Velayet Belgesi Nereden Alınır? Nasıl Alınır?

Kısa yanıt şudur: “velayet belgesi”, incelediğimiz resmî kaynaklarda tek başına tanımlanmış bir belge türü olarak görünmüyor. Günlük dilde bu ifade çoğunlukla boşanma kararındaki velayet hükmünü, yani mahkeme kararını; bazen de nüfus kaydındaki velayet bilgisini anlatıyor. Bu yüzden velayet belgesi nereden alınır sorusunun yanıtı, hangi evrakı kastettiğinize bağlıdır. Velayet hükmünü içeren karar, kararı veren mahkemeyle ilgili dosya üzerinden; nüfus kaydı ise nüfus müdürlüğü üzerinden temin edilir. e-Devlet’te bu adla ayrı bir hizmet bulunup bulunmadığını resmî bir kaynaktan doğrulayamadık, bu nedenle bu konuda kesin bir ifade kullanmıyoruz.

Aşağıda önce kavramı netleştiriyor, ardından velayetin kanuni dayanağını, mahkeme ve nüfus kaydı yönünü, e-Devlet sorusunu ve işe yarayacak adımları anlatıyoruz. Belge ücreti, harç, süre gibi ayrıntılar resmî kaynaklarda doğrulanamadığı için bunları ilgili kurumdan teyit etmeniz gerekir.

“Velayet belgesi” ne anlama gelir?

Mevzuatta ve incelenen resmî kaynaklarda “velayet belgesi” adıyla düzenlenmiş tek bir belge bulunmuyor. Karşımıza çıkan kavramlar şunlardır:

• Boşanma ilamındaki velayet hükmü,
• Velayeti düzenleyen mahkeme kararı,
• Nüfus kayıt sisteminde tutulan velayet bilgisi.

Bir kurum sizden “velayet belgesi” istediğinde çoğu zaman kastedilen, velayetin kime ait olduğunu gösteren bir karar veya kayıttır. Ancak hangi kurumun hangi evrakı kabul ettiği kurumdan kuruma değişebilir ve bu konuda kurum bazlı resmî bir liste bulamadık. Bu yüzden ilk adım, evrakı isteyen kurumdan tam olarak hangi belgeyi talep ettiğini sormaktır. Mümkünse isteğin dayanağını da öğrenin; bu, yanlış belgeyi temin etmek için zaman kaybetmenizi önler.

Velayetin hukuki dayanağı

Velayet, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda düzenlenir. Türk Medeni Kanunu’nun 335. maddesine göre ergin olmayan çocuk ana ve babasının velayeti altındadır ve yasal sebep olmadıkça velayet ana babadan alınamaz.

Evli ana ve baba

Aynı kanunun 336. maddesine göre evlilik sürdükçe velayet ana ve baba tarafından birlikte kullanılır. Ortak hayata son verilmişse veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velayeti eşlerden birine verebilir. Boşanmada ise velayet, çocuğun kendisine bırakıldığı tarafa aittir. Madde metnine 5378 sayılı Kanunla değişik konsolide metinden ulaşabilirsiniz. Bu metin 2005 tarihlidir; maddenin sonraki değişikliklerle farklılaşıp farklılaşmadığını güncel mevzuattan kontrol etmenizi öneririz.

Evli olmayan ana ve baba

337. maddeye göre evli olmayan ana ve babada velayet anaya aittir. Ana küçük veya kısıtlıysa, ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir.

Boşanma kararı ve velayet

Hâkim boşanma veya ayrılığa karar verirken ana ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini de düzenler. Bu düzenleme Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesinde yer alır ve Anayasa Mahkemesi’nin bir bireysel başvuru kararında da aktarılmıştır. Yani günlük dilde “velayet belgesi” denen evrakın asıl dayanağı, çoğunlukla boşanma davasında verilen karardır. Boşanma sonrası sürecin genel işleyişi için hâkim boşanma kararı verdikten sonra ne olur yazımıza bakabilirsiniz.

Velayet kararı nereden alınır?

