerin internet ortamındaki görünümlerini belirgin kılar. Aşağıdakiler, kanun metninden hareketle gündeme gelebilecek tipik durumlardır. Bunlar örnek niteliğindedir ve her birinin suç oluşturup oluşturmadığı somut olaya bağlıdır.

• Sosyal medya hesabında paylaşım: Başkasına ait özel hayata ilişkin bir fotoğrafın veya videonun herkese açık hesapta yayımlanması. Bu durum, ifşa kavramının en bilinen biçimidir.
• Mesajlaşma gruplarında dağıtım: Görüntü veya seslerin kapalı gruplarda çok sayıda kişiye gönderilmesi. Grubun kapalı olması, ifşanın gerçekleşip gerçekleşmediği sorusunu ortadan kaldırmaz, ancak değerlendirme olayın ayrıntılarına bağlıdır.
• Haber veya yayın sitelerinde yayımlama: Kanun, ifşa edilen verilerin basın ve yayın yoluyla yayımlanması hâlinde de aynı cezayı öngörür. Dolayısıyla bu yol, ayrı bir ağırlaştırıcı neden olarak değil, aynı ceza çerçevesinde düzenlenmiştir.
• Kayda alma: Görüntü veya sesin başlangıçta gizlice kaydedilmesi, birinci fıkradaki artırım hâlini gündeme getirebilir.

Bu fiiller bakımından hukuki sorumluluk yalnızca ceza hukukuyla sınırlı değildir. Kişisel verilerin korunması mevzuatı ve kişilik haklarına ilişkin hükümler de devreye girebilir. Kişisel verilerin korunması konusunda genel çerçeveyi merak ediyorsanız Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Nedir? yazımıza, başvuru ve şikâyet yollarını ise KVKK Kapsamında Kişisel Veri İhlali: Başvuru ve Şikayet Yolları yazımıza bakabilirsiniz.

Komşu suçlarla fark nedir?

Türk Ceza Kanunu’nun aynı bölümünde özel hayata ve haberleşmeye ilişkin başka suçlar da bulunur. Bunlar m.134 ile sık karıştırılır. Aşağıdaki özet, kanun metnindeki temel farkları gösterir. Ayrıntılar için Türk Ceza Kanunu’nun mevzuat.gov.tr üzerindeki metnine bakmak gerekir.

• m.132/3: Kendisiyle yapılan haberleşmelerin içeriğini, diğer tarafın rızası olmadan ve hukuka aykırı olarak alenen ifşa eden kişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası alır. Burada konu, kişinin kendisiyle yapılan yazışmanın içeriğidir.
• m.133/3: Kişiler arasındaki aleni olmayan konuşmaların kaydedilmesiyle elde edilen verileri hukuka aykırı olarak ifşa eden kişi iki yıldan beş yıla kadar hapis ve dört bin güne kadar adlî para cezası alır. Burada konu, konuşma kaydıdır.
• m.135/1: Hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Burada konu, kişisel verilerin kaydedilmesidir.

Bir sosyal medya olayında hangi maddenin gündeme geleceği, paylaşılan içeriğin niteliğine bağlıdır. Bir fotoğraf veya görüntü kaydı m.134 çerçevesinde, bir yazışmanın içeriği m.132/3 çerçevesinde, aleni olmayan bir konuşmanın kaydı m.133/3 çerçevesinde değerlendirilebilir. Aynı olayda birden fazla maddenin gündeme gelip gelmeyeceği, yani suçların birlikte nasıl değerlendirileceği, bu yazının kapsamı dışındadır ve doğrulanmış bir kaynağa dayanmadan genel bir kural olarak sunulamaz.

Nitelikli haller

Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlarda nitelikli hâller m.137’de sayılır. Bu maddede, suçun kamu görevlisi tarafından görevin verdiği yetki kötüye kullanılarak veya belli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi hâlleri yer alır. Madde metni için Adalet Bakanlığı’nın yayımladığı Türk Ceza Kanunu metni incelenebilir. Artırım oranını burada yazmıyoruz, çünkü bunun güncel madde metninden ayrıca doğrulanması gerekir.

Şikâyet ve uzlaştırma

Özel hayatın gizliliğini ihlal suçları bakımından en çok sorulan konulardan biri, soruşturmanın kendiliğinden mi yoksa şikâyet üzerine mi başladığıdır. Adalet Bakanlığı’nın uzlaştırma kapsamına giren suç listesinde "özel hayatın gizliliğini ihlal" için hem 134/1 hem de 134/2 satırları yer alır ve "şikâyete tabi mi?" sütununda "Evet" yazar. Bu bilgiye Bakanlığın güncel uzlaştırma kapsamına giren suç listesinden ulaşılabilir. Listenin daha eski bir sürümü de Bakanlığın internet sitesinde yayımlanmıştır.

