Kardeşten Kardeşe Miras Nasıl Kalır?

Kardeşten kardeşe miras nasıl kalır sorusunun kısa yanıtı şudur: Kardeşler, mirasbırakanın altsoyu (çocuğu) yoksa ve ana veya babası mirasbırakandan önce ölmüşse, o ana veya babanın yerine halefiyet yoluyla yasal mirasçı olur. Mirasbırakanın çocuğu varsa ya da ana-babası sağsa kardeşlere miras düşmez. Sağ kalan eş de varsa mirasın yarısı eşe, kalan kısım ana-baba tarafına kalır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Her miras dosyasının kendine özgü olguları vardır ve kişiye özel değerlendirme için avukat görüşü alınmalıdır.

Kardeşlerin mirasçılık sırası

Yasal mirasçılık, Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) zümrelere göre düzenlenir. Metni mevzuat.gov.tr üzerinde yayımlanan TMK üzerinden okuyabilirsiniz. Kardeşlerin konumunu anlamak için ilk üç zümreye bakmak gerekir.

Birinci zümre: altsoy

TMK m. 495’e göre mirasbırakanın birinci derece mirasçıları çocuklarıdır. Çocuklar eşit paylı mirasçıdır ve önceden ölen çocuğun yerini kendi altsoyu alır. Mirasbırakanın çocuğu veya çocuğunun altsoyu varsa kardeşler mirasa katılmaz.

İkinci zümre: ana-baba ve onların altsoyu

TMK m. 496’ya göre altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları ana ve babasıdır. Bunlar eşit paylı mirasçıdır. Mirasbırakandan önce ölen ana veya babanın yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır. Bir tarafta hiç mirasçı yoksa bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.

Maddede "kardeş" sözcüğü geçmez. Kardeşler, ana-babanın altsoyu olarak bu halefiyet kuralı üzerinden mirasçı olur. Buradan şu sonuçlar çıkar:

• Mirasbırakanın çocuğu yoksa ve ana-babası sağsa mirası ana-baba alır, kardeşler mirasçı olmaz.
• Ana veya baba mirasbırakandan önce ölmüşse onun payı altsoyuna, yani mirasbırakanın kardeşlerine geçer.
• Ana-baba tarafında hiç mirasçı yoksa miras diğer taraftakilere kalır (m. 496/3).

Yeğenler

m. 496’daki "her derecede halefiyet" ifadesine göre, bir kardeş mirasbırakandan önce ölmüşse onun payı kendi altsoyuna, yani yeğenlere geçer. Yeğenler bu durumda ölen kardeşin yerine mirasçı olur.

Üçüncü zümre: büyük ana ve büyük baba

TMK m. 497’ye göre altsoyu, ana-babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları büyük ana ve büyük babalarıdır. Başka bir deyişle ikinci zümrede, yani ana-baba ve onların altsoyunda kimse yoksa miras üçüncü zümreye geçer. Bu madde kardeşlerin ve yeğenlerin de bulunmadığı hali anlatır.

Sağ kalan eş varsa kardeşlerin payı

Eşin payı TMK m. 499’da düzenlenir. Metni Anayasa Mahkemesi kararında alıntılanan haliyle de görebilirsiniz. Buna göre eş, ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olursa mirasın yarısını alır. Altsoyla birlikte dörtte biri, büyük ana-babalarla birlikte dörtte üçü eşe kalır. Bunlar yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

m. 499 ile m. 496 birlikte okunduğunda şu sonuç çıkar: Eş ve kardeşler birlikte mirasçı olursa eş yarıyı alır. Kalan yarı ana-baba zümresine, ana-baba ölmüşse halefiyet yoluyla kardeşlere kalır. Kardeşlerin kendi aralarındaki bölüşüm ve üvey kardeş ile öz kardeş arasındaki olası fark somut aile yapısına bağlıdır. Bu konuda kesin bir hesaba girmeden önce nüfus kayıtlarının incelenmesi gerekir. Eşin payına dair ayrıntılar için Eş Ölümünde Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Kardeşlerin saklı payı var mı?

Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetle dokunamayacağı koruma payıdır. TMK m. 505/1’e göre mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, saklı paylar dışında kalan kısımda ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir. Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasın tamamında tasarruf edebilir. Maddenin metni mevzuat.gov.tr’deki TMK sayfasında yer alır. m. 506’da saklı pay oranları altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri olarak belirtilir.

Bugünkü m. 505/1 metninde kardeşler sayılmaz. Mirasbırakanın altsoyu, ana-babası ve eşi yoksa mirasın tamamını vasiyetle dilediği kişiye bırakabilir. Bu durumda kardeşler yasal mirasçı olsalar bile vasiyet karşısında pay isteyemez. Saklı paylı mirasçıların kimler olduğunu ayrıntılı görmek için Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir? yazısına, vasiyetin geçerlilik koşulları için Vasiyetname Nasıl Hazırlanır? yazısına göz atabilirsiniz.

