Hukukta Süre Hesaplama: Gün, Hafta, Ay ve Tatil

Hukukta süre hesaplama, üç soruya bağlıdır: süre hangi olayla başlıyor, gün, hafta, ay veya yıl olarak mı belirlenmiş ve son gün tatile rastlıyor mu? Genel kural olarak gün olarak belirlenen sürelerde tebliğ ya da tebligat günü sayılmaz, hafta ve ay sürelerinde başlangıç gününe karşılık gelen gün esas alınır, son gün resmî tatile denk gelirse süre tatili izleyen ilk iş gününe kayar. Ancak bu kurallar her kanunda aynı sözlerle yazılmamıştır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), Türk Borçlar Kanunu (TBK), Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ve Vergi Usul Kanunu (VUK) birbirine benzeyen ama ayrı hükümler içerir.

Bu yazı yasal süre hesaplama konusunda genel bilgi vermek içindir. Belirli bir dosyadaki süre, ilgili kanunun güncel metnine ve olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Bir süre hakkında tereddüt varsa, hesabı kendi başınıza kesinleştirmeden önce hukuki destek almanız yerinde olur.

Süre hesabında hangi sırayla düşünülmelidir?

Süreyi doğru hesaplamak için aşağıdaki sıra izlenebilir:

1. Hangi kanunun uygulanacağını belirleyin. Dava veya başvurunun usulü HMK, CMK ya da vergi mevzuatı gibi farklı bir kanuna bağlı olabilir. Sözleşmeden doğan süreler ise TBK hükümlerine tabi olabilir.
2. Sürenin başlangıç olayını bulun. Çoğu usul süresi tebliğ veya tefhim ile başlar. Tebliğin hangi tarihte yapılmış sayıldığı ayrıca önemlidir.
3. Sürenin birimine bakın. Gün, hafta, ay ve yıl için ayrı sayım kuralları vardır.
4. Son günü bulun ve bu günün tatile rastlayıp rastlamadığını kontrol edin.
5. Adli tatil gibi süreyi etkileyebilecek özel dönemlerin söz konusu olup olmadığına bakın.

Aşağıdaki bölümler bu adımları sırayla ele alır.

Süre ne zaman başlar?

Medeni yargılama hukukunda HMK m. 91 uyarınca süreler, taraflara tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Kanunda öngörülen hâllerde ise tefhim tarihinden başlar. Yani süre çoğunlukla kararın veya işlemin tarafa tebliğ edildiği tarihe göre hesaplanır, kararın verildiği tarihe göre değil. Tefhim, kararın açıklanması anlamına gelir. Hangi sürenin tebliğle, hangisinin tefhimle başladığı ilgili düzenlemede ayrıca belirtilir.

Başlangıç tarihi ile ilgili hata, süre hesaplamasında en sık karşılaşılan sorunlardan biridir. Çünkü hesap ne kadar doğru yapılırsa yapılsın, yanlış başlangıç tarihi yanlış bitiş tarihi üretir.

Gün olarak belirlenen süreler nasıl hesaplanır?

Gün süresinde başlangıç günü hesaba katılmaz, sayım ertesi günden başlar. Bu kural farklı kanunlarda şu şekilde yer alır:

• HMK m. 92/1: Süre gün olarak belirlenmişse tebliğ veya tefhim edildiği gün hesaba katılmaz. Süre, son günün tatil saatinde biter.
• CMK m. 39: Gün ile belirlenen süreler, tebligatın yapıldığı günün ertesi günü işlemeye başlar. CMK’nın süre hesabına ilişkin hükümleri için 8/8/2011 tarihli 650 sayılı KHK ile değişik hâlini içeren CMK metnine bakılabilir. Güncel metin yayımdan önce yine mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmelidir.
• VUK m. 18: Başlangıç günü hesaba katılmaz ve süre, son günün tatil saatinde biter. Ayrıntı için 213 sayılı Vergi Usul Kanunu metnine bakılabilir.
• TBK m. 92: Gün olarak belirlenen süre, sözleşmenin kurulduğu gün sayılmaksızın son günde dolar. Metne 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu üzerinden ulaşılabilir.

Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesinin medeni usul hukuku ders notunda verilen bir örnek bu kuralı iyi gösterir: 14 Haziran’da verilen 10 günlük süre, 24 Haziran günü mesai sonunda biter. Burada 14 Haziran sayılmaz, sayım 15 Haziran’da başlar. Bu kaynak bir ders notudur, mevzuat değildir. Örnek yalnızca kanun maddesinin nasıl uygulandığını göstermek için kullanılmaktadır.

"Sekiz gün" ve "on beş gün" ifadeleri

TBK m. 92’ye göre "sekiz gün" veya "on beş gün" ifadesi tam olarak 8 veya 15 gün demektir. Bu ifadeler bir veya iki hafta anlamına gelmez. Sözleşmelerde sık kullanılan bu ifadelerin hafta ile karıştırılması, süre hesabında sapmaya yol açabilir. Aynı maddeye göre "yarım ay" da 15 gün demektir.

Hafta olarak belirlenen süreler nasıl hesaplanır?

Hafta süresinde sayım gün gün değil, haftanın adına göre yapılır. Süre, başladığı güne isim itibarıyla karşılık gelen günde biter.

• HMK m. 92/2: Süre, başladığı güne son haftadaki karşılık gelen günün tatil saatinde biter.
• CMK m. 39: Hafta olarak belirlenen süre, tebligat gününün son haftada isim itibarıyla karşılığı olan günün mesai saati bitiminde sona erer.
• TBK m. 92: Hafta olarak belirlenen süre, son haftanın sözleşmenin kurulduğu güne ismen uyan gününde dolar.

Eğitim Dairesi notundaki örnekte Pazartesi günü verilen bir haftalık süre, takip eden Pazartesi günü biter. Burada dikkat edilecek nokta şudur: Hafta süresi, gün süresindeki "ertesi günden say" yöntemiyle hesaplanmaz. Aksi hâlde yedinci günü değil sekizinci günü bulmaya çalışmak gibi bir karışıklık doğar. Kanun metni, hafta süresini doğrudan karşılık gelen güne bağlar.

Ay ve yıl olarak belirlenen süreler nasıl hesaplanır?

Ay ve yıl sürelerinde de aynı mantık geçerlidir: süre, başladığı güne son ay veya yıl içindeki sayı itibarıyla karşılık gelen günde biter.

• HMK m. 92/2: Süre, başladığı güne son hafta, ay veya yıl içindeki karşılık gelen günün tatil saatinde biter.
• CMK m. 39: Ay olarak belirlenen süre, son ayda sayı itibarıyla karşılığı olan günün mesai saati bitiminde sona erer.
• VUK m. 18: Süre, başladığı güne son hafta veya ayda tekabül eden günün tatil saatinde biter.
• TBK m. 92: Ay veya yıl gibi birden çok ayı içeren süre, son ayın karşılık gelen gününde dolar.

Eğitim Dairesi notundaki örneğe göre 22 Şubat’ta verilen bir aylık süre 22 Mart’ta biter.

Karşılık gelen gün yoksa ne olur?

Bazı aylarda başlangıç gününe karşılık gelen gün bulunmaz. Örneğin sürenin 31. günde başlaması ve bitiş ayının 30 gün çekmesi bu duruma yol açar. HMK, CMK, VUK ve TBK bu konuda aynı sonuca varır: süre, o ayın son günü biter. Aynı ders notundaki örnekte 31 Ağustos’ta verilen bir aylık süre, 30 Eylül’de biter.

Bu kural şubat ayında da önem kazanır. Başlangıç günü ayın 29, 30 veya 31’i ise ve bitiş ayı şubat ise, süre şubatın son günü sona erer. Şubatın kaç gün çektiğine bu sebeple dikkat etmek gerekir.

Sözleşmelerde ayın başı, ortası ve sonu

TBK m. 91, sözleşmelerde kullanılan bazı ifadelerin anlamını belirler. Ayın başlangıcı veya sonu belirlenmişse ayın birinci veya son günü anlaşılır. Ayın ortası belirlenmişse ayın 15’i anlaşılır. Gün belirtilmeden yalnızca ay belirlenmişse o ayın son günü anlaşılır. Örneğin yalnızca "Mart ayında" ödeme yapılacağı yazılmışsa ifa zamanı olarak Mart’ın son günü esas alınır.

