Eşin Yasal Miras Payı Ne Kadardır?

Eşin yasal miras payı ne kadardır?

Sağ kalan eşin yasal miras payı, mirasbırakanın hangi yakınlarıyla birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Eş altsoy (çocuklar, torunlar) ile birlikte mirasçıysa mirasın dörtte biri, ana ve baba zümresiyle birlikte ise yarısı, büyük ana ve büyük baba zümresiyle birlikte ise dörtte üçü eşe kalır. Bu zümrelerden hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşindir.

Bu oranlar, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 499. maddesinde “Sağ kalan eş” başlığı altında düzenlenmiştir. Madde metninin güncel hâli için mevzuat.gov.tr sayfasındaki metne bakılmalıdır.

Eşin payı neden değişir? Zümre sistemi

Eş, kan hısımlarıyla birlikte mirasçı olur ve payı onlarla paylaşır. Kan hısımları zümrelere ayrılır. Önceki zümreden mirasçı varsa sonraki zümre mirasçı olamaz. Eşin oranı ise birlikte bulunduğu en yakın zümreye göre belirlenir.

1. zümre: altsoy

Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları altsoyudur (TMK m. 495). Çocuklar eşit paylı mirasçıdır. Mirasbırakandan önce ölen çocuğun yerini, halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır. Eş bu zümreyle birlikte mirasçıysa payı dörtte birdir.

2. zümre: ana ve baba

Altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır; bunlar eşit paylıdır. Önce ölen ana veya babanın yerini halefiyetle onun altsoyu alır. Bir tarafta hiç mirasçı yoksa miras diğer taraftaki mirasçılara kalır. Eş bu zümreyle birlikte mirasçıysa payı yarıdır. Ana veya babanın yerine geçen altsoyun kimleri kapsadığı konusu için kardeşten kardeşe miras yazımız yol gösterebilir.

3. zümre: büyük ana ve büyük babalar

Üçüncü zümre büyük ana ve büyük babalardır (TMK m. 497). Eş bu zümreyle birlikte mirasçıysa payı dörtte üçtür. Mirasbırakanın bu üç zümreden de mirasçısı yoksa mirasın tamamı sağ kalan eşe geçer.

Rakamlarla basit örnekler

Aşağıdaki örnekler yalnızca kanundaki oranların aritmetik uygulamasıdır. Her olayda mal rejimi, vasiyet, miras bırakanın borçları ve mirasın reddi gibi etkenler sonucu değiştirebilir.

• Eş ve iki çocuk: Eş mirasın 1/4’ünü alır. Kalan 3/4, çocuklara eşit bölünür; her çocuğa 3/8 düşer.
• Eş, ana ve baba (çocuk yok): Eş mirasın 1/2’sini alır. Kalan 1/2, ana ve babaya eşit bölünür; her birine 1/4 düşer.
• Eş ve yalnızca büyük ana veya büyük baba tarafı: Eş mirasın 3/4’ünü alır, kalan 1/4 üçüncü zümreye kalır.
• Eş dışında hiçbir yakın yok: Mirasın tamamı eşindir.

Mirasın genel işleyişini ve paylaşım adımlarını görmek için miras nasıl paylaşılır yazımıza, eşin ölümü hâlindeki uygulamaya odaklanan anlatım için eş ölümünde miras paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.

Eş vasiyetle mirastan tamamen dışlanabilir mi?

Genel olarak hayır. TMK m. 505’e göre mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, ölüme bağlı tasarrufunu yalnızca saklı paylar dışında kalan kısımda yapabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasın tamamı üzerinde tasarruf edebilir. Maddenin birinci fıkrası 5650 sayılı Kanunla değiştirilmiştir; güncel metin için mevzuat.gov.tr kontrol edilmelidir.

Saklı pay, yasal miras payına oranla belirlenir (TMK m. 506). Eş bakımından kural şöyledir: Eş, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçıysa saklı payı yasal miras payının tamamıdır. Diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçüdür (TMK m. 506).

