Skip to content

Vasilik Belgesi Nasıl Alınır? Başvuru ve Belgeler

“Vasilik belgesi” adıyla düzenlenmiş ayrı bir idari belge yoktur. Gündelik dilde bu ifadeyle kastedilen, vesayet makamının verdiği vasi atama kararı ve bu kararın kesinleşmesidir. Bu belgeyi almak için, vesayet altına alınacak kişinin yerleşim yerindeki vesayet makamına, yani genellikle sulh hukuk mahkemesine başvurulur. Mahkeme gerekli incelemeyi yapar, vasiyi atar ve karar kesinleştikten sonra vasi göreve başlar.

Aşağıda önce terimin hukuki karşılığını, ardından hangi hâllerde vesayet gerektiğini, başvurunun nereye yapılacağını, vasinin nasıl belirlendiğini ve atama sonrasında neler olduğunu bulacaksınız. Belge listesi ve bazı süreler konusunda resmî kaynaklardan doğrulanamayan noktalar açıkça belirtilmiştir.

“Vasilik belgesi” hukuken ne anlama gelir?

Türk Medeni Kanunu’nda “vasilik belgesi” diye tanımlanmış bir belge bulunmaz. Kanun, vesayet makamının vasi atamasını ve atama kararının kesinleşmesini düzenler. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 425’e göre atama kararı kesinleşince vesayet makamı, vasinin göreve başlaması için gerekli işlemleri yapar. Yani vasi olarak işlem yapabilmenin dayanağı, mahkemenin atama kararıdır.

Bu nedenle bir banka, tapu müdürlüğü, kurum veya hastane sizden “vasilik belgesi” istediğinde, çoğu zaman vasi atama kararını ve kararın kesinleşmiş olduğunu gösteren belgeyi kastediyordur. Hangi belgenin, hangi şekilde ve ne zaman verileceği konusunda mahkeme kalemine ve işlemi yapacak kuruma danışmanız yerinde olur. Bu yazıda terim, “vasi atama kararı” anlamında kullanılmaktadır.

Vasilik süreci hangi durumlarda başlar?

Vasi atanması için önce kişinin vesayet altına alınmasını gerektiren bir hâl bulunmalıdır. Medeni Kanun’daki başlıca hâller şunlardır:

  • Küçüklük (m. 404): Velâyet altında bulunmayan her küçük vesayet altına alınır. Örneğin ana babanın velayeti kaldırılmışsa veya ana baba bulunmuyorsa bu durum gündeme gelir.
  • Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı (m. 405): Bu sebeple işlerini göremeyen, korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır.
  • Özgürlüğü bağlayıcı ceza: Medeni Kanun’un 2024 yılında değiştirilen hükmüne göre, kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin kişi, isteği üzerine kısıtlanır veya kendisine kayyım atanır.

Bu hükümlerin metnine mevzuat.gov.tr’deki Medeni Kanun metninden ulaşabilirsiniz. Hangi hâlin sizin durumunuza uyduğu, somut olaya göre değerlendirilmesi gereken bir sorudur.

Velayet ile vesayet sık karıştırılır. Çocuğun ana babası sağsa ve velayet kaldırılmamışsa çocuk velayet altındadır, vesayet gündeme gelmez. Velayet konusunda ayrıntılı bilgi için velayet davası nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

Başvuru kime ve nereye yapılır?

Görevli mahkeme

Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir. Bu ayrım, Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzük m. 8’de yer alır. Aile hukukundan doğan vesayet işlerinde ise 4787 sayılı Kanun m. 7 uygulanır. Dolayısıyla bazı vesayet işlerinde aile mahkemesi de görevli olabilir. Dosyanızın hangi mahkemeye gideceğini, adliyedeki ilgili kalemden öğrenmek en sağlıklı yoldur.

Yetkili mahkeme

Medeni Kanun m. 411’e göre vesayet işlerinde yetki, küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki vesayet dairelerine aittir. Başvuranın, yani vasi olmak isteyen kişinin yaşadığı yer belirleyici değildir. Önemli olan, vesayet altına alınacak kişinin yerleşim yeridir.

Yerleşim yeri değişirse yetki de değişir. Medeni Kanun m. 412’ye göre bu durumda yetki yeni yerleşim yerindeki vesayet dairelerine geçer. Bunu bilmek, kişinin bakım nedeniyle başka bir şehre taşındığı hâllerde önem taşır.

İstanbul’da hangi adliye?

