Dava Açıldıktan Sonra Mahkeme Ne Zaman Olur?

Hukuk davasında ilk duruşma günü, dava dilekçesinin verildiği gün belli olmaz. Mahkeme önce dava dilekçesinin davalıya tebliğ edilmesini, davalının cevap süresinin dolmasını ve yazılı aşamanın tamamlanmasını bekler. Ardından ön inceleme için bir gün belirler ve bunu taraflara bildirir. Dolayısıyla “dava açıldıktan sonra mahkeme ne zaman olur” sorusunun tek bir tarihle yanıtı yoktur. Tarih, bu aşamaların bitmesine bağlıdır ve kanun, ilk duruşma için sabit bir gün sayısı öngörmez.

Bu yazıda, dava açıldıktan sonra ilk duruşmaya kadar işleyen sırayı, bu sırayı etkileyen unsurları ve “mahkeme kaç dakika sürer?” sorusunu genel hatlarıyla ele alıyoruz.

Yazının kapsamı: Hukuk davaları

Burada anlatılanlar, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’na (HMK) tabi hukuk davaları içindir. Ceza yargılaması ve idari yargı ayrı usul kurallarına tabidir ve ilk duruşmanın belirlenmesi bu alanlarda farklı işler. Ayrıca her dava dosyası kendi koşullarına göre ilerler. Bu yazı genel bilgi verir, belirli bir dosyaya ilişkin hukuki görüş niteliği taşımaz.

Kısa cevap: İlk duruşmadan önce hangi aşamalar gelir?

Dava açıldıktan sonra süreç genel olarak şu sırayla ilerler:

1. Dava dilekçesi mahkemeye verilir ve dava kaydedilir.
2. Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir.
3. Davalı, tebliğden itibaren iki haftalık cevap süresi içinde cevap dilekçesini verir. Koşulları varsa mahkeme bir defaya mahsus ek süre verebilir.
4. Yargılama usulüne göre, yazılı aşama tamamlanır. Bu aşamada cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri verilebilir veya verilemez.
5. Mahkeme dava şartlarını ve ilk itirazları inceler.
6. Mahkeme ön inceleme için duruşma günü belirler ve taraflara bildirir.
7. Ön inceleme duruşması yapılır; ardından tahkikat için taraflar yeniden duruşmaya çağrılır.

Yani ilk duruşma tarihi, bu zincirin ortasındaki bir halkadır. Önceki halkalar tamamlanmadan tarih de kesinleşmez.

Dilekçeler aşaması: Tarihi belirleyen ilk basamak

HMK m.137/1’e göre ön inceleme, dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra yapılır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, ön inceleme tamamlanmadan tahkikata geçilemeyeceğini ve tahkikat için duruşma günü verilemeyeceğini söyler. Kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerindeki HMK metninden ulaşabilirsiniz. Kanunun ilk yayımı ise Resmî Gazete’de yer alır.

Bu hüküm pratikte şu anlama gelir: Mahkeme, taraflar arasındaki yazılı dilekçe alışverişi bitmeden duruşma günü vermez. Dilekçeler aşamasının ne kadar süreceği ise iki şeye bağlıdır: Tebligatın ne zaman yapıldığına ve usulün basit mi yazılı mı olduğuna.

Dava dilekçesinin tebliği

Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilmeden cevap süresi işlemeye başlamaz. Tebligatın yapılma hızı; adresin doğru olması, tebligatın muhataba ulaşması ve mahkemenin yargı çevresi gibi nedenlerle değişebilir. Tebligat süreci uzadıkça ilk duruşma tarihi de ileri gider. Genel kural olarak bu süreyi gün cinsinden söylemek mümkün değildir; yalnızca tebligat süresinin tarihi uzatabileceğini söyleyebiliriz.

İki haftalık cevap süresi

Davalının cevap süresi, dava dilekçesinin kendisine tebliğinden itibaren iki haftadır. Bu süre, Anayasa Mahkemesi’nin 2014/203 sayılı kararında HMK’nın cevap süresine ilişkin hükmü olarak alıntılanmıştır. Kararda bu hüküm 127. madde olarak geçer. Madde ve fıkra numaraları kanunda sonradan değişmiş olabileceğinden, güncel numaralandırmayı mevzuat.gov.tr’deki metinden kontrol etmeniz yerinde olur.

Süre dolmadan cevap dilekçesi verilmezse davalı için hak kaybı riski doğabilir; bu nedenle tebligatın alındığı tarih önemlidir. Süre konusunda kişiye özel bir hesap gerekiyorsa dosyanızı inceleyecek bir avukata danışmanız gerekir.