Miras ne zaman ve nasıl geçer?

TMK m. 599’a göre mirasçılar, mirasbırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak kanun gereği kazanır. Metni Anayasa Mahkemesi kararında alıntılanan haliyle okuyabilirsiniz. Yani kardeşlerin mirasçılığı bir tapu işlemine veya mahkeme kararına bağlı olarak doğmaz, ölümle birlikte kendiliğinden gerçekleşir. Mirasçılık belgesi ise bu sıfatı kanıtlamak için kullanılır. Gerekli evraklar için Noterden Veraset İlamı İçin Gerekli Belgeler yazısına bakılabilir.

Paylaşma yapılana kadar mirasçılar terekede ortak konumdadır. Kardeşler arasındaki uyuşmazlıklar çoğunlukla bu aşamada, mirasın nasıl bölüneceği üzerinde çıkar.

Kardeşler arası miras paylaşımında uyuşmazlık çıkarsa

Kardeşler paylaşma konusunda anlaşamazsa pratikte başvurulan yol ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davasıdır. Adalet Bakanlığı’nın yayımladığı örnek dilekçeler, mirasbırakandan mirasçılara geçen taşınmazlarda bu davanın sulh hukuk mahkemesine açıldığını gösterir. Bu belgelerde Hatay örnek dilekçesi ve Ödemiş örnek dilekçesi gibi örneklerde istem şöyle kurgulanır:

• Taşınmazın payları oranında aynen taksimi, gerekirse denkleştirme yapılarak.
• Aynen taksim mümkün değilse taşınmazın satış yoluyla paraya çevrilip bedelin payların oranında paylaştırılması.

Bunlar genel örnek metinlerdir. Somut bir dava dilekçesi olayın özelliklerine göre hazırlanmalıdır.

Satış aşaması

Ortaklığın giderilmesi için yapılan satışlarda satış memurluğu görev alır. Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu’nun izale-i şuyu satış memurluğu belgesinde, alıcı paydaşlardan biriyse KDV’nin yalnızca satın alınan paya düşen bedel üzerinden alınacağı belirtilir. Bu ayrıntı vergi sonuçlarını etkileyebileceği için satış öncesinde ayrıca kontrol edilmelidir.

Yargıtay iş bölümü

Yargıtay Büyük Genel Kurulu’nun 25/01/2023 tarihli ve 1 sayılı kararına ekli iş bölümü belgesinde ortaklığın giderilmesi davaları TMK m. 642 ve 696 ile 699 çerçevesinde anılır. Belgeye göre bu dosyalarda temyiz görevi, aksi belirtilen durumlar dışında Yargıtay 7. Hukuk Dairesi’ne aittir. Belgenin güncel geçerliliği dosya açılmadan önce teyit edilmelidir.

Tereke işlemleri

Tereke ve mirasçılar arasında yapılacak satışa ilişkin usul, Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına Dair Tüzük kapsamında düzenlenir. Tüzükte tereke mallarının korunması için sulh hâkiminin alabileceği önlemler ve mirasçıların tamamının istemiyle yapılan satış yer alır. Uygulamada hangi hükmün devreye gireceği olaya göre değişir.

Paylaşım sürecinin genel çerçevesi için Miras Nasıl Paylaşılır? ve Babadan Kalan Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır? yazılarını, dava süreci için Miras Davası sayfasını inceleyebilirsiniz.

Dikkat edilmesi gereken noktalar

• Aile yapısını belirleyin: Mirasbırakanın çocuğu, eşi ve ana-babasının sağ olup olmadığı payları belirler.
• Vasiyet olup olmadığını araştırın: Altsoy, ana-baba ve eş yoksa vasiyet kardeşlerin payını tamamen ortadan kaldırabilir.
• Süreleri öğrenin: Mirasın reddi, tenkis ve diğer davalar için süreler vardır. Bu yazıda süre verilmemiştir, somut dosyada mutlaka kontrol edilmelidir. Mirasın reddi için Reddi Miras Şartları yazısına bakılabilir.
• Mal kaçırma şüphesi: Mirasbırakanın sağlığında yaptığı devirlerden şüphe ediliyorsa muris muvazaası konusu ayrıca değerlendirilmelidir.

Sonuç olarak kardeşten kardeşe miras, kardeşlerin ana-babanın yerine geçmesi şartına bağlıdır. Eşin varlığı payları değiştirir, vasiyet ise kardeşler bakımından saklı pay sınırı bulunmadığı için belirleyici olabilir. Anlaşma sağlanamadığında sulh hukuk mahkemesindeki ortaklığın giderilmesi davası başvurulabilecek yollardan biridir.