İstanbul’da başvuru, vesayet altına alınacak kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine (ilgili vesayet işinin aile mahkemesine ait olduğu hâllerde aile mahkemesine) yapılır. Hangi ilçenin hangi adliyeye bağlı olduğu bu yazıda doğrulanmamıştır. Başvurudan önce kişinin yerleşim yerini ve buna karşılık gelen adliyeyi mahkeme kaleminden veya bir avukattan teyit etmeniz gerekir.

Başvuru nasıl yapılır ve nasıl kaydedilir?

Tüzük m. 10’a göre vasi atanması için mahkemeye yapılan başvuru ve bildirimler mahkemenin esas defterine kaydedilir. Başvurana isteği hâlinde, kayıt numarasını da içeren bir belge verilir. Bu hüküm Tüzüğün mevzuat.gov.tr sayfasında yer almaktadır. Başvurunuzun alındığına dair kayıt numaralı belgeyi talep etmeniz, dosyanızı takip etmeniz açısından yararlıdır.

Tüzük m. 12’ye göre vesayet makamı, başvuru veya bildirim üzerine vasi atamasını yapar ve kararın tarihi ile numarası esas defterine işlenir. Bu nedenle sürecin sonunda elinizde bulunacak asıl belge, mahkemenin tarih ve numarası belli atama kararıdır.

Başvuruyu yalnızca ilgili kişiler mi yapar?

Hayır. Medeni Kanun’un ilgili hükmü (kaynakta m. 407 olarak görünmektedir ve 2024’te değiştirilmiştir) uyarınca nüfus memurları, idari makamlar, noterler ve mahkemeler, vesayeti gerektiren bir hâli öğrendiklerinde bunu yetkili vesayet makamına hemen bildirmek zorundadır. Yani süreç, bir yakının başvurusuyla başlayabileceği gibi resmî bir bildirimle de başlayabilir. Bu yükümlülüğün tam kapsamı için güncel kanun metnini kontrol etmeniz önerilir.

Başvuru için hangi belgeler gerekir?

Bu konuda dürüst olmak gerekir: dilekçeye eklenecek belgelerin resmî ve kapsamlı bir listesi, bu yazının dayandığı kaynaklarda doğrulanamamıştır. Uygulamada mahkemeler farklı belgeler isteyebilir, bazı belgeleri kendileri de temin edebilir. Aşağıdaki liste kesin bir liste değildir; hazırlık yaparken mahkeme kalemiyle teyit etmeniz gereken başlıkları gösterir:

  • Başvuranın ve vesayet altına alınacak kişinin kimlik bilgileri ile nüfus kayıt örneği,
  • Vesayet altına alınacak kişinin yerleşim yerini gösteren belge,
  • Kişinin durumunu açıklayan ve varsa kanıtlayan belgeler (örneğin sağlık kayıtları),
  • Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı iddiasında sağlık raporuna ilişkin belgeler,
  • Önerilen vasinin kimlik ve iletişim bilgileri,
  • Varsa kişinin malvarlığına ilişkin bilgiler (taşınmaz, banka hesabı gibi).

Sağlık raporu konusunda şunu da belirtmek gerekir: bazı hâllerde, özellikle akıl hastalığı veya akıl zayıflığı gibi sebeplerde, mahkemenin resmî sağlık kurulu raporu alındıktan sonra karar vermesinin gerektiği anlamında bir ifadeye rastlanmıştır. Ancak bu hükmün madde numarası ve tam metni doğrulanmadığı için kesin bir kural olarak sunulmamaktadır. Uygulamada nasıl ilerlendiğini mahkemeden veya avukattan öğrenmeniz gerekir.

Harç ve masraf tutarlarına gelince, güvenilir bir resmî kaynakta güncel tutarlara ulaşılamadığı için bu yazıda herhangi bir rakam verilmemiştir. Güncel harç ve gider avansı bilgisini mahkeme kaleminden öğrenebilirsiniz.

Vasiyi kim belirler, kim vasi olabilir?

Vasiyi, aileden birinin tek başına belirlemesi söz konusu değildir; atamayı vesayet makamı yapar. Medeni Kanun bu konuda bazı ölçütler getirmiştir:

  • Eş ve yakın hısımlar (m. 414): Haklı sebepler engel olmadıkça vesayet makamı, vesayet altına alınacak kişinin öncelikle eşini veya yakın hısımlarından birini, vasilik koşullarına sahip olmaları kaydıyla atar. Atamada yerleşim yerlerinin yakınlığı ve kişisel ilişkiler göz önünde tutulur.
  • Gösterilen kişi (m. 415): Haklı sebepler engel olmadıkça, vesayet altına alınacak kişinin veya ana babasının gösterdiği kimse atanır.
  • Atamanın kabulü zorunluluğu (m. 416): Vesayet altına alınan kimsenin yerleşim yerinde oturanlardan vasiliğe atananlar, bu görevi kabul etmekle yükümlüdür. Bunun istisnaları m. 417’de sayılmıştır.