Velayet hükmü mahkeme kararında yer alıyorsa, bu kararın örneğini almanın doğal yolu kararı veren mahkemeyle, yani dosyanın bulunduğu aile mahkemesiyle iletişime geçmektir. Dosyanızdaki karardan hangi nüshanın ve hangi şerhle verileceği, işlem için gerekli süre, harç ve ücret gibi noktalar bu çalışmada resmî kaynaktan doğrulanamadı. Bu yüzden şunları öneririz:

• Dosya numaranızı (esas ve karar numarası) hazır bulundurun.
• Mahkeme yazı işleri müdürlüğüne, istediğiniz evrakın hangi amaçla kullanılacağını söyleyerek hangi nüshanın verilebileceğini sorun.
• Evrakı isteyecek kurum “kesinleşmiş karar” arıyorsa, kararın kesinleşip kesinleşmediğini ve bunun nasıl belgelendiğini mahkemeden öğrenin.

Kesinleşme şerhi alma usulü ve süresi konusunda yazıya taşıyabileceğimiz doğrulanmış bir hüküm bulamadık. Bu başlıkta Anayasa Mahkemesi’nin 2015/104 esas, 2016/20 karar sayılı Genel Kurul kararının ilgili olabileceği görülüyor; ancak karardan yazıya aktarılabilecek bir sonuç doğrulanmadı. Bu nedenle usul sorularınızı mahkeme kalemine veya bir avukata sormanız en güvenli yoldur.

Mahkemeden nüfus müdürlüğüne bildirim

Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzük’ün 4. maddesine göre evlilik mahkeme kararıyla sona ererse kararı veren mahkeme, sağ kalan veya velayet kendisine verilen eşin yerleşim yeri aile mahkemesine bildirim yapar. Tüzük metnine UYAP Mevzuat’taki sayfadan veya mevzuat.gov.tr’deki metinden ulaşılabilir. Maddenin devamında bildirimin içeriği ve sonucunun nasıl düzenlendiği bu çalışmada doğrulanamadı; bu nedenle bildirimin pratikte ne anlama geldiğini kesin biçimde anlatmıyoruz. Maddenin tamamını okumanızı öneririz.

Nüfus müdürlüğünden velayet bilgisi alınır mı?

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nda, nüfus kayıt sisteminde tutulacak bilgiler arasında “velayete ve vesayete ilişkin bilgiler” ibaresini içeren bir hüküm yer alıyor. Bu hüküm 19/10/2017 tarihli 7039 sayılı Kanunla eklenmiştir. Bu, velayet bilgisinin nüfus kayıt sisteminde tutulmasının kanuni dayanağı olabilir. Ancak hükmün kanundaki yerini kesin okuyamadığımız için madde numarası vermiyoruz; kanun metnini mevzuat.gov.tr’deki 5490 sayılı Kanun sayfasından kontrol edebilirsiniz.

Nüfus Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te iki nokta öne çıkıyor:

• Evlilik birliğinin mahkeme kararıyla sona ermesi hâlinde ergin olmayan çocuğa ait nüfus cüzdanı velayeti haiz ana veya babaya verilir.
• Nüfus kaydı; kaydın sahibi, eşi, veli, vasi, alt ve üst soyları veya vekillik belgesini ibraz edenler tarafından nüfus müdürlüklerinden doğrudan alınabilir.

Bu bilgiler yönetmelik metninde yer alıyor. Madde numaralarını ve metnin güncel hâlini bu çalışmada doğrulamadık. mevzuat.gov.tr’deki kayıtta yönetmeliğin başlığında “5075” ibaresi de geçtiği için, yönetmeliğin adını ve yürürlükteki sürümünü kullanmadan önce kontrol etmenizi tavsiye ederiz.

Bu çerçeveden çıkan pratik sonuç şudur: Velayeti üstlenen ebeveyn olarak kendi çocuğunuzun nüfus kaydını, yönetmelikteki sayılan kişiler arasında veli olduğunuz için, nüfus müdürlüğünden talep edebilirsiniz. Bu kayıtta velayet bilgisinin görünüp görünmediği, hangi kayıt türünde yer aldığı ve belgenin resmî adı doğrulanamadı. Nüfus müdürlüğüne giderken velayet hükmünü içeren kararı da yanınızda bulundurmanız, işlem sırasında karşılaşabileceğiniz belge taleplerini azaltır.

Velayet belgesi e-Devlet’ten alınır mı?

