Vasiyetname Nasıl Hazırlanır? Geçerlilik Şartları ve Türleri

Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra hüküm doğurmasını istediği son iradesini hukuka uygun biçimde açıkladığı tek taraflı bir ölüme bağlı tasarruftur. Türk Medeni Kanunu (TMK) üç geçerli vasiyetname türü öngörür: el yazılı vasiyetname, resmi vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olması, ayrıca kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulması gerekir. Bu yazıda vasiyetnamenin nasıl hazırlandığını, geçerlilik şartlarını, türlerini ve hangi hallerde iptal edilebileceğini bilgilendirici biçimde ele alıyoruz.

Vasiyetname Nedir ve Kim Yapabilir?

Vasiyetname, mirasçı atama, belirli mal bırakma (muayyen mal vasiyeti), vasiyeti yerine getirme görevlisi tayin etme, bir mirasçıyı mirasçılıktan çıkarma gibi tasarrufları içerebilen bir irade açıklamasıdır. Miras sözleşmesinden farkı, vasiyetnamenin tek taraflı olması ve vasiyetçinin sağlığında her zaman geri alınabilmesidir.

Vasiyet yapma ehliyeti için TMK iki temel koşul arar. Vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip olması ve on beş yaşını doldurmuş bulunması gerekir. Ayırt etme gücü, kişinin akla uygun biçimde davranma yeteneğidir; akıl hastalığı, ağır sarhoşluk veya benzer bir sebeple bu gücü bulunmayan kişinin yaptığı vasiyetname geçersiz sayılabilir. Vasiyetçinin iradesinin hile, aldatma, korkutma veya zorlama etkisinde oluşmamış olması da aranır.

El Yazılı Vasiyetname Nasıl Yazılır?

El yazılı vasiyetname, uygulamada en çok tercih edilen ve masrafsız yöntemdir. Ancak şekil şartlarına titizlikle uyulmaması, sonradan geçersizlik iddialarına yol açabilir. TMK uyarınca el yazılı vasiyetnamenin geçerli olması için üç unsur birlikte bulunmalıdır:

• Baştan sona vasiyetçinin kendi el yazısıyla yazılması: Metnin tamamı bizzat vasiyetçinin elinden çıkmalıdır. Bilgisayarda yazılıp altına imza atılan bir belge el yazılı vasiyetname olarak geçerli değildir.
• Düzenlendiği yıl, ay ve günü gösteren tarih: Tarih de el yazısıyla belirtilmelidir. Tarih, birden fazla vasiyetname bulunması halinde hangisinin sonraki tarihli ve geçerli olduğunu belirlemek açısından önemlidir.
• Vasiyetçinin imzası: Metnin sonunda vasiyetçinin imzası yer almalıdır.

El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine ya da yetkili bir memura bırakılabilir. Bu zorunlu olmamakla birlikte, belgenin kaybolmasını veya sonradan gizlenmesini önlemek bakımından güvenlidir. Belgenin güvenli bir yerde saklanmaması, ölümden sonra hiç ortaya çıkmaması riskini doğurur.

Resmi Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?

Resmi vasiyetname, resmi memur (noter, sulh hâkimi veya kanunla yetkili kılınan diğer görevli) ve iki tanığın katılımıyla düzenlenen vasiyetname türüdür. Şekil güvencesi en yüksek olan yöntem budur ve ispat kolaylığı sağlar. Genel işleyiş şöyledir:

1. Vasiyetçi arzularını resmi memura bildirir. Memur bunları yazar veya yazdırır ve okuması için vasiyetçiye verir.
2. Vasiyetçi belgeyi okuyup imzalar. Memur da belgeyi tarih koyarak imzalar.
3. Vasiyetçi, belgeyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini iki tanığın önünde beyan eder.
4. Tanıklar, bu beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve vasiyetçiyi tasarrufa ehil gördüklerini belgeye yazarak imzalar.

Vasiyetçinin belgeyi okuyamadığı veya imzalayamadığı durumlarda kanun ayrı bir usul öngörür; bu halde vasiyetnamenin içeriği memur tarafından tanıkların önünde vasiyetçiye okunur ve vasiyetçi son arzularını içerdiğini beyan eder. Resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine katılan memur ile tanıkların ve bunların bazı yakınlarının, o vasiyetname ile kendilerine kazandırma yapılamayacağı yönündeki tarafsızlık kuralları da göz önünde bulundurulmalıdır.