Vasiliği kabul etmeyebilecekler

Medeni Kanun m. 417’ye göre aşağıdaki kişiler vasiliği kabul etmeyebilir:

  • 60 yaşını doldurmuş olanlar,
  • Bedensel engelleri veya sürekli hastalıkları sebebiyle görevi güçlükle yapabilecek olanlar,
  • Dörtten çok çocuğun velisi olanlar,
  • Üzerinde vasilik görevi bulunanlar,
  • Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ile hâkimlik ve savcılık mesleği mensupları.

Vasi olamayacak kişiler

Medeni Kanun m. 418 vasi olamayacak kişileri düzenler. Bunlar arasında kısıtlılar, kamu hizmetinden yasaklılar veya haysiyetsiz hayat sürenler, menfaati vasi atanacak kişinin menfaatiyle önemli ölçüde çatışanlar veya onunla aralarında düşmanlık bulunanlar ile ilgili vesayet daireleri hâkimleri yer alır. Bu sayım özet niteliğindedir; maddenin tam metnini mevzuat.gov.tr’de okumanızı öneririz.

Ailede çıkar çatışması olan bir yakının önerildiği durumlarda bu hüküm ayrıca önem kazanır. Örneğin miras veya malvarlığı konusunda vesayet altına alınacak kişiyle ihtilafı bulunan birinin atanması, m. 418 kapsamında tartışma konusu olabilir.

Mahkeme süreci nasıl işler?

Mahkeme süreci nasıl işler?

Medeni Kanun m. 419’a göre vesayet makamı, gecikmeksizin vasi atamakla yükümlüdür. Yine de dosyanın tamamlanması, incelemenin yapılması ve gerekirse raporların alınması zaman alabilir. Bu yazıda ortalama bir süre belirtilmemiştir, çünkü doğrulanmış bir veri bulunmamaktadır.

Vasi atanmadan önce geçici önlemler

Medeni Kanun m. 420’ye göre vesayet işleri zorunlu kılarsa vesayet makamı, vasi atanmadan önce de kendiliğinden gerekli önlemleri alır. Örneğin kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırıp ona temsilci atayabilir. Bu karar ilan olunur. Yani kısıtlama süreci tamamlanmadan da, kişinin korunması için acil tedbirler mümkündür.

Karar, tebliğ ve ilan

Medeni Kanun m. 421’e göre atama kararı vasiye hemen tebliğ olunur. Kısıtlamaya ve vasi atanmasına ilişkin karar, kısıtlının yerleşim yerinde ve nüfusa kayıtlı olduğu yerde ilan olunur. İlanın amacı, üçüncü kişilerin kişinin fiil ehliyeti ve vasisi hakkında bilgilendirilmesidir.

Denetim makamı da vereceği kararı, vasiliğe atanmış kişiye ve vesayet makamına bildirir (m. 424). Vasi görevden alınırsa vesayet makamı hemen yeni bir vasi atar.

Kesinleşme ve göreve başlama

Atama kararı kesinleşince vesayet makamı, vasinin göreve başlaması için gerekli işlemleri yapar (m. 425). Vasiye karşı itiraz veya kaçınma hâlinde de bir geçiş kuralı vardır: m. 423’e göre vasiliğe atanan kişi, kaçınmış veya atanmasına itiraz edilmiş olsa bile, yerine başkası atanıncaya kadar vasiye ait görevleri yürütmekle yükümlüdür. İtiraz ve kesinleşme sürelerini bu yazı vermemektedir; çünkü bu süreler araştırmada doğrulanamamıştır. Kendi dosyanızdaki süreleri, tebliğ edilen karardan ve mahkeme kaleminden mutlaka kontrol edin. Süre kaçırmanın sonuçları ağır olabilir.

Vasi atandıktan sonra neler yapılır?

Karar kesinleşince iş bitmiş sayılmaz. Vasilik bir görevdir ve bazı yükümlülükler getirir.