Ek süre

Mahkeme, cevap dilekçesinin iki hafta içinde hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda, bu süre içinde başvuran davalıya bir defaya mahsus olarak ek süre verebilir. Ek süre iki haftayı geçemez. Bu kural, Anayasa Mahkemesi kararının yayımlandığı 13.02.2013 tarihli Resmî Gazete sayfasında alıntılanmıştır. Alıntıda fıkra numarası (2) olarak görünür.

Ek süre verilirse yazılı aşama da o kadar uzar. Bu da ilk duruşma tarihinin ileri gitmesine yol açabilir.

Basit ve yazılı yargılama usulü: Yazılı aşamayı kim kısaltır?

Dilekçeler aşamasının uzunluğu, davanın hangi yargılama usulüne tabi olduğuna göre değişir.

Basit yargılama usulünde yalnızca dava dilekçesi ve cevap dilekçesi verilir. HMK m.317 uyarınca cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilemez. Hangi davaların basit yargılamaya tabi olduğu HMK m.316’da sayılır. Anayasa Mahkemesi, 22.3.2012 tarihli kararında m.317/3’ün Anayasa’ya aykırı olmadığına hükmetmiş; gerekçede amaç, davaların daha kısa sürede sonuçlanması olarak belirtilmiştir. Karar metnine Anayasa Mahkemesi’nin karar sayfasından ulaşabilirsiniz.

Yazılı yargılama usulünde ise cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi verilebilir. Bu, aynı Anayasa Mahkemesi kararında itiraz gerekçesi anlatılırken geçer. Her bir dilekçe için ayrı bir süre işler; bu süreler burada verilen kaynaklarda doğrulanmadığı için gün sayısı yazmıyoruz. Konunun pratik sonucu şudur: Yazılı usulde dilekçeler aşaması daha uzun sürer ve ön inceleme gününün belirlenmesi buna göre ertelenir.

Davanızın hangi usule tabi olduğunu, dava konusuna ve kanundaki düzenlemelere bakarak bir avukattan öğrenebilirsiniz. Mahkemenin bu konudaki tespiti de zaptan anlaşılır.

Ön inceleme: Mahkeme tarihi ne zaman belirler?

Ön inceleme duruşmasının günü, HMK m.139/1’e göre dilekçeler aşaması ve ilk inceleme tamamlandıktan sonra belirlenir. Kanun metni, mahkemenin dilekçelerin karşılıklı verilmesinden ve m.137 ile m.138’deki incelemeyi bitirmesinden sonra ön inceleme için bir gün tespit edeceğini ve bunu taraflara bildireceğini söyler. Anayasa Mahkemesi de 2025/182 sayılı kararında bu hükmü aynı şekilde özetler.

Ön inceleme aşamasında mahkeme şunları yapar:

• Dava şartlarını ve ilk itirazları inceler.
• Uyuşmazlık konularını belirler.
• Delillerin toplanması için gereken işlemleri yapar.
• Uygun davalarda tarafları sulhe veya arabuluculuğa yönlendirir.

Bu nedenle ilk duruşma, çoğu zaman davanın esasının tartışıldığı ve karara bağlandığı bir oturum değildir. Daha çok, dosyanın hangi konularda uyuşmazlık içerdiğinin ortaya konduğu bir hazırlık oturumudur.

İlk duruşma tarihini etkileyen unsurlar

Kanun ilk duruşma için tek bir süre vermediğinden, tarihi etkileyen unsurları bilmek faydalıdır:

• Tebligatın zamanı: Dava dilekçesinin davalıya ne zaman ulaştığı, cevap süresinin başlangıcını belirler. Tebligat süresi, tarihi uzatabilir.
• Ek süre: Davalıya ek süre verilmişse yazılı aşama uzar.
• Yargılama usulü: Yazılı usulde cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri aşamayı uzatır; basit usulde bu dilekçeler yoktur.
• Ön incelemenin tamamlanması: Mahkeme, dava şartları ve ilk itirazlara ilişkin incelemeyi bitirmeden gün vermez.
• Mahkemenin iş durumu: Duruşma günlerinin dolulukları mahkemeden mahkemeye değişir. Bu konuda doğrulanmış bir ortalama bulunmadığından süre ya da ay söylemiyoruz.

Bu nedenle internette dolaşan “ilk duruşma şu kadar ay sonra olur” biçimindeki genellemelere dikkatli yaklaşmanız gerekir. Bu yazıda böyle bir ortalama vermiyoruz; çünkü güvenilir bir resmî kaynağa dayanan bir ortalama bulunmuyor.

Resmî hedef süreler ilk duruşmayı belirler mi?