Metinde ayrıca zamanaşımı sürelerinin hesabında da borçların ifasındaki sürelerin hesabına ilişkin hükümlerin uygulanacağı belirtilmektedir. Bu nedenle zamanaşımı süresinin gün, ay veya yıl olarak sayılması yukarıdaki kurallarla bağlantılıdır. Hangi alacağın hangi zamanaşımına tabi olduğu ise ayrı bir değerlendirme gerektirir ve bu yazının kapsamı dışındadır.

Resmî tatil süreye dâhil midir?

Evet, tatil günleri süreye dâhildir. Bir sürenin ortasına denk gelen hafta sonu veya resmî tatil sayıma girer ve süreyi uzatmaz. Fark yalnızca son günün tatile rastlaması durumunda ortaya çıkar.

• HMK m. 93: Resmî tatil günleri süreye dâhildir. Son gün resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş günü çalışma saati sonunda biter.
• VUK m. 18: Resmî tatil günleri süreye dâhildir. Son gün resmî tatile rastlarsa süre, tatili izleyen ilk iş gününün tatil saatinde biter.
• CMK m. 39: Son gün bir tatile rastlarsa süre tatilin ertesi günü biter.
• TBK m. 93: İfa zamanı veya sürenin son günü kanunlarda tatil kabul edilen bir güne rastlarsa süre kendiliğinden izleyen ilk tatil olmayan güne geçer. Aksine anlaşma geçerlidir.

TBK’daki "aksine anlaşma geçerlidir" ifadesi önemlidir. Sözleşme tarafları, son günün tatile rastlaması hâlinde süreyi başka şekilde düzenleyebilir. Usul hukukundaki süreler ise kanunla belirlendiği için taraf iradesiyle değiştirilemez. HMK m. 94 de kanunun belirlediği sürelerin kesin olduğunu düzenler. Hâkimin tayin ettiği süreler için ise aynı maddede ayrı kurallar bulunmaktadır. Bu kuralların ayrıntısı için HMK metnine bakılmalıdır.

Cumartesi, arife ve yarım gün tatiller

Cumartesi gününün resmî tatil sayılıp sayılmadığı, arife günleri ile dinî bayram yarım günlerinin süre hesabına etkisi gibi konularda bu yazıda kesin bir değerlendirme yapılmamıştır. Bu konularda doğrulanmış bir kaynağa dayanmadan genel bir kural ileri sürmek yanıltıcı olabilir. Son günün bu tür bir güne denk gelmesi hâlinde, güncel mevzuat ve içtihat mutlaka kontrol edilmelidir.

Adli tatil süreleri nasıl etkiler?

Adli tatil, HMK m. 102/1 uyarınca her yıl 20 Temmuz’da başlar ve 31 Ağustos’ta sona erer. Yeni adli yıl 1 Eylül’de başlar. Kanunun ilk metninde adli tatil 1 Ağustos ile 5 Eylül arasında idi. Bu eski tarihler artık geçerli değildir, çünkü madde sonradan 6494 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir. Maddenin güncel yürürlük tarihi ise bu yazı için ayrıca doğrulanmamıştır, bu nedenle yayım öncesinde mevzuat.gov.tr’deki güncel hâl kontrol edilmelidir.

HMK m. 104: bir haftalık uzama

HMK m. 104 uyarınca adli tatile tabi dava ve işlerde kanunun tayin ettiği sürelerin bitmesi tatile rastlarsa, süreler ayrıca karar gerekmeksizin adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır. Bu uzama iki şartla sınırlıdır:

• Süre kanunun tayin ettiği bir süre olmalıdır.
• Sürenin bitiş günü adli tatile rastlamalıdır.