  • Mal varlığı defteri: Medeni Kanun m. 438’e göre vasiliğe atanma kararının kesinleşmesi üzerine, vasi ile vesayet makamının görevlendireceği kişi tarafından, vakit geçirilmeksizin yönetilecek malvarlığının defteri tutulur.
  • Tüzük hükümleri: Tüzükte de vasinin ilk iş olarak vesayet altındaki kişinin mallarının defterini düzenleyip sulh mahkemesine vermesine ilişkin bir hüküm bulunmaktadır. Ancak bu hükmün eski bir Tüzük sürümünden gelmiş olması muhtemeldir ve ilgili süre güncel Tüzükte doğrulanmamıştır. Bu nedenle süreyi burada belirtmiyoruz; güncel süreyi mahkemeden teyit edin.

Vasi olarak banka, tapu veya sosyal güvenlik işlemleri yapacaksanız, işlemin türüne göre mahkemeden ek izin gerekip gerekmediğini de ayrıca araştırmanız gerekir. Bu konudaki kurallar kanunun vesayet bölümünde ayrıca düzenlenmiştir ve her işlem için aynı koşullar geçerli olmayabilir.

Korunmaya muhtaç çocuklar ve velayetin kaldırılması

Bazı hâllerde vasi atama süreci doğrudan mahkemeye yapılan bir başvuruyla değil, başka bir kararın sonucu olarak başlar. Tüzüğün ilgili maddelerine göre:

  • Korunmaya muhtaç çocuk (m. 13): Çocuk için korunma kararı alınmışsa ve çocuk velayet altında değilse vesayet makamı, çocuğun verildiği kimseyi, ailesinde uygun gördüğü kimseyi, vasilik koşullarını taşıyorsa kurum müdürünü veya başka bir kişiyi vasi olarak atar.
  • Velayetin kaldırılması (m. 9): Velayetin kaldırılması çocuğun vesayet altına alınmasını gerektiriyorsa hâkim, hükmün kesinleşmesinden sonra vasi atanması için durumu çocuğun yerleşim yerindeki vesayet makamına bildirir.

Boşanma davası sırasında veya sonrasında velayetin düzenlenmesi ise ayrı bir konudur. Bu konuda velayet davası ve boşanma davasında avukatın rolü yazılarımız yol gösterici olabilir.

Online başvuru ve sorgulama mümkün mü?

e-Devlet veya UYAP üzerinden vasi atama başvurusu yapılıp yapılamayacağı ya da “vasilik belgesi” sorgulanıp sorgulanamayacağı bu araştırmada doğrulanamamıştır. Bu nedenle bu konuda bir iddia ileri sürmüyoruz. Başvuru yöntemini mahkeme kaleminden veya bir avukattan öğrenmeniz doğru olur.

Başvuru öncesi pratik kontrol listesi

  1. Vesayeti gerektiren hâlin hangisi olduğunu belirleyin (küçüklük, akıl hastalığı veya akıl zayıflığı, özgürlüğü bağlayıcı ceza ve benzeri).
  2. Vesayet altına alınacak kişinin güncel yerleşim yerini ve buna bağlı adliyeyi netleştirin.
  3. Mahkeme kaleminden güncel belge listesini, harç ve gider bilgisini isteyin.
  4. Vasi olarak önerilecek kişinin Medeni Kanun m. 414-418 çerçevesinde engelinin bulunmadığını gözden geçirin.
  5. Başvurunuzun esas defterine kaydedildiğine dair, kayıt numarası içeren belgeyi talep edin (Tüzük m. 10).
  6. Kararın tebliğ tarihini not edin ve itiraz veya kesinleşme sürelerini kontrol edin.
  7. Karar kesinleşince mal varlığı defteri ve diğer yükümlülükler için mahkemeden bilgi alın.

Sonuç

“Vasilik belgesi nasıl alınır” sorusunun kısa yanıtı şudur: vesayet altına alınacak kişinin yerleşim yerindeki yetkili vesayet makamına başvurulur, mahkeme vasi atar ve karar kesinleştikten sonra vasi göreve başlar. Elinizdeki belge, mahkemenin vasi atama kararıdır. Süreç; kimin vasi olacağı, kişinin durumunun ispatı ve süreler bakımından dosyaya özgü ayrıntılar içerir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır ve kişiye özel hukuki görüş niteliği taşımaz. Kendi durumunuz için bir avukata danışmanız, hak kaybı yaşamamanız açısından önemlidir.

Davanız için ilk adımı atın

Dosyanıza özel bir ön değerlendirme için Çınar Hukuk Bürosu ile iletişime geçin.