Yargıda hedef süre uygulaması vardır, ancak bu sistem ilk duruşma için kesin bir süre öngörmez. Adalet Bakanlığı’nın Yargıda Hedef Süre sayfasına göre hedef süreler Hâkimler ve Savcılar Kanunu m.28/7 uyarınca belirlenir. Bu hüküm, 01.07.2016 tarihli 6723 sayılı Kanun’un 25. maddesiyle yeniden düzenlenmiştir. Aynı sayfaya göre belirlenen hedef süreler 01.01.2019’dan itibaren davanın taraflarına bildirilmektedir. Duruşma ortalama süresi ve sayısı gibi istatistikler de sistem üzerinden elde edilebilmektedir.

Önemli olan ayrım şudur: Adalet Bakanlığı’nın hukuk yargılaması hedef süre ölçütleri belgesine göre hukuk mahkemelerinde hedef süre, davanın esas kaydının yapıldığı tarihte başlar ve gerekçeli kararın yazımıyla biter. Yani hedef süre, ilk duruşmaya kadar geçecek zamanı değil, davanın tamamını kapsar. Hedef süre bir yönetim aracıdır; tek başına bir duruşmanın kaç gün sonra yapılacağını size söylemez.

İlk duruşma tek oturumda biter mi?

Ön inceleme duruşmasının tek duruşmada tamamlanması esastır. HMK m.139/4, zorunlu hâllerde bir defaya mahsus yeni bir duruşma günü tayin edilebileceğini öngörür. Ayrıca m.139/2’ye göre hâkim, uyuşmazlık konularının tespitinden sonra tarafları sulhe teşvik eder; bu konuda sonuç alınacağı kanaatine varırsa bir defaya mahsus yeni duruşma günü verebilir.

Ön inceleme duruşmasının sonunda ise m.139/3 gereğince, sulh veya arabuluculuktan sonuç alınıp alınmadığı ve anlaşılamayan hususlar tutanağa geçirilir. Tahkikat bu tutanak esas alınarak yürütülür. Bu hükümlerin metni, Adalet Bakanlığı Mevzuat Genel Müdürlüğü’nün yayımladığı HMK metninde de bulunur.

Bir not düşelim: Adalet Bakanlığı’nın iki farklı sürümünde m.139/2 ve m.139/3 ifadeleri farklıdır; biri yalnızca “sulh” derken diğeri “sulh veya arabuluculuk” der. Bu, maddenin sonradan değiştiğini gösterir. Değişikliğin hangi kanunla ve hangi tarihte yapıldığını bu çalışmada doğrulayamadık; bu yüzden yürürlük tarihi vermiyoruz. Güncel metni mevzuat.gov.tr’den kontrol etmenizi öneririz.

Ön incelemeden sonra: Tahkikat duruşması

Ön inceleme bittikten sonra taraflar, HMK m.147/1 uyarınca tahkikat ve sözlü yargılama için yeniden duruşmaya davet edilir. Başka bir deyişle ilk duruşma, çoğu davada davanın sonu değildir; kural olarak tahkikat duruşması ayrıca yapılır. Delillerin toplanması, tanıkların dinlenmesi gibi işlemler bu aşamada yürütülür.

Bu nedenle “ilk duruşmadan sonra dava biter mi?” sorusunun cevabı çoğunlukla hayırdır. Dosyanın niteliğine bağlı olarak, ilk duruşmadan sonra yeni oturumlar yapılır.

Mahkeme kaç dakika sürer?

Duruşmanın kaç dakika süreceğine dair kanunla belirlenmiş bir süre yoktur. Yaptığımız araştırmada bu konuda resmî bir süre, ortalama veya istatistik de bulamadık. Bu nedenle dakika cinsinden bir rakam vermiyoruz.

Aşağıdakiler yazarın genel değerlendirmesidir ve resmî bir kaynakla desteklenmiş bir bilgi değildir: Bir duruşmanın süresi, dosyanın niteliğine, taraf ve tanık sayısına, oturumun ön inceleme mi yoksa tahkikat mı olduğuna göre değişir. Ön inceleme oturumunda uyuşmazlık konuları belirlenir ve sulh ya da arabuluculuk görüşülür. Tahkikat oturumunda ise tanık dinlenmesi gibi işlemler nedeniyle durum farklı olabilir. Aynı mahkemede aynı gün birden fazla dosya görüşüldüğünden, sizin dosyanızın okunduğu saat ile oturumun fiilen başladığı an arasında fark oluşabilir.

Bu nedenle duruşma gününe kendinizi esnek bir zaman planıyla hazırlamanız makul olur. Dosyanızla ilgili somut bir beklenti için vekil avukatınıza sorabilirsiniz.