Bu soru en çok aranan sorulardan biridir ve en dürüst yanıt şudur: e-Devlet’te “velayet belgesi” adlı bir hizmetin bulunup bulunmadığını, varsa hangi kurumun sunduğunu gösteren resmî bir sayfaya ulaşamadık. Aynı şekilde e-Devlet üzerinden alınan nüfus kayıt örneklerinde velayet bilgisinin görünüp görünmediğini de doğrulayamadık.

Bu nedenle şunları söyleyebiliriz:

• e-Devlet’te böyle bir hizmet olduğunu varsayarak hareket etmeyin.
• Kendi e-Devlet hesabınızda hizmet arama alanını kullanıp “velayet”, “nüfus kayıt örneği” gibi ifadelerle arama yapabilirsiniz. Orada çıkan hizmetin adı ve sunan kurum resmî bilgidir; internetteki genel anlatımlardan daha güvenilirdir.
• Elde ettiğiniz çıktının evrakı isteyen kurum tarafından kabul edilip edilmeyeceğini kuruma sorun.

Sonuç olarak e-Devlet çıktısı, mahkeme kararının yerine geçen bir belge olarak kabul edilecekse bunu belgeyi isteyen kurumun belirlemesi gerekir. Kurum açıkça “karar örneği” istiyorsa mahkeme yoluna gitmeniz gerekebilir.

Velayet belgesi nasıl alınır: adım adım

1. Belgeyi isteyen kurumdan netleştirin. Karar örneği mi, nüfus kaydı mı, başka bir evrak mı istendiğini öğrenin.
2. Karar bilgilerinizi toparlayın. Boşanma veya velayet kararının tarihi, mahkemenin adı, esas ve karar numarası işlemleri hızlandırır.
3. Karar gerekiyorsa mahkemeye başvurun. Dosyanın bulunduğu mahkemenin yazı işleri müdürlüğünden hangi nüshanın verilebileceğini ve gerekli kimlik veya vekâlet belgelerini sorun.
4. Nüfus kaydı gerekiyorsa nüfus müdürlüğüne başvurun. Velisi olduğunuz çocuğun kaydını talep edebilirsiniz; kimlik belgenizi ve mümkünse kararı yanınıza alın.
5. e-Devlet’te arama yapın. Hesabınızda ilgili bir hizmet görünüyorsa çıktıyı alın, ancak kabul edilip edilmeyeceğini kuruma teyit edin.
6. Belgelerin güncel olup olmadığını kontrol edin. Velayet sonradan değiştiyse eski bir karar veya kayıt yanıltıcı olabilir.

Avukatınız varsa, başvurular için vekâlet vermek de bir seçenektir. Nitekim yönetmelikte vekillik belgesini ibraz edenlerin nüfus kaydı alabileceği de belirtilmektedir. Vekâletin kapsamı ve geçerlilik koşulları için avukatınıza danışın.

Evli olmayan ebeveynlerde durum

Evlilik dışı doğan çocuklarda, Türk Medeni Kanunu’nun 337. maddesi gereği velayet kural olarak anaya aittir. Bu durumda ayrıca bir mahkeme kararına dayanan velayet hükmü bulunmayabilir. Anne velayeti kanundan doğan bu durumda neyi nasıl belgeleyeceğiniz, belgeyi isteyen kuruma göre değişebilir. Bu konuda kurum bazlı resmî bir kaynak bulamadığımız için net bir belge adı veremiyoruz. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş olduğunda ya da velayet ondan alınmış olduğunda ise hâkim vasi atar veya velayeti babaya verir; bu hâllerde mahkeme kararı belirleyici olacaktır.

Ortak velayet söz konusu mu?

Boşanmadan sonra velayetin ortak kullanılıp kullanılamayacağı sık sorulan bir sorudur. Anayasa Mahkemesi’nin bir bireysel başvuru basın duyurusunda Türk Medeni Kanunu’nda boşanma veya ayrılık hâlinde velayetin ana ve baba tarafından ortak kullanılabileceğine dair açık bir düzenleme bulunmadığı, ortak kullanımın usul ve esaslarının da mevzuatta açıkça düzenlenmediği belirtilmiştir. Duyuruya göre olayda anlaşmalı boşanmada velayet babaya bırakılmış, sonradan bölge adliye mahkemesi velayetin ortak kullanılmasına hükmetmiştir. Duyurunun başlığı aile hayatına saygı hakkının ihlaline işaret etmektedir. Karar tarihi ve başvuru numarası alıntıda yer almadığı için doğrulanamadı.