Sözlü Vasiyetname Hangi Durumlarda Yapılır?

Sözlü vasiyetname, yalnızca olağanüstü ve istisnai durumlar için öngörülmüş bir yöntemdir. Yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü sebeplerle diğer vasiyetname türlerine başvurma imkânı bulunmayan kişi, son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyanına uygun bir vasiyetname yazmaları ya da yazdırmaları görevini verir. Tanıklar bu beyanı vakit geçirmeden yazılı hale getirip yetkili makama iletmekle yükümlüdür. Vasiyetçi sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma imkânına kavuşursa, belli bir sürenin geçmesiyle sözlü vasiyetname hükümsüz hale gelir. Bu türün kötüye kullanıma açık olması nedeniyle mahkemeler geçerlilik şartlarını sıkı biçimde inceler.

Vasiyetname Geçerlilik Şartlarının Özeti

Bir vasiyetnamenin hukuken sonuç doğurabilmesi için özetle şu şartlar aranır:

• Vasiyetçinin ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olması,
• İradenin hata, hile, korkutma veya zorlama etkisinden uzak, özgür biçimde açıklanması,
• Seçilen türe uygun şekil şartlarına eksiksiz uyulması,
• Vasiyetname içeriğinin hukuka ve ahlaka aykırı ya da imkânsız olmaması,
• Saklı paylı mirasçıların paylarının ihlal edilmemesi.

Bu son husus çok önemlidir. Vasiyetçi, malvarlığının tamamı üzerinde sınırsız biçimde tasarruf edemez. Altsoy, eş ve belirli hallerde ana baba gibi mirasçıların kanunla korunan saklı payları bulunur. Vasiyetname bu saklı payları aşan tasarruflar içeriyorsa, hak sahibi mirasçılar tenkis davası açarak paylarını isteyebilir. Saklı pay ve mirasın paylaşımına ilişkin ayrıntılar için Miras Nasıl Paylaşılır? Mirasçılık, Saklı Pay ve Mirasın Reddi başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.

Vasiyetnamenin Açılması ve Yerine Getirilmesi

Vasiyetçinin ölümünden sonra, elinde vasiyetname bulunan kişi ya da makam bunu gecikmeksizin sulh hukuk mahkemesine teslim etmekle yükümlüdür. Mahkeme, vasiyetnameyi açar ve ilgililere okur; mirasçılara ve lehine kazandırma yapılanlara tebligat yapılır. Bu aşamada vasiyetnamenin açılıp okunması, içeriğinin geçerliliği konusunda kesin karar niteliği taşımaz. İlgililer, belirli süre içinde vasiyetnamenin iptali veya tenkisi için dava açabilir.

Vasiyetnamenin İptali ve Geri Alınması

Vasiyetçi, sağlığında vasiyetnamesini her zaman geri alabilir. Geri alma; yeni bir vasiyetname yaparak, belgeyi yok ederek ya da yeni tarihli bir tasarrufla önceki tasarrufu ortadan kaldırarak yapılabilir. Bu, vasiyetnamenin en temel özelliklerinden biridir.

Vasiyetçinin ölümünden sonra ise ilgililer, aşağıdaki hallerde vasiyetnamenin iptali davası açabilir:

• Vasiyetnamenin, vasiyetçinin tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmış olması,
• Vasiyetnamenin hata, hile, korkutma veya zorlama etkisi altında düzenlenmesi,
• İçeriğinin, bağlandığı koşulların hukuka veya ahlaka aykırı olması,
• Kanunda öngörülen şekil şartlarına uyulmaması.

İptal davası, vasiyetnameden hak elde eden kişilere karşı, iptalde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı tarafından açılır. Dava, davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve hak sahipliğini öğrendiği tarihten başlayarak belirli hak düşürücü süreler içinde açılmalıdır. Bu süreler ve iyiniyet durumu davaya göre değişkenlik gösterdiğinden, somut olayın alanında deneyimli bir avukatla değerlendirilmesi önemlidir.

Uygulamada, murisin gerçekte bağışlama amacı taşıyan işlemleri satış gibi göstererek mirasçılardan mal kaçırması durumunda muris muvazaası gündeme gelir ve buna dayalı olarak tapu iptali ve tescil davası açılabilir. Vasiyetname uyuşmazlıkları çoğu zaman bu tür işlemlerle birlikte değerlendirilir.