Genel bağlam: Davaların toplam süresi

İlk duruşmaya kadar geçen süreyi toplam yargılama süresinden ayırmak gerekir. Adalet Bakanlığı’nın 2025 Adalet İstatistikleri duyurusuna göre boşanma davalarının ortalama görülme süresi 2020’de 198 gündü; bu süre yüzde 19,2 azalarak 2025’te 160 güne düşmüştür. Aynı duyuruya göre boşanma davalarında dosya temizleme oranı 2025’te yüzde 101,8’dir.

Bu rakamlar, davanın açılmasından sonuçlanmasına kadar geçen ortalamayı gösterir. İlk duruşmaya kadar geçen süreyi göstermez. Ayrıca yalnızca boşanma davalarına ilişkindir; başka dava türleri için aynı sonuç çıkarılamaz. Aile mahkemelerinin bakacağı dava türleri hakkında bilgi için Aile Mahkemelerinde Görülecek Davalar yazımıza bakabilirsiniz.

Duruşma günü size nasıl bildirilir?

HMK m.139/1’e göre mahkeme ön inceleme için tespit ettiği duruşma gününü taraflara bildirir. Dolayısıyla duruşma tarihini, mahkemenin size yaptığı bildirimden öğrenirsiniz. Bu yüzden tebligat adresinizin güncel ve ulaşılabilir olması önemlidir. Bildirimin hangi kanallardan ve hangi biçimde yapıldığına dair ayrıntıları bu yazıda ele almıyoruz.

Dava açan taraf olarak, duruşma gününü beklerken yapabilecekleriniz şunlardır:

• Dava dilekçesinde gösterdiğiniz delillerin ve belgelerin eksiksiz olmasını sağlamak.
• Karşı tarafın cevap dilekçesini ve eklerini, kendi dosyanıza gelen cevap geldiğinde dikkatle incelemek.
• Cevaba cevap hakkınız olup olmadığını, davanın tabi olduğu usule göre öğrenmek.
• Arabuluculuk veya sulh seçeneklerinin dosyanız için uygun olup olmadığını değerlendirmek.

Davalı taraf olarak ise iki haftalık cevap süresini kaçırmamak en önemli konudur. Süre içinde başvurarak ek süre talep etmek de bir seçenektir; ancak ek süre verilmesi mahkemenin takdirindedir.

Dava türüne göre sürecin farklılaştığı durumlar

Bazı davalarda, dava türünün kendi usul özellikleri süreci etkileyebilir. Örneğin isim ve soyisim değiştirme gibi çekişmesiz nitelikteki işlerde, davanın nasıl açıldığı ve ilerlediği genel kuraldan farklı olabilir. Bu konuda ayrıntı için İsim ve Soyisim Değiştirme Davası Nasıl Açılır? yazısına göz atabilirsiniz. Tespit davalarında süreç ve dava şartları için Tespit Davası yazımız bir başlangıç noktası olabilir. Boşanma sonrası mal rejimine ilişkin süreçler için Mal Paylaşımı Davası: Kapsam, Hesap ve Süreler yazısı da faydalı olabilir. Bu yazıdaki genel çerçeve, bu davaların her biri için doğrudan geçerli olmayabilir.

Sık yapılan yanlış beklentiler

Dava sürecine ilişkin sıkça karşılaşılan bazı yanlış beklentiler şunlardır:

• “Dava açtım, hemen duruşma günü verilir.” Böyle değildir. Mahkeme önce dilekçeler aşamasını ve ilk incelemeyi tamamlar.
• “İlk duruşmada karar çıkar.” Kural olarak ilk duruşma ön inceleme duruşmasıdır. Tahkikat için taraflar HMK m.147/1 uyarınca yeniden davet edilir.
• “Hedef süre ilk duruşmanın tarihidir.” Hedef süre davanın tamamıyla ilgilidir; esas kaydından gerekçeli kararın yazımına kadar uzanır.
• “Cevap dilekçesi için süre sınırsızdır.” Cevap süresi iki haftadır; ek süre ancak bir defaya mahsus ve iki haftayı aşmayacak şekilde verilebilir.

Özet

Dava açıldıktan sonra ilk duruşma tarihi, dava dilekçesinin tebliği, iki haftalık cevap süresi, varsa ek süre ve yazılı aşama bittikten sonra belirlenir. Basit yargılama usulünde yazılı aşama kısadır; yazılı usulde cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri süreci uzatabilir. İlk duruşma çoğu zaman ön inceleme duruşmasıdır ve tahkikat ayrı bir duruşmada yürütülür. Mahkemenin duruşma süresi kanunla belirlenmemiştir; kaç dakika süreceği dosyaya ve oturumun niteliğine göre değişir.

Dosyanızın hangi usule tabi olduğunu, cevap sürelerini ve duruşma hazırlığını netleştirmek için dava belgelerinizi bir avukatla birlikte incelemeniz doğru olur.