Bu nedenle “boşanma sonrası ortak velayet verilir” ya da “verilemez” gibi kesin bir yargı vermiyoruz. Elinizdeki kararda velayetin nasıl düzenlendiği, belgeyi nasıl temin edeceğinizi de etkiler; çünkü hangi ebeveynin hangi yetkiyi kullandığı kararın içeriğinden okunur.

Velayet kararı hangi işlemlerde kullanılır?

Velayet bilgisi, çocuğun adına yapılacak çeşitli işlemlerde gündeme gelebilir. Doğrulayabildiğimiz tek örnek vatandaşlık alanındadır: 5901 sayılı Kanun kapsamında 2010 tarihli yönetmelikte, boşanmayla sonuçlanan evlilikte doğan çocuğun vatandaşlık işlemlerinde velayet kararı ve diğer eşin muvafakat belgesi dosyada istenen belgeler arasında sayılmıştır. Bu hüküm 6 Nisan 2010 tarihli Resmî Gazete sayısında yer alıyor. Bu yönetmelik güncel metniyle doğrulanmadı ve konu bu yazı için yalnızca dolaylı bir örnektir.

Yurt dışına çıkış, okul kaydı, pasaport ve vize gibi işlemlerde hangi belgenin velayet kanıtı olarak istendiğine dair kurum bazlı resmî bir kaynak bulamadık. Bu nedenle bu işlemler için belge listesini ilgili kurumun kendi duyurusundan veya başvuru ekranından teyit etmelisiniz.

Belgeniz güncel mi?

Velayet kararı kesin ve değişmez sayılmamalıdır. Velayetin değiştirilmesi ayrı bir dava konusudur ve bu yazının kapsamı dışındadır; ayrıntılar için velayet davası nedir yazımızı okuyabilirsiniz. Yine de güncellik konusunda bilmeniz gereken bir nokta vardır: 24/11/2021 tarihli 7343 sayılı Kanunun 38. maddesiyle Türk Medeni Kanunu’nun 337. maddesine ilişkin getirilen düzenlemeye göre, velayet kendisine bırakılan ana veya baba kişisel ilişki düzenlemesinin gereklerini yerine getirmezse, çocuğun menfaatine aykırı olmamak kaydıyla velayet değiştirilebilir. Bu husus kişisel ilişki kararında taraflara ihtar edilir. Hükmün Türk Medeni Kanunu içindeki tam fıkra numarasını bu çalışmada netleştiremedik; kanun metnini kontrol etmenizi öneririz.

Bu nedenle, bir kurum size yıllar önce alınmış bir karar örneğini veya kayıt çıktısını yeterli görmeyebilir. Belgenin güncel velayet durumunu yansıttığından emin olmak için, işlem öncesinde belgeyi isteyen kurumun aradığı niteliği sormanız faydalıdır.

Boşanma sürecinde belgeyi nasıl planlamalı?

Henüz boşanma sürecindeyseniz, velayet düzenlemesinin dilekçede ve kararda açık yazılması sonradan belge sorunlarını azaltır. Boşanma davasının genel işleyişi ve avukatın bu süreçteki rolü için boşanma davasında avukat rolü yazımıza bakabilirsiniz. Kararın sonuçlarını netleştirmek, kesinleşme ve sonraki başvuru adımlarını planlamak için hukuki destek almak yararlı olabilir.

Ne zaman avukata danışmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir avukata danışmak, yanlış belge veya eksik başvuru riskini azaltır:

• Elinizdeki karar velayetle ilgili hükmü açıkça içermiyorsa,
• Karar kesinleşmemişse veya kesinleşme durumundan emin değilseniz,
• Karşı taraf belge teslimine veya başvurulara katılmıyorsa,
• Velayetin değiştirilmesi veya kişisel ilişki düzenlemesi sorunlu hâle geldiyse,
• Yurt dışı kullanımı söz konusuysa.

Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve kişiye özel hukuki görüş niteliğinde değildir. Her dosyanın içeriği farklı olduğundan, kararınızın ve belge talebinizin somut hâli üzerinden değerlendirme yapılması gerekir.