Bu listeye göre suçların şikâyete bağlı olduğu anlaşılmaktadır. Ancak şu noktaları ayrıca belirtmek gerekir:

• Şikâyet süresi bu yazıda verilmemiştir. Sürenin hesabı ve başlangıcı dosyaya göre değerlendirilmesi gereken bir konudur, bu nedenle gecikmeden bir avukata danışmak önemlidir.
• Uzlaştırma kapsamının kesin sınırı, listedeki satırın hangi bölümde yer aldığına ve uygulamadaki ayrıntılara bağlı olabilir. Bu yüzden uzlaştırmanın her olayda uygulanacağı şeklinde kesin bir cümle kurmuyoruz.

Şikâyetin yapılması, yani mağdurun bu yola başvurma iradesini ortaya koyması, soruşturmanın başlaması bakımından önem taşır. Başvurunun nasıl yapılacağı, hangi delillerin sunulacağı ve sürecin nasıl ilerleyeceği konusunda bir avukattan destek almak, yanlış veya eksik başvuru riskini azaltır.

İnternetteki içeriğin kaldırılması: 5651 sayılı Kanun m.9/A

Ceza yargılaması, özel hayata ilişkin görüntünün internette yayında kalması sorununu tek başına hızlı biçimde çözmeyebilir. Bu nedenle 5651 sayılı Kanun’da içeriğe erişimin engellenmesine yönelik ayrı bir yol bulunur. 5651 sayılı Kanun’un mevzuat.gov.tr sayfasında yer alan m.9/A, özel hayatın gizliliği nedeniyle içeriğe erişimin engellenmesini düzenler. Bu madde 6/2/2014 tarihli 6518 sayılı Kanun’un 94. maddesiyle eklenmiştir.

Madde metnine göre süreç şöyle işler:

1. İnternet ortamındaki yayın içeriği nedeniyle özel hayatının gizliliğinin ihlal edildiğini iddia eden kişiler, Başkanlığa doğrudan başvurarak içeriğe erişimin engellenmesini isteyebilir.
2. Erişimin engellenmesini talep eden kişi, talebini bildirdiği saatten itibaren 24 saat içinde, talebi sulh ceza hâkiminin kararına sunar.
3. Hâkim en geç 48 saat içinde kararını verir. Aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar.

Bu süreler çok kısadır. Bu nedenle başvuruyu yapan kişinin her aşamayı zamanında yerine getirmesi gerekir. Erişim engeli uygulamasının genel çerçevesi için İnternet Erişim Yasağı Nedir? 5651 Kapsamında Erişim Engeli yazımıza bakabilirsiniz.

5651 sayılı Kanun m.9 hakkında dikkat edilecek nokta

Aynı kanunun 9. maddesi, kişilik haklarının ihlali nedeniyle içeriğin çıkarılması ve erişimin engellenmesini düzenliyordu. Mevzuat sayfasında bu madde için Anayasa Mahkemesi’nin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edildiği notu yer almaktadır. Kararın özetine göre Mahkeme, m.9 uygulamasını belirlilik ve öngörülebilirlik yönünden Anayasa’ya aykırı bulmuştur. İptalin yürürlük tarihi ve sonrasında yapılan yasal düzenleme bu çalışmada doğrulanamamıştır. Bu nedenle m.9’dan yürürlükte olan bir yol olarak söz etmiyoruz, yalnızca Anayasa Mahkemesi’nin bu hükmü iptal ettiğini belirtiyoruz.

m.9/A’nın bugünkü durumu, yani Başkanlığın hangi kurum olduğu ve maddede sonradan yapılan değişiklikler de güncel mevzuattan ayrıca kontrol edilmelidir. İçerik kaldırma başvurusu yapmayı düşünen kişi, başvurudan önce güncel hükmü doğrulamalıdır.

Anayasal çerçeve: özel hayata saygı hakkı

Özel hayatın gizliliği yalnızca ceza kanununun konusu değildir. Anayasa’nın 20. maddesi de özel hayatın gizliliği hakkını güvence altına alır. Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru kararları, bu hakkın kapsamını farklı olaylar üzerinden ortaya koyar. Bu kararlar suçun unsurlarını doğrudan tanımlamaz, ancak özel hayatın korunmasının anayasal arka planını anlamaya yardımcı olur. Aşağıdaki kararlar bu nedenle yalnızca bağlam olarak aktarılmaktadır.

• Aylin Nazlıaka (2) kararı (B. No: 2018/24439): Anayasa Mahkemesi 1. Bölüm, 15/6/2021 tarihli kararında, belediye genel kurul tutanağındaki kişisel verilerin sosyal medya hesabında paylaşılması nedeniyle özel hayata saygı hakkı kapsamında kişisel verilerin korunmasını isteme hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Karara ilişkin basın duyurusu Anayasa Mahkemesi’nin sitesinde yer almaktadır.
• Serap Tortuk kararı (B. No: 2013/9660): Anayasa Mahkemesi 1. Bölüm, 21/1/2015 tarihli kararında, sosyal medyada yayınlanan özel yaşam görüntüleri nedeniyle verilen memuriyetten çıkarma cezasını özel hayatın gizliliği hakkının ihlali olarak değerlendirdi. Bu karar ceza hukuku değil, disiplin hukuku bağlamındadır. Karara ilişkin basın duyurusuna ulaşılabilir.
• G.G. kararı (B. No: 2014/16701): Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 13/10/2016 tarihli kararında Anayasa m.20 kapsamında özel hayatın gizliliği hakkının ihlal edildiğini tespit etti. Basın duyurusu Anayasa Mahkemesi’nin sitesinde bulunmaktadır.