Vasiyetname Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Vasiyetnamenin sonradan tartışmaya yol açmaması için içeriğinin açık, anlaşılır ve belirli olması gerekir. Lehine tasarruf yapılan kişilerin ve bırakılan malların tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirtilmesi, koşullu tasarruflarda koşulların hukuka uygunluğunun gözetilmesi, saklı pay hesabının önceden yapılması olası ihtilafları azaltır. El yazılı vasiyetnamede şekil eksiklikleri, resmi vasiyetnamede ise tanıkların ehliyeti gibi ayrıntılar geçerliliği doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle vasiyetname metninin hazırlanması ve saklanması aşamasında hukuki destek almak, iradenin ölümden sonra amacına uygun biçimde gerçekleşmesini güvence altına alır.

Çınar Hukuk Bürosu, miras hukuku alanında vasiyetname düzenlenmesi, vasiyetnamenin iptali ve tenkis davaları ile mirasçılık işlemleri konularında deneyimli kadrosuyla bireysel ve kurumsal müvekkillere hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlı olup hukuki danışmanlık yerine geçmez.

Vasiyetnamenin Tenfizi Nedir ve Nasıl İstenir?

Vasiyetnamenin tenfizi, açılıp okunan bir vasiyetnamedeki kazandırmaların fiilen yerine getirilmesidir. Sulh hukuk mahkemesindeki açılma işlemi vasiyetnamenin varlığını ilgililere duyurur; içindeki malı vasiyet alacaklısına kendiliğinden geçirmez. Mirasçılar vasiyeti gönüllü olarak yerine getirmezse, lehine mal bırakılan kişi vasiyetnamenin tenfizi davası açar.

Vasiyet alacaklısı bu talebini, varsa vasiyeti yerine getirme görevlisine, yoksa yasal veya atanmış mirasçılara yöneltir (TMK m.600). Tenfiz davası için, vasiyetnamenin açılmasından sonra iptal ve tenkis davaları için tanınan sürelerin geçmesi ya da açılmış bir iptal davasının sonuçlanması beklenir; mahkeme, derdest iptal davasını tenfiz davası için bekletici mesele sayar. Dava, mirasın açıldığı yerdeki asliye hukuk mahkemesinde görülür.

Süreye dikkat edin: vasiyet alacaklısının dava hakkı, ölüme bağlı kazandırmayı öğrenmesinden itibaren on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK m.602). Tenfiz kararıyla birlikte taşınmazlarda tapuda tescil, para vasiyetlerinde ise tahsil aşamasına geçilir. Vasiyetnamede belirli bir mal değil de mirasçı atanmışsa, atanmış mirasçı tenfiz yerine mirasçılık belgesi alıp tereke üzerindeki hakkını doğrudan kullanır.

El Yazılı Vasiyetname Örneği: Metinde Neler Yer Almalı?

İnternette dolaşan vasiyetname örneği Word dosyaları ancak taslak olarak işe yarar. Bilgisayarda yazılıp imzalanan metin el yazılı vasiyetname sayılmaz; taslağı kağıda kendi el yazınızla, baştan sona aktarmanız gerekir. Aşağıdaki başlıklar, el yazılı vasiyetname örneklerinde yorum tartışmasını azaltan asgari içeriği gösterir:

• Başlık ve açık irade: “Vasiyetnamemdir” gibi bir ifade ve metnin son arzularınızı içerdiği beyanı,
• Kimliğiniz: ad, soyad, T.C. kimlik numarası ve doğum tarihi,
• Lehine kazandırma yaptığınız kişiler: ad, soyad ve sizinle ilişkisi; kurumlar için tam unvan,
• Bırakılan mallar: taşınmazlarda il, ilçe, ada ve parsel; araçlarda plaka; hesaplarda banka adı,
• Varsa vasiyeti yerine getirme görevlisi ve önceki vasiyetnamelerin geri alındığı beyanı,
• Gün, ay ve yıl olarak tarih ile imza.

Saklı payı olan mirasçılarınız varsa, kazandırmaların bu payları aşmadığını önceden hesaplayın; aşan kısım tenkis davasına açık kalır. Düzeltme ve ekleri de kendi el yazınızla yapın; mümkünse her eklemenin yanına ayrıca tarih ve imza koyun. Metni tek oturumda yazıp sayfaları numaralandırmanız ve tek nüsha hâlinde saklamanız, sonradan ekleme yapıldığı iddiasının önünü keser.