Uzama, yalnızca adli tatile tabi iş ve davalardaki HMK sürelerine ilişkindir. Adli tatilde görülebilen iş ve davalarda uygulanmaz. Bu açıklama, bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine yaptığı itiraz başvurusunun dilekçesinde alıntılanan bir Yargıtay 23. Hukuk Dairesi ilamına dayanmaktadır. Dilekçe ikincil bir kaynaktır ve alıntılanan ilamın tarih ile esas ve karar numarası orada görünmemektedir. Bu nedenle bu açıklamayı doğrudan bir Yargıtay kararı olarak değil, mevzuat hükmünün yorumuna ilişkin bir aktarım olarak değerlendirmek gerekir.

Adli tatilde görülen işler

HMK m. 103, adli tatilde de görülmeye devam eden işleri sayar. Örneğin ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delillerin tespiti gibi geçici hukuki koruma talepleri m. 103/1-a kapsamında örnek olarak anılabilir. Maddenin tam listesi için kanun metnine bakılmalıdır. Bir işin adli tatilde görülüp görülmediği, m. 104’teki uzamanın o iş için uygulanıp uygulanmayacağını belirlediğinden, bu ayrım süre hesabı açısından önemlidir.

Ceza yargılamasında adli tatil

Ceza muhakemesinde adli tatil CMK m. 331’de düzenlenir. 22/7/2010 tarihli eski metinde ceza işlerini gören makam ve mahkemeler 1 Ağustos ile 5 Eylül arasında tatil olur. Adli tatile rastlayan süreler işlemez ve tatilin bittiği günden itibaren 3 gün uzatılmış sayılır. Bu bir eski sürümdür. Güncel m. 331 metni bu yazı için doğrulanmamıştır, dolayısıyla güncel tarihler ve uzama süresi mutlaka mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol edilmelidir. Ceza dosyalarında Yargıtay incelemesi ve sonrasındaki aşamalar için Yargıtay bozma kararı ve Yargıtay onama kararı yazılarına da bakabilirsiniz.

Mali tatil

Vergi hukukunda mali tatil uygulaması ayrı bir düzenlemeye bağlıdır. Mali Tatil Uygulaması Hakkında Genel Tebliğ (Sıra No: 1) metni 2007 tarihlidir. Güncel mali tatil dönemi ve uzama kuralı bu yazıda doğrulanmadığı için ayrıntıya girilmemiştir. Vergi uyuşmazlıklarında süre hesabı yapacaklar güncel düzenlemeyi ayrıca incelemelidir.

Tebligat sürenin başlangıcını nasıl etkiler?

Usul sürelerinin çoğu tebliğ ile başladığı için tebligatın hangi tarihte yapılmış sayıldığı süre hesabını doğrudan etkiler. 7201 sayılı Tebligat Kanunu bu konuyu düzenler. Aşağıdaki üç örnek, tebligat türüne göre başlangıcın değişebileceğini gösterir.

Elektronik tebligat

Elektronik yolla tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Anonim, limited ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlere elektronik tebligat zorunludur. Bu durumda süre, mesajın ulaştığı gün değil, beşinci günün sonu esas alınarak hesaplanır. Anayasa Mahkemesi, bu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğuna ilişkin itirazı reddetmiştir. Bu konudaki basın duyurusunda karar tarihi ve esas ile karar numarası görünmemektedir. İlgili maddenin numarası ve değişiklik tarihi de bu yazıda doğrulanmadığından, güncel metin kontrol edilmelidir.

İlanen tebliğ

İlanen tebliğde tebligat, son ilan tarihinden itibaren yedi gün sonra yapılmış sayılır. Tebliğe karar veren merci daha uzun bir süre tayin edebilir, ancak bu süre 15 günü geçemez. İlanen tebliğ edilen bir işlemde süre başlangıcı, bu bekleme süresi tamamlandıktan sonra belirlenir.

Usulsüz tebligat

Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesinin tebligat hukuku notuna göre, tebligat bir sürenin başlamasına yarıyorsa ve usulsüzse, usulsüz tebligat öğrenilene kadar süre işlemeye başlamaz. Bu da bir ders notudur, mevzuat değildir. Tebligatın usulsüz olup olmadığı somut olayda tebligat evrakına ve düzenlemeye bakılarak değerlendirilmelidir.