Kamuya mal olmuş kişiler ve balkon görüntüleri kararı

Bir başka örnek, tanınmış bir sanatçının balkondaki görüntülerinin yayımlanmasına ilişkin karardır. Anayasa Mahkemesi’nin 14.11.2017 tarihli basın duyurusuna konu olan bu başvuruda (BB 33/17) Mahkeme ihlal bulmamıştır. Gerekçede, görüntünün konuta girilmeden, kamuya açık sokaktan çekilmiş olması ve sanatçının özel yaşamına sağlanan korumanın sıradan bir kişiye göre daha az olması vurgulanmıştır. Aynı karar, kamuya mal olmuş olmanın kişinin özel yaşamını koruma alanının dışına çıkarmadığını da belirtmektedir. Karara ilişkin basın duyurusu incelenebilir.

Bu kararın bir ceza davasına değil, tazminata ilişkin hukuk davasına dayandığını ayrıca belirtmek gerekir. Bu nedenle karar, m.134 kapsamında bir ceza yargılamasında nasıl sonuç doğacağına dair doğrudan bir ölçü sunmaz. Yalnızca özel hayata saygı hakkının kapsamı konusunda bir fikir verir: kamuya açık bir yerden çekilmiş görüntü ile gizli alanın ihlali aynı şey değildir ve tanınmış kişiler için de korumanın tamamen ortadan kalktığı söylenemez.

Olayla karşılaşan kişi ne yapabilir?

Bu bölüm kişiye özel hukuki görüş değildir. Yalnızca özel hayata ilişkin içeriğin internette yayımlandığı durumlarda düşünülmesi gereken genel başlıkları sıralar.

• İçeriği belgelemek: İçeriğin bulunduğu adres, yayım tarihi ve görünümü gibi bilgilerin kaydedilmesi, sonraki başvurularda olayın anlatılmasını kolaylaştırır.
• Hangi yolun uygun olduğunu belirlemek: Ceza yoluyla şikâyet, 5651 sayılı Kanun m.9/A çerçevesinde içeriğe erişimin engellenmesi talebi ve kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamındaki başvurular birbirinden farklı yollardır. Bu yolların hangisinin veya hangilerinin kullanılacağı olaya göre belirlenir.
• Süreleri kaçırmamak: m.9/A’daki 24 ve 48 saatlik süreler çok kısadır. Şikâyet süresi ise bu yazıda verilmemiştir, ancak süreye bağlı bir hak kaybı olabileceği için erken davranmak önemlidir.
• Hukuki destek almak: Paylaşımın özel hayata ilişkin olup olmadığı, hukuka aykırılığın bulunup bulunmadığı ve doğru başvuru yolu, her olayda ayrı değerlendirme gerektirir.

Bir paylaşım nedeniyle hakkında şikâyet yapılan veya soruşturma yürütülen kişiler için de benzer bir değerlendirme geçerlidir. Paylaşılan içeriğin niteliği, rızanın bulunup bulunmadığı, paylaşımın kapsamı ve hangi suç tipinin gündeme geldiği, savunmanın temelini oluşturur. Bu nedenle soruşturma aşamasında ifade vermeden önce hukuki destek almak yararlı olur.

Sonuç

Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu, TCK m.134’te iki biçimde düzenlenmiştir. Birinci fıkradaki temel ihlal bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası öngörür ve gizliliğin görüntü veya ses kaydı yoluyla ihlali hâlinde ceza bir kat artırılır. İkinci fıkradaki görüntü veya ses ifşası ise iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasıyla karşılanır. İzinsiz fotoğraf paylaşma, kanunda ayrı bir suç adı olarak geçmez. Bu fiil, görüntünün özel hayata ilişkin olması ve ifşanın hukuka aykırı olması koşuluyla m.134/2 kapsamında gündeme gelebilir.

Suçlar Adalet Bakanlığı’nın listesine göre şikâyete bağlıdır. İnternet ortamındaki içerikler için ise 5651 sayılı Kanun m.9/A, 24 saat ve 48 saatlik kısa sürelerle işleyen ayrı bir erişim engeli yolu öngörür. Kanun metinleri değişebileceği için, işlem yapmadan önce ilgili hükümlerin güncel hâlini resmî kaynaktan kontrol etmek ve somut olay için bir avukata danışmak doğru olacaktır.