Yurt Dışında Yapılan Vasiyetname Türkiye’de Geçerli mi?

Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları ile Türkiye’de malvarlığı bulunan yabancılar bu soruyu sık sorar. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’a göre ölüme bağlı tasarrufun şekli, yapıldığı ülke hukukuna ya da ölenin millî hukukuna uygunsa geçerli sayılır (MÖHUK m.7 ve m.20). Almanya’da noter önünde yapılan bir vasiyetname, Alman şekil kurallarına uyduğu sürece Türkiye’de de şekil yönünden geçerlidir.

Şeklin geçerli olması içeriğin de geçerli olduğu anlamına gelmez. Türkiye’deki taşınmazlar bakımından mirasın esasına Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.20/1); saklı pay ve tenkis kuralları bu mallar için işler. Vasiyetnamenin Türkiye’de sonuç doğurması için apostilli ya da konsolosluk onaylı örneği, yeminli tercümesiyle birlikte sulh hukuk mahkemesine sunulur; mahkeme belgeyi açıp ilgililere tebliğ eder.

Tersi yönde, Türkiye’de düzenlenen bir vasiyetnamenin yurt dışındaki mallar için sonuç doğurması o ülkenin kabul koşullarına bağlıdır. Türkiye’de yapılan bir vasiyetname ise, TMK’daki üç türden birine ve o türün şekil şartlarına uyduğu sürece Türkiye’de geçerlidir; vasiyetçinin hangi ülkede yaşadığının önemi yoktur.

Sıkça Sorulan Sorular

Evde vasiyetname nasıl hazırlanır?

El yazılı vasiyetnameyi evde, tanık ve memur olmadan yapabilirsiniz. Metnin tamamını, gün, ay ve yıl olarak tarihi ve imzanızı kendi el yazınızla yazmanız yeter. Bilgisayar çıktısı, sesli veya görüntülü kayıt geçerli değildir. Yazdıktan sonra belgeyi notere ya da sulh hâkimine saklanmak üzere bırakabilirsiniz; bu zorunlu değildir, ancak belgenin kaybolmasını veya ölümünüzden sonra gizlenmesini önler.

Noterden vasiyetname nasıl yapılır?

Notere kimliğiniz ve iki tanıkla gidersiniz. Tanıklar okuma yazma bilen, fiil ehliyeti bulunan ve vasiyetnameden yararlanmayan kişiler olmalı; eşiniz, üstsoy ve altsoy hısımlarınız, kardeşleriniz ve bunların eşleri tanık olamaz (TMK m.536). Noter arzularınızı yazar, okumanız ve imzalamanız için verir; ardından tanıklar önünde beyanınızı alır ve belgeyi tarih koyarak imzalar. Noter ücreti ve harç, yürürlükteki Noterlik Ücret Tarifesine göre belirlenir.

El yazılı vasiyetnamede tanık gerekir mi?

Hayır. Tanık yalnızca resmi ve sözlü vasiyetnamede aranır. El yazılı vasiyetname geçerlilik şartları metnin, tarihin ve imzanın vasiyetçinin kendi el yazısıyla olmasından ibarettir. Tanık huzurunda yazmanız yasak değildir; ancak tanıklar şekil eksikliğini gidermez, yalnızca ileride ehliyet veya el yazısı tartışması çıkarsa ispat kolaylığı sağlar.

Vasiyetname iptal davası ne zaman açılır?

İptal davası, davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açılır. Her hâlde, vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçince dava hakkı düşer (TMK m.559). Hükümsüzlük, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Sözlü vasiyetname ne kadar süre geçerli kalır?

Sözlü vasiyetname geçici bir çözümdür. Vasiyetçi sonradan el yazılı veya resmi vasiyetname yapma olanağına kavuşursa, bu olanağın doğduğu tarihten itibaren bir ay geçince sözlü vasiyet kendiliğinden hükümden düşer (TMK m.541). Sözlü vasiyetname şartları arasında tanıkların beyanı gecikmeden yazıya geçirip mahkemeye teslim etmesi de vardır; tanıklar bunu ihmal ederse vasiyet ispat edilemez.