Kanunlara göre farklar nelerdir?

Aşağıdaki liste, yukarıda anlatılan kuralları kısaca karşılaştırır:

• HMK: Süre tebliğ veya tefhimle başlar. Gün süresinde başlangıç günü sayılmaz. Hafta, ay ve yıl süreleri karşılık gelen günde biter. Son gün resmî tatile rastlarsa süre ilk iş günü çalışma saati sonunda biter.
• CMK: Gün süresi tebligat gününün ertesi günü başlar. Hafta ve ay süreleri karşılık gelen günün mesai saati bitiminde sona erer. Tatile rastlarsa süre tatilin ertesi günü biter.
• TBK: Süre sözleşmenin kurulduğu günden veya başka bir andan başlayabilir. "Sekiz gün" ve "on beş gün" hafta anlamına gelmez. Tatile rastlayan son gün izleyen ilk tatil olmayan güne geçer, aksine anlaşma geçerlidir.
• VUK: Gün süresinde başlangıç günü sayılmaz. Hafta ve ay süreleri tekabül eden günün tatil saatinde biter. Mali tatil ayrıca değerlendirilmelidir.

Dikkat edilirse temel mantık dört kanunda da benzerdir. Fark çoğunlukla uygulama ayrıntısındadır: sürenin saat olarak ne zaman bittiği, tatilin hangi gün sayıldığı ve sürenin hangi olayla başladığı gibi.

İlgili yargılama süreçlerinde süre takibi

Yargılama usulünde süre hesabı yalnızca ilk dava açılırken değil, sonraki aşamalarda da önem taşır. Örneğin Yargıtay bozma kararından sonraki süreçte yeni süreler işlemeye başlayabilir. Bu konuda direnme kararı ve bozma sonrası süreç yazısına bakılabilir. Aile hukukunda mal paylaşımı gibi alacak niteliğindeki taleplerde ise zamanaşımı ve başvuru süreleri ayrıca önem kazanır, bu konuda mal paylaşımı davasında süreler yazısı faydalı olabilir.

Süre hesabında sık yapılan hatalar

• Başlangıç gününü saymak. Gün sürelerinde tebliğ veya tebligat günü sayılmaz.
• Hafta süresini gün gibi saymak. Hafta süresi, karşılık gelen güne göre belirlenir.
• Ay sonunda karşılık gelen günü aramak. Karşılık gelen gün yoksa süre ayın son günü biter.
• Tatili süre dışında tutmak. Tatil günleri süreye dâhildir, yalnızca son gün tatile rastlarsa süre kayar.
• Tebligat tarihini yanlış belirlemek. Elektronik tebligatta ulaşma tarihi ile yapılmış sayılma tarihi aynı değildir.
• Eski adli tatil tarihlerini kullanmak. HMK’nın ilk metnindeki 1 Ağustos ile 5 Eylül aralığı geçerli değildir.
• Bir kanunun kuralını diğerine uygulamak. HMK’daki bir hesap yöntemini ceza yargılaması veya vergi uyuşmazlığına aktarmadan önce ilgili kanuna bakılmalıdır.

Süre hesabında dikkat edilecek sınırlar

Bu yazı, İdari Yargılama Usulü Kanunu, İcra ve İflas Kanunu, İş Kanunu ve diğer özel kanunlardaki süre ve tatil kurallarını kapsamaz. Bu alanlarda kendi süre sistemleri bulunabilir ve burada anlatılan genel kuralların aynen uygulanacağı varsayılmamalıdır. Ayrıca bu yazıda 2026 yılına özgü resmî tatil takvimi veya adli tatil günleri belirtilmemiştir. Son gün yaklaşan bir işlemde güncel takvimin ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Özetle, hukukta süre hesaplama; başlangıç olayının, sürenin birimi ile son günün tatil durumunun birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Kanun metnini okumak, tebligat tarihini doğru belirlemek ve tereddüt hâlinde süreyi erken bir tarihe göre takip etmek, hak kaybı riskini azaltan makul adımlardır.