Pasaport Soyisim Değişikliği Nasıl Yapılır?

Pasaport soyisim değişikliği, önce nüfus kaydındaki soyadının değişmesine bağlıdır. Pasaporttaki soyadı kendiliğinden değişmez. Evlilik, boşanma veya mahkeme kararıyla nüfus kaydı güncellendikten sonra pasaport işlemi bu kayda göre yapılır. Başvurunun somut adımları ve istenen belgeler bu yazıda kesin olarak verilmemiştir. Bu noktalar için resmî kurumlardan teyit almanız gerekir.

Pasaport soyadı neden nüfus kaydını izler?

Soyadı değişikliğinin kaynağı pasaport değil, nüfus kaydıdır. Soyadı; evlilik, boşanma ya da bir mahkeme kararı sonucunda nüfus kaydında değişir. Pasaport ise bu kayıttaki bilgiye göre düzenlenir. Bu nedenle sıralama şöyledir:

1. Soyadı değişikliğine yol açan olay veya karar gerçekleşir.
2. Nüfus kaydı güncellenir.
3. Pasaportun yeni kayda uygun hâle getirilmesi için pasaport işlemi yapılır.

Pasaport işleminin ayrıntıları aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.

Evlilik sonrası soyadı ve pasaport

Evlenen kadının soyadı konusunda Türk Medeni Kanunu’nun 187. maddesi belirleyiciydi. Türk Medeni Kanunu m.187, Anayasa Mahkemesi kararından önceki hâliyle kadının evlenmekle kocasının soyadını alacağını öngörüyordu. Kadın, evlendirme memuruna ya da sonradan nüfus idaresine yazılı başvurarak kocasının soyadının önünde önceki soyadını da kullanabiliyordu. Daha önce iki soyadı kullanan kadın bu haktan yalnızca bir soyadı için yararlanabiliyordu.

Anayasa Mahkemesi bu kuralı eşitlik ilkesine aykırı bularak iptal etti. Karar künyesi E.2022/155, K.2023/38 ve tarihi 22/02/2023’tür. Karar Anayasa Mahkemesi Kararlar Bilgi Bankası‘nda yer almaktadır. Mahkemenin basın duyurusuna ve İngilizce karar özetine göre gerekçe şöyledir: Evlenmeden önceki soyadını tek başına kullanma bakımından kadın ve erkek karşılaştırılabilir durumdadır. Erkek soyadını tek başına kullanabilirken kadın bunu yalnızca kocasının soyadının önünde yapabiliyordu. Mahkeme bunu cinsiyete dayalı farklı muamele saydı. Nüfus kayıtlarının düzeni ve aile birliği amaçlarını da bu farkın makul bir nedeni olarak görmedi.

Mevzuat.gov.tr’deki Türk Medeni Kanunu metninde m.187’nin iptal edilen cümleleri, Anayasa Mahkemesi’nin 22/2/2023 tarihli kararına atıfla işaretlenmiştir. Ancak şu noktalar doğrulanamamıştır ve kesin biçimde ifade edilmemelidir:

• İptal kararının Resmî Gazete’de yayım tarihi ve yürürlük tarihi.
• Güncel m.187 metninin iptal sonrası hâli ve yasama organının yeni bir düzenleme yapıp yapmadığı.
• Nüfus müdürlüklerinin iptal sonrası uygulaması, yani evlenmeden önceki soyadının tek başına kullanımı için ayrıca dava açılması gerekip gerekmediği.

Nüfus Hizmetleri Uygulama Yönetmeliği m.24’e göre evlenen kadın kocasının soyadını alır. Kocasının soyadıyla birlikte önceki soyadını da kullanmak isteyen kadın, evlenme sırasında yazılı olarak evlendirme memurundan, evlenmeden sonra ise yazılı olarak veya e-başvuru ile nüfus müdürlüğünden talepte bulunabilir. Eşinin soyadıyla birlikte önceki soyadını da kullanan kadın, yalnızca eşinin soyadını kullanmak istediğini yazılı veya e-başvuruyla bildirebilir. Bu yönetmelik metni iptal öncesi düzene göre yazılmış olabilir ve güncelliği doğrulanamamıştır. Bu nedenle güncel uygulamayı nüfus müdürlüğünden öğrenmeniz yerinde olur.

Boşanma sonrası soyadı ve pasaport

Boşanmada kural, Türk Medeni Kanunu m.173’te düzenlenmiştir. Kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur. Ancak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Evlenmeden önce dul olan kadın, hâkimden bekârlık soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir. Bu hüküm için Türk Medeni Kanunu’nun 4963 sayılı Kanunla değişik hâlini inceleyebilirsiniz. Bu metin eski bir sürümdür. Güncel metin için yukarıda bağlantısı verilen mevzuat.gov.tr sayfasına bakılmalıdır.

