Zina Suç Olmaktan Ne Zaman Çıktı?

Türkiye’de zina suç olmaktan ne zaman çıktı sorusunun tek bir tarihe indirgenemeyecek bir yanıtı vardır. Zina, eski 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda kadın ve erkek için ayrı maddelerde düzenlenmişti ve Anayasa Mahkemesi’nin birbirini izleyen üç ayrı iptal kararıyla aşamalı olarak suç olmaktan çıkarıldı. Özetle: kocanın zinası 27 Aralık 1997 tarihinden itibaren, karının zinası ise 13 Mart 1999 tarihinden itibaren suç olmaktan çıkmıştır. Bağlı hükümler de 1999 yılında iptal edilmiş, 2004 tarihli yeni Türk Ceza Kanunu’nda zina ayrı bir suç tipi olarak yeniden düzenlenmemiştir.

Eski düzenleme: 765 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda zina

1926 tarihli 765 sayılı eski Türk Ceza Kanunu’nda zina, kadın ve erkek için farklı koşullarla düzenlenmişti. Kanunun 440. maddesi zina eden kadını, 441. maddesi ise kocanın zinasını cezalandırıyordu. Bu iki hüküm aynı fiili farklı eşikler ve farklı yaptırımlarla ele aldığından, zaman içinde kadın-erkek eşitliği bakımından tartışma konusu olmuştur. Madde metinleri, Anayasa Mahkemesi’nin ilerleyen yıllardaki iptal kararının içinde doğrudan aktarılmıştır.

Bu nedenle sorunun yanıtı, tek bir yasa değişikliğinde değil, bu iki maddenin ayrı ayrı iptal edilmesinde yatar.

Birinci aşama: Kocanın zinası ne zaman suç olmaktan çıktı?

İlk kırılma noktası kocanın zinasını düzenleyen 441. madde oldu. Anayasa Mahkemesi 23 Eylül 1996 tarihli kararıyla (E.1996/15, K.1996/34) bu maddeyi, kadın ve erkek arasındaki eşitliği bozduğu gerekçesiyle iptal etti. İptal kararı 27 Aralık 1996 tarihli ve 22860 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

Anayasa Mahkemesi, kararın yürürlüğe girmesi için yasa koyucuya bir yıllık süre tanımıştı. Bu süre içinde yeni bir düzenleme yapılmadığından, 27 Aralık 1997 tarihinden itibaren kocanın zinası suç olmaktan çıktı. Ancak bu tarihte önemli bir dengesizlik ortaya çıktı: Kocanın zinası artık cezalandırılmazken, 440. madde uyarınca karının zinası suç sayılmaya devam ediyordu.

İkinci aşama: Karının zinası ne zaman suç olmaktan çıkarıldı?

Kocanın zinasının suç olmaktan çıkmasına rağmen karının zinasının cezalandırılmaya devam etmesi, Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine açıkça aykırı bir durum yarattı. Anayasa Mahkemesi 23 Haziran 1998 tarihli kararıyla (E.1998/3, K.1998/28) bu kez karının zinasını düzenleyen 440. maddeyi de iptal etti.

Bu kararda, birinci iptalden farklı olarak yürürlüğe girmesi için ek bir süre tanınmadı. Karar 13 Mart 1999 tarihli ve 23638 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Böylece bu tarihten itibaren hem karı hem koca için zina tamamen suç olmaktan çıkmış oldu.

Dolayısıyla zina suç olmaktan ne zaman çıkarıldı sorusuna hem kadın hem erkek açısından geçerli tek tarih vermek gerekirse, bu tarih 13 Mart 1999’dur. Bu tarih, zina fiilinin cinsiyet ayrımı gözetmeksizin cezai yaptırımdan arındırıldığı andır.

Üçüncü aşama: Bağlı hükümlerin iptali (m.442, 443, 444)

765 sayılı Kanun’un 442. maddesi, ayrı yaşamakta haklı olan kadının zinası bakımından özel bir ceza indirimi hükmü içeriyordu. 440 ve 441. maddelerin iptaliyle bu hüküm fiilen uygulanamaz hâle geldi. Anayasa Mahkemesi 13 Temmuz 1999 tarihli kararıyla (E.1999/24, K.1999/30) 442, 443 ve 444. maddeleri de oybirliğiyle iptal etti.

Kararın gerekçesinde, zina suçunun ve buna bağlı cezanın ortadan kalkması nedeniyle bu maddelerin uygulanma olanağının kalmadığı belirtildi. Aynı kararda, 440. maddenin iptaline ilişkin AYM kararının 13 Mart 1999 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdiği ve bu tarihten itibaren karı ve koca için zinanın suç olmaktan çıktığı açıkça ifade edilmiştir.

Yeni Türk Ceza Kanunu’nda zina

Eski Kanun’daki zina hükümlerinin iptalinin ardından, 26 Eylül 2004 tarihinde kabul edilen ve 12 Ekim 2004 tarihli ve 25611 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5237 sayılı yeni Türk Ceza Kanunu’nda zina, ayrı bir suç tipi olarak yeniden düzenlenmedi. Yani yürürlükteki ceza mevzuatında zina, bir ceza davasına konu olabilecek bağımsız bir suç değildir. Kanunun resmî metnine Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nün yayımladığı PDF üzerinden de ulaşılabilir.

Bu durum, zina olgusunun hukuken tamamen sonuçsuz kaldığı anlamına gelmez. Zina ceza hukuku bakımından suç olmaktan çıkmış olsa da, aile hukuku bakımından etkilerini korumaktadır. Türk Medeni Kanunu uyarınca zina, boşanma davasında özel bir boşanma sebebi olmaya devam etmektedir. Dolayısıyla ceza hukuku ile aile hukuku ayrımını gözetmek gerekir: Ceza davası açılamaz, ancak boşanma ve buna bağlı tazminat talepleri gündeme gelebilir.

Kronolojiyi birlikte okumak

Sorunun doğru yanıtlanabilmesi için üç tarihi birlikte değerlendirmek gerekir:

• 27 Aralık 1997: Kocanın zinası (TCK m.441) suç olmaktan çıktı.
• 13 Mart 1999: Karının zinası (TCK m.440) suç olmaktan çıktı; böylece zina her iki cinsiyet için de suç olmaktan çıkmış oldu.
• 13 Temmuz 1999: Zinaya bağlı hükümler (TCK m.442, 443, 444) iptal edildi.

Bu nedenle, tek bir tarih aramak yerine iptal sürecinin aşamalı olarak işlediğini bilmek daha doğrudur. İsterseniz pratik bir cevap olarak, zinanın her iki eş için de suç olmaktan çıktığı tarih olan 13 Mart 1999 esas alınabilir.

Zina fiilinin ceza hukuku bakımından sonuçsuz kalması, konunun yalnızca hukuki yönünü ortadan kaldırmış değildir. Boşanma sürecinde zinaya dayalı taleplerin değerlendirilmesi, delil durumuna ve somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterir. Ceza hukukunun genel çerçevesini merak ediyorsanız Türk Ceza Kanunu’ndaki güncel değişikliklere ve genel ahlaka karşı suçlara ilişkin yazılarımızı da inceleyebilirsiniz.