Bu iki maddenin birleşiminden şu pratik sonuç çıkarılabilir (yorum niteliğindedir): Eş çocuklarla birlikte mirasçıysa yasal payı 1/4’tür. Saklı payı da bu payın tamamı olduğundan, vasiyetle bu 1/4’ün altına çekilmesi mümkün olmaz. Saklı pay sahipleri hakkında daha geniş bilgi için saklı paylı mirasçılar yazımıza, vasiyetin şekil ve türleri için vasiyetname hazırlama yazımıza göz atabilirsiniz.

Yasal payın dışında eşin başka hakları var mı?

Konut ve ev eşyası üzerindeki talep hakkı

TMK m. 652’ye göre terekede ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadığı konut varsa, sağ kalan eş miras hakkına mahsuben bunlar üzerinde mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir. Haklı sebeplerin varlığında, sağ kalan eşin veya diğer yasal mirasçılardan birinin istemiyle mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınabilir. Mirasbırakanın meslek veya sanatını altsoyundan biri sürdürecekse, bunun için gerekli bölümlerde eş bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin hükümler saklıdır. Maddenin ayrıntıları için mevzuat.gov.tr’deki TMK metni esas alınmalıdır.

Mal rejimi tasfiyesi miras payından ayrıdır

Eşler arasındaki mal rejimi, eşin ölümü hâlinde de önem taşır. Yasal mal rejiminin ya da eşlerin seçtiği rejimin tasfiyesi, miras payından ayrı olarak ve mirasın bölüşülmesinden önce yapılır. Yani eşin, mal rejimi nedeniyle elde ettiği hak ile mirasçı sıfatıyla aldığı pay birbirine karıştırılmamalıdır. Mal rejimi sözleşmesiyle farklı bir paylaşma oranı belirlenmiş olsa da bu tür anlaşmalar altsoyun saklı paylarını zedeleyemez. Somut olayda hangi rejimin geçerli olduğu ve hesabın nasıl yapılacağı, belgelere bakılarak ayrıca değerlendirilmelidir.

Evliliğin butlanı hâlinde

TMK m. 159’a göre evlenmenin butlanı davası açıldıktan sonra mirasçılar davayı sürdürebilir. Dava sonucunda evlenme sırasında iyiniyetli olmadığı anlaşılan sağ kalan eş yasal mirasçı olamaz. Daha önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla kendisine sağlanan hakları da kaybeder. Bu, eşin mirasçılığının evliliğin geçerliliğine bağlı olduğunu gösteren istisnai bir durumdur.

Eşin payı hesaplanırken dikkat edilecek noktalar

• Mirasçı sıfatının belgelenmesi: Eşin ve diğer mirasçıların payları veraset belgesinde gösterilir. Belge sürecini noterden veraset ilamı için gerekli belgeler yazımızda bulabilirsiniz.
• Mirasın reddi: Çocukların veya diğer mirasçıların mirası reddetmesi, payların yeniden dağılmasına yol açabilir. Süre ve usul için reddi miras şartları yazısı incelenebilir.
• Güncel mevzuat: Oranlar mevzuat.gov.tr güncel metnine göre kontrol edilmelidir. Aynı madde metni Anayasa Mahkemesi’nin bir başvuru kararında da alıntılanmıştır; ancak karar yalnızca metnin görülebildiği bir kaynak olarak anılmaktadır.
• Uyuşmazlık hâlinde: Paylaşımda anlaşma sağlanamazsa mahkeme yolu gündeme gelir. Bu başlıkta miras davası sayfamız genel bir çerçeve sunar.

Sonuç

Eşin yasal miras payı sabit bir oran değildir. Eş, altsoy ile birlikte 1/4, ana-baba zümresi ile 1/2, büyük ana-baba zümresi ile 3/4 pay alır; başka mirasçı yoksa mirasın tamamını alır. Saklı pay kuralları nedeniyle eş, vasiyetle yasal payının belirli bir kısmının altına itilemez. Konut ve ev eşyası talebi ile mal rejimi tasfiyesi gibi ek haklar ise paydan ayrı değerlendirilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyanın belgeleri üzerinden hukuki değerlendirme yapılması gerekir.