Ankara 8. Aile Mahkemesi’nin Anayasa Mahkemesi’ne yaptığı başvurunun karar özetine göre boşanan kadın, hâkimden boşanmadan önceki soyadını taşımasına izin verilmesini de isteyebilir. Bunun için kocasının soyadını kullanmakta yararı olduğunu ve bunun kocaya zarar vermeyeceğini kanıtlaması gerekir.

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu uyarınca yazılı talep hâlinde nüfus müdürlüğü gerekli işlemi yapar. Bu hüküm iki durumu kapsar:

• Boşandığı eşinin soyadını kullanmasına izin verilen kadının evlenmeden önceki soyadına dönmesi.
• Eşinin soyadıyla birlikte önceki soyadını taşıyan kadının yalnızca eşinin soyadını kullanması.

Boşanma kararı kesinleştikten ve nüfus kaydı güncellendikten sonra pasaport işlemi gündeme gelir.

Mahkeme kararıyla soyadı değişikliği

İç hukukta ad ve soyadının değiştirilmesi kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır ve diğer nüfus kayıt değişiklikleri gibi hâkim kararıyla gerçekleşir. Ankara 8. Aile Mahkemesi’nin yukarıda anılan başvuru kararının özeti bunu Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 35 ve devamı maddelerine dayandırmaktadır. Dava süreci için isim ve soyisim değiştirme davası yazımıza, değişikliğin dayanakları için isim değiştirme şartları yazımıza bakabilirsiniz.

Soyadı değişikliği, aile üyelerinin kayıtlarını da etkileyebilir. Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik‘e göre:

• Erkeğin soyadı düzeltilir veya değiştirilirse eşinin ve ergin olmayan çocuklarının soyadları da değişir.
• Kadının soyadı düzeltilir veya değiştirilirse kendisi ile ergin olmayan evlilik dışı doğmuş çocuklarının soyadları değişir.

Bu durumda aile fertlerinin pasaportları da nüfus kaydıyla uyumlu olup olmadıkları bakımından gözden geçirilmelidir. Çocuk bakımından ayrı bir başlık olan çocuğun ismini değiştirme konusuna da göz atabilirsiniz.

Pasaport tarafında bilinenler

5682 sayılı Pasaport Kanunu m.2’ye göre Türk vatandaşları ile yabancılar, Türkiye’ye girip çıkabilmek için sınır kapılarında usulüne uygun ve geçerli pasaport veya pasaport yerine geçerli belge ibraz etmek zorundadır. Kanun metni, nüfus kaydı ile pasaport arasındaki soyadı uyumsuzluğunu açıkça düzenlemez. Ancak bunun seyahatte sorun çıkarabileceği, yazara ait bir yorumdur. Bu nedenle yurt dışı seyahati planlıyorsanız, nüfus kaydınız güncellendikten sonra pasaport işleminizi seyahatten önce netleştirmeniz makul olur.

Pasaport uygulaması, Pasaport Kanunu Ek-2 maddesine dayanan bir yönetmelikle düzenlenmektedir. 14.08.2014 tarihli Resmî Gazete’deki Pasaport Yönetmeliği‘ne göre başvuru makamı yurt içinde nüfus müdürlükleri, yurt dışında dış temsilciliklerdir. Pasaport değerli kâğıt bedeli ise Maliye Bakanlığınca belirlenir.

Doğrulanamayan noktalar

Aşağıdaki konularda kesin bilgi verilmemiştir:

• Pasaport soyadı güncellemesinde hangi birime başvurulacağı ve hangi belgelerin isteneceği.
• Mevcut pasaportun süresi dolmadan yenilenip yenilenemeyeceği.
• Yeni pasaportun süresi ve yenileme zorunluluğu.
• Pasaport harcı ile defter bedelinin güncel tutarı.

Bu konularda güncel bilgi için İçişleri Bakanlığı veya Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün resmî duyurularına ya da bağlı olduğunuz nüfus müdürlüğüne başvurmanız gerekir. Yabancı uyruklu eş ve çifte vatandaşlık gibi özel durumlar bu yazının kapsamı dışındadır.

Kısa özet

• Pasaport soyadı kendiliğinden değişmez, nüfus kaydındaki değişikliği izler.
• Evlilik sonrası soyadında Anayasa Mahkemesi’nin 22/02/2023 tarihli iptal kararı önemlidir. İptal sonrası uygulama ayrıca teyit edilmelidir.
• Boşanmada kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Bazı durumlarda hâkimden izin istenebilir.
• Mahkeme kararıyla soyadı değişirse eşin ve ergin olmayan çocukların kayıtları da etkilenebilir.
• Pasaport başvurusunun adımları ve masrafları resmî kaynaktan doğrulanmